Nadczynność tarczycy – co to za choroba?
Nadczynność tarczycy w ciąży to dysfunkcja, w przebiegu której tarczyca produkuje zbyt duże ilości hormonów w stosunku do zapotrzebowania organizmu. Zaburzenie o stopniu lekkim, na które wskazuje obniżone TSH, może wiązać się ze stanem fizjologicznym kobiety i na ogół nie wymaga leczenia. Niski poziom TSH równie dobrze może być jednak wynikiem zaburzeń pracy tarczycy, a wtedy konieczne jest już leczenie. Aby odróżnić nadczynność tarczycy fizjologiczną od tej, która może zagrażać kobiecie lub/i płodowi, trzeba wykonać odpowiednie badania.
Nadczynność tarczycy w ciąży zwiększa ryzyko poronienia i porodu przedwczesnego. Ponadto w jej przebiegu występuje zwiększone ryzyko wewnątrzmacicznego obumarcia płodu. Dziecko może mieć zmniejszoną masę urodzeniową.
Przyczyny nadczynności tarczycy w ciąży
Najczęstszą przyczyną nadczynności tarczycy u kobiet ciężarnych jest choroba Gravesa i Basedowa (dotyczy ok. 85% przypadków). Nasilenie objawów nadczynności tarczycy obserwuje się głównie w I trymestrze, w kolejnych dolegliwości stopniowo ustępują. Po porodzie nadczynność tarczycy w przebiegu choroby Gravesa i Basedowa często ulega ponownemu zaostrzeniu. Inne przyczyny nadczynności tarczycy związane bezpośrednio z tym gruczołem to m.in. wole guzkowe nadczynne i guzki autonomiczne.
Przeczytaj: Wole tarczycy – przyczyny i objawy. Jak przebiega leczenie guzków na tarczycy?
Przyczyna nadczynności tarczycy w ciąży może być też związana z nią samą. Dysfunkcję może bowiem powodować duże stężenie gonadotropiny łożyskowej. Ze względu na powinowactwo do receptora TSH łożyskowy hormon hCG może pobudzać tarczycę do zwiększonej produkcji hormonów. Tyreotoksykoza indukowana ciążą występuje najczęściej w I trymestrze, a później samoistnie ustępuje.
Czytaj także: Samodzielne badanie tarczycy. Jak rozpoznać, że choruje tarczyca?
Nadczynność tarczycy w ciąży – objawy
Objawy nadczynności tarczycy w ciąży mogą być trudne do rozpoznania ze względu na fakt, że są podobne do dolegliwości ciążowych, które pojawiają się nawet w ciąży o prawidłowym przebiegu. Do najczęściej występujących zalicza się m.in.:
- osłabienie;
- rozdrażnienie;
- nerwowość;
- niepokój;
- uczucie gorąca;
- nadmierną potliwość.
Bardziej charakterystycznymi objawami nadczynności tarczycy u ciężarnych jest zwiększenie częstotliwości rytmu serca (powyżej 100 uderzeń na minutę) i zmniejszenie masy ciała lub brak jej oczekiwanego zwiększenia.
Nadczynność tarczycy w ciąży – skutki. Czy nadczynność tarczycy jest groźna w ciąży?
Rozpoznanie nadczynności tarczycy związanej z zaburzeniem pracy tego gruczołu u kobiety w ciąży to stan wymagający leczenia. Nieleczenie tej dysfunkcji może mieć wiele powikłań groźnych zarówno dla matki, jak i płodu.
Nadczynność tarczycy w ciąży może prowadzić do rozwoju nadciśnienia tętniczego i stanu przedrzucawkowego. U płodu mogą z kolei wystąpić zaburzenia czynności tarczycy – zarówno jej nadczynność, jak i niedoczynność. U noworodków matek z nieleczoną lub nieodpowiednio leczoną nadczynnością tarczycy może wystąpić wewnątrzmaciczne zahamowanie wzrastania i mała masa urodzeniowa.
Dowiedz się więcej: Stan przedrzucawkowy – objawy. Czy jest zagrożeniem dla ciąży?
Jak lekarz ustala rozpoznanie nadczynności tarczycy w ciąży?
Podejrzenie nadczynności tarczycy w ciąży wymaga przeprowadzenia badań hormonalnych. Interpretacja ich wyników jest jednak dość skomplikowana z uwagi na zmiany stężeń hormonów, jakie zachodzą w przebiegu prawidłowej ciąży. Jeżeli wynik oznaczenia stężenia TSH jest nieprawidłowy, należy sprawdzić stężenia wolnych hormonów tarczycy (FT4 i/lub FT3). Diagnoza jest stawiana, gdy zmniejszonemu stężeniu TSH towarzyszy zwiększone stężenie FT4 i/lub FT3 w surowicy.
W celu znalezienia przyczyny nadczynności tarczycy w ciąży i zaplanowania odpowiedniej terapii lekarz może dodatkowo skierować pacjentkę na takie badania, jak:
- USG tarczycy;
- oznaczenie miana przeciwciał przeciwtarczycowych w surowicy, zwłaszcza przeciwciał anty-tSHR (TRAb);
- biopsja aspiracyjna cienkoigłowa (BACC) tarczycy – w II trymestrze ciąży.
Ciąża jest przeciwwskazaniem do badań scyntygraficznych.
Leczenie nadczynności tarczycy w ciąży
Ze względu na możliwe powikłania ciążowe leczenie nadczynności tarczycy u kobiety w ciąży wymaga ścisłej współpracy między prowadzącym ciążę ginekologiem/położnikiem i endokrynologiem. Metodę leczenia w przypadku każdej pacjentki ustala się indywidualnie, uwzględniając przyczynę dolegliwości oraz stopień jej nasilenia, a także mając na uwadze dobro matki i płodu.
Leczenie planuje się w zależności od przyczyny nadczynności tarczycy w ciąży.
Tyreotoksykoza indukowana ciążą
Objawy nadczynności tarczycy zwykle nie są bardzo nasilone, w dodatku samoistnie ustępują, dlatego leczenie często nie jest w ogóle konieczne. Jeśli jednak symptomy są bardzo dokuczliwe, np. występują ciągłe wymioty, to stosuje się farmakoterapię. Pacjentce podaje się leki przeciwtarczycowe (tyreostatyki).
Choroba Gravesa i Basedowa
W przebiegu tej choroby stosuje się głównie leczenie farmakologiczne. Pacjentka najczęściej przyjmuje tyreostatyki (np. tiamazol lub propylotiouracyl), przy czym rodzaj i dawkę leku dobiera się zawsze indywidualnie (tiamazol jest przeciwwskazany w I trymestrze ciąży). Ogólna zasada jest taka, aby podawać najmniejszą skuteczną ilość leku. W ciężkim przebiegu choroby Gravesa i Basedowa lub w razie wystąpienia groźnych skutków ubocznych leków przeciwtarczycowych w II trymestrze można rozważyć leczenie operacyjne. Leczenie jodem promieniotwórczym w okresie ciąży i karmienia jest bezwzględnie przeciwwskazane.
Czy nadczynność tarczycy da się wyleczyć?
Dużo zależy od tego, z jakim typem nadczynności tarczycy mamy do czynienia. Jeśli z tyreotoksykozą ciężarnych, to po porodzie wszelkie objawy ustępują, kobieta jest zdrowa i nie ma wskazań do dalszej kontroli czynności tarczycy. Całkowite wyleczenie nadczynności tarczycy w przebiegu choroby Gravesa i Basedowa również jest możliwe, jednak często po urodzeniu dziecka trzeba kontynuować leczenie tyreostatykami i zwiększyć przyjmowane dawki leków. Ponadto lekarz może podjąć decyzję o konieczności leczenia jodem promieniotwórczym lub o operacji usunięcia tarczycy. Skutkiem tych zabiegów może być niedoczynność tarczycy, która niestety będzie wymagać leczenia już do końca życia.
Polecamy artykuł: Nadczynność tarczycy – możliwe metody leczenia. Leki czy operacja?
Nadczynność tarczycy w ciąży – czy da się uniknąć zachorowania?
Nie istnieją skuteczne sposoby pozwalające zapobiec rozwojowi chorób tarczycy – dotyczy to również jej nadczynności. Mimo wszystko można podjąć działania prowadzące do obniżenia ryzyka zachorowania.
Do najważniejszych zaleceń należy dostarczanie organizmowi odpowiedniej ilości jodu w diecie i rezygnacja z palenia papierosów, które zresztą jest zakazane w ciąży. Ponadto kobiety, u których występuje predyspozycja do chorób autoimmunologicznych, powinny unikać niektórych leków. O szczegóły należy zapytać swojego lekarza.
Nadczynność tarczycy a zajście w ciążę – czy nadczynność tarczycy utrudnia zajście w ciążę?
Nadczynność tarczycy może mieć negatywny wpływ na płodność kobiety. Przyczyny problemów z zajściem w ciążę w przebiegu tego zaburzenia są złożone i nie do końca poznane. Bardzo ważne jest jednak to, by kobieta starająca się o dziecko i zmagająca się jednocześnie z nadczynnością tarczycy wykonała komplet badań tarczycowych i stosowała się do zaleceń lekarza w zakresie leczenia.
Autor: Redakcja
Polecane artykuły:
