W tym artykule odpowiadamy na pytania:

• Czym jest wole tarczycy?
• Jakie są przyczyny wola tarczycy?
• Jakie objawy towarzyszą wolu tarczycy?
• Jak przebiega diagnostyka i leczenie wola tarczycy?
• Kiedy konieczne jest przeprowadzenie operacji tarczycy?

Wole tarczycy – rodzaje

Tarczyca to gruczoł o motylkowatym kształcie, położony poniżej krtani, który wytwarza hormony: trójjodotyroninę (T3), tyroksynę (T4) i kalcytoninę. Mają one wpływ na procesy metaboliczne i gospodarkę wapniowo-fosforową w organizmie.

Wole tarczycy to patologiczna zmiana polegająca na:

• powiększeniu tarczycy;
• wystąpieniu guzków tarczycy;
• pojawieniu się tkanek tarczycowych w miejscu niefizjologicznym (wole zamostkowe, wole sercowe, wole jajnikowe, wole językowe).

Tu warto dodać, że poza umiejscowieniem wole tarczycy rozróżnia się także ze względu na typy zaburzeń. I tak można wyróżnić:

• nadczynność tarczycy (ponadnormatywne wydzielanie hormonów tarczycy);
• niedoczynność tarczycy (wydzielanie hormonów tarczycy poniżej normy);
• wole obojętne (hormony tarczycy wydzielane w granicach normy).

Z uwagi na strukturę makroskopową można także wyróżnić wole tarczycy guzkowe, miąższowe oraz miąższowo-guzkowe, a czasami również naczyniowe.

Wole można też podzielić ze względu na objętość na:

• wole tarczycy I stopnia (dostrzegalne po odchyleniu głowy do tyłu),
• wole tarczycy II stopnia (niewidoczne, wykrywalne w badaniu palpacyjnym);
• wole tarczycy III stopnia (widoczne także w normalnym położeniu głowy).

Wole tarczycy – przyczyny

Przypomnijmy, że wole tarczycy jest objawem, a nie chorobą samą w sobie. Rozrost tarczycy wynikać może z nadprodukcji TSH przez przysadkę mózgową. W efekcie dochodzi do obniżenia poziomu hormonów tarczycy we krwi. Najczęściej jednak wole tarczycy jest efektem niedoboru jodu, ważnego składnika hormonów tarczycy. Ich deficyty mogą także pojawiać się w wyniku stresu oraz podczas ciąży. Zdarza się również, że wole tarczycy to objaw chorób takich jak:

• choroba Hashimoto;
• choroba Gravesa i Basedowa;
• wieloguzkowatość wola;
• pojedyncze guzki tarczycy (nadmiernie powiększone);
• zapalenie tarczycy;
• nowotwór tarczycy.

Objawy wola tarczycy

Powiększona tarczyca, „rozpychając się” w szyi, poza jej zgrubieniem powoduje charakterystyczne dolegliwości w układzie oddechowym i pokarmowym. Mowa m.in. o:

• trudnościach w oddychaniu;
• trudnościach w przełykaniu;
• wrażeniu ucisku w gardle
• kaszlu, chrypie i zmianie barwy głosu.

Uwaga! Wole tarczycy wymaga podjęcia leczenia. W przypadku zauważalnego powiększenia gruczołu należy skontaktować się z lekarzem.

Rodzaj zaburzenia czynności tarczycy można rozpoznać po dodatkowych objawach, charakterystycznych dla nadczynności lub niedoczynności gruczołu.

Wole tarczycy – objawy nadczynności

• zwiększone ciśnienie krwi, kołatanie serca;
• wytrzeszcz oczu, zaburzenia wyglądu oraz ruchu gałek ocznych, powiek;
• uczucie napięcia, niepokoju i rozchwiania emocjonalnego (problemy ze snem, drżenie rąk);
• zwiększona częstotliwość wypróżnień, biegunka, czasami żółtaczka;
• zwiększenie apetytu;
• spadek masy ciała, osłabienie;
• potliwość, przekrwienie i zawilgocenie skóry, osłabienie włosów i paznokci;
• zaburzenia libido i wzwodu oraz ginekomastia u mężczyzn i zaburzenia miesiączkowania u kobiet.

Wole tarczycy – objawy niedoczynności

• niższe ciśnienie krwi, obniżone tętno;
• uczucie zimna, zmęczenia;
• bóle mięśni i stawów – szczególnie kolanowych;
• skóra chłodna i blada, obrzęki skórne, wrażenie napuchnięcia;
• zwiększenie masy ciała;
• osłabienie włosów;
• zmniejszona częstotliwość wypróżnień, zaparcia;
• zachrypnięty głos;
• zaburzenia miesiączkowania, płodności u kobiet, a u mężczyzn spadek libido, zaburzenia wzwodu;
• zaburzenia percepcji, pamięci, zaburzenia emocjonalne, czasami psychozy, śpiączka.

Diagnostyka i leczenie wola tarczycy

Diagnozowanie wola tarczycy może odbywać się poprzez wywiad z pacjentem oraz badanie fizykalne, palpacyjne – poprzez dotyk. Lekarz może zapytać, czy w rodzinie występowały choroby tarczycy. Kolejnymi czynnikami, które podlegają weryfikacji, są:

• narażenie na duże ilości jodu oraz wolotwórczych związków chemicznych;
• przyjmowanie leków przeciwtarczycowych;
• ewentualne operacje tarczycy;
• ewentualne napromieniowania szyi.

Ponadto diagnostyka wola tarczycy obejmuje kilka rodzajów badań pomocniczych:

• badania hormonalne (stężenie w surowicy: TSH, FT4, FT3);
• badania laboratoryjne (w kierunku wykrycia ew. wzrostu stężenia przeciwciał przeciwtarczycowych, stężeń cholesterolu całkowitego, LDL, a także triglicerydów, niedokrwistości, a czasami również hiponatremii i hiperkalcemii);
• badania obrazowe (USG tarczycy, jamy brzusznej, RTG klatki piersiowej, EKG);
• badanie cytologiczne.

Leczenie wola tarczycy odbywa się, w zależności od przyczyn, farmakologicznie i operacyjnie.

Wole tarczycy – leki

W nadczynności tarczycy stosuje się leczenie lekami przeciwtarczycowymi – tionamidami (tiamazol, propylotiouracyl), β-blokerami, a także radiojodem (jodem promieniotwórczym), jodem w jodku potasu (jod nieorganiczny), jodowym środkiem kontrastowym (jod organiczny), węglanem litu, nadchloranem sodu, glikokortykoseroidami. Z kolei przy niedoczynności tarczycy podaje się m.in. lewotyroksynę, β-blokery, hydrokortyzon.

Wole tarczycy – operacja

Leczenie operacyjne stosuje się w przypadku wystąpienia nowotworów złośliwych tarczycy, względnie w przypadku pojawienia się ucisku m.in. na tchawicę oraz żyły główne, a także przy występowaniu wola zamostkowego oraz dużych, nieczynnych guzów. Wskazaniem do operacji jest też nadczynność tarczycy występująca w I trymestrze ciąży.