Czym jest hiperandrogenizm?
Hiperandrogenizm to nadmierne wydzielanie androgenów – męskich hormonów płciowych. Pełnią one bardzo ważne funkcje w organizmie, ponieważ odpowiadają za rozwój męskich narządów, a także cech płciowych takich jak owłosienie łonowe, zarost na twarzy czy ton głosu. U kobiet androgeny są produkowane przez jajniki i korę nadnerczy, z kolei u mężczyzn – przez jądra i korę nadnerczy.
Jednym z najważniejszych androgenów jest testosteron. U kobiet testosteron występuje w niewielkich ilościach, a w nadmiarze może prowadzić do pojawienia się cech typowych dla mężczyzn, a także problemów z płodnością.
Przyczyny hiperandrogenizmu
Hiperandrogenizm może być spowodowany przez wiele czynników. Najczęstszym jest nadmierna produkcja androgenów przez jajniki i nadnercza, która wiąże się z takimi schorzeniami, jak:
- PCOS – zespół policystycznych jajników,
- nadczynność nadnerczy,
- guzy nadnerczy,
- guzy jajnika produkującego hormony,
- choroby endokrynologiczne.
Stosowanie sterydów anabolicznych, niektórych leków na nadciśnienie, leków przeciwdrgawkowych oraz niektórych antybiotyków (np. streptomycyny) również może wywołać hiperandrogenizm. Ponadto wystąpienie męskich cech płciowych może być związane z przyjmowaniem anabolików – androgenów mających na celu np. poprawę sylwetki w kulturystyce.
Warto dodać, że poziom androgenów u kobiet rośnie fizjologicznie w trakcie menopauzy.
Objawy hiperandrogenizmu
Objawy hiperandrogenizmu różnią się w zależności od płci. Nadmiar androgenów u mężczyzn najczęściej skutkuje łysieniem; u kobiet nadmierne wydzielanie androgenów prowadzi do maskulinizacji. Pojawiają się takie objawy jak:
- niższy ton głosu,
- nadmierne owłosienie na ciele typu męskiego – w miejscach zależnych od androgenów (hirsutyzm),
- zmiana sylwetki – szersze barki, tkanka tłuszczowa zaczyna odkładać się w nietypowych miejscach,
- trądzik,
- łysienie lub nadmierne wypadanie włosów,
- zaburzenia miesiączkowania.
Oprócz tego hiperandrogenizm może prowadzić do występowania nadciśnienia i wyższego cholesterolu, a w konsekwencji – do zwiększonego ryzyka chorób sercowo-naczyniowych. W przebiegu hiperandrogenizmu często występuje też insulinooporność.
Zmiany fizyczne pojawiające się u kobiet w wyniku nadmiaru androgenów mogą prowadzić do spadku ich samooceny, a nawet depresji. Spada również libido, owulacja może ulec zahamowaniu. Hiperandrogenizm ma więc negatywny wpływ na zdrowie fizyczne i psychiczne.
Hiperandrogenizm – leczenie
Diagnostyka hiperandrogenizmu w początkowej fazie polega na oznaczeniu testosteronu (TTE) we krwi. Następnie lekarz zleci wykonanie badania hormonów nadnerczowych (DHEA-s, 17-oHP, androstendion), aby potwierdzić lub wykluczyć zaburzenia nadnerczy. Podczas USG i badania ginekologicznego specjalista oceni też funkcjonowanie jajników.
Leczenie hiperandrogenizmu opiera się głównie na terapiach hormonalnych, jednak ważne jest również leczenie objawowe. Sposób leczenia będzie zależał od przyczyny hiperandrogenizmu (np. PCOS, guzy hormonalnie czynne, przerost nadnerczy). Guzy najczęściej są usuwane operacyjnie, przerost nadnerczy leczy się glikokortykosteroidami, a terapia PCOS niekiedy polega na podawaniu estrogenów, czyli żeńskich hormonów płciowych, i/lub metforminy.
Dieta w hiperandrogenizmie
Leczenie hipernadrogenizmu powinno iść w parze z odpowiednio dobraną dietą, szczególnie w przypadku otyłości, insulinooporności lub zespołu policystycznych jajników. Taka dieta powinna być dobrze zbilansowana, bogata w świeże owoce i warzywa, z ograniczeniem cukru. Należy również wyeliminować z niej żywność wysoko przetworzoną oraz tłuszcze zwierzęce, które warto zastąpić olejami roślinnymi. Ważna jest też aktywność fizyczna.
Hiperandrogenizm a niepłodność
Hiperandrogenizm może powodować niepłodność zarówno u kobiet, jak i u mężczyzn, a także stanowić przyczynę problemów z zajściem w ciążę, gdyż powoduje zaburzenia miesiączkowania, a czasem zahamowanie owulacji. Odpowiednia diagnostyka i leczenie oraz opieka ginekologa i endokrynologa w przypadku problemów z niepłodnością są koniecznością.
Hiperandrogenizm może pojawić się również w trakcie ciąży, w wyniku produkcji hormonów przez łożysko. Pojawiają się wówczas takie objawy, jak trądzik, nadmierne owłosienie i przetłuszczanie się cery i włosów, jednak objawy te są przejściowe i ustępują w ciągu kilku tygodni po porodzie.
Autor: Redakcja
