Androstendion – norma, kiedy badać, co oznacza podwyższony poziom?

Androstendion – co to jest i za co odpowiada?

Androstendion to hormon płciowy z grupy androgenów, wytwarzany jest głównie przez korę nadnerczy. Pełni funkcję prekursora testosteronu i estradiolu, czyli to właśnie dzięki androstendionowi powstają hormony płciowe męskie i żeńskie.

5 najważniejszych informacji o androstendionie:

1. Androstendion produkowany jest nie tylko przez korę nadnerczy, ale też przez jajniki i jądra.
2. Hormon ten bierze udział w dojrzewaniu płciowym i przyczynia się do rozwoju męskich i żeńskich cech fizycznych.
3. U kobiet poziom androstendionu zmienia się w cyklu miesiączkowym (wysoki poziom jest w fazie owulacyjnej).
4. Podwyższony poziom androstendionu z czasem może prowadzić do zaburzeń miesiączkowania (lub wskazywać na inne choroby).
5. Za niski poziom może z kolei świadczyć o niewydolności gonad lub nadnerczy.

Czytaj także: Skala Tannera, czyli jak określić dojrzałość płciową

Androstendion – kiedy badać?

Badanie androstendionu zleca lekarz, gdy występują objawy zaburzeń cyklu i zaburzeń hormonalnych, takie jak nadmierne owłosienie, trądzik, problemy z zajściem w ciążę. Badanie w niektórych przypadkach zalecane jest w diagnostyce chorób nadnerczy i ocenie skuteczności aktualnie trwającego leczenia.

Poniżej lista dolegliwości i stanów chorobowych, w których zalecane jest badanie:

• nieregularne miesiączki,
• objawy hiperandrogenizmu (czyli np. hirsutyzm, trądzik, łysienie typu męskiego u kobiet),
• podejrzenie zespołu policystycznych jajników (PCOS),
• podejrzenie wrodzonego przerostu nadnerczy,
• diagnostyka guzów jajnika lub nadnerczy,
• problemy z płodnością u kobiet i mężczyzn,
• ocena funkcji nadnerczy (często w leczeniu chorób metabolicznych).

To tylko przykłady sytuacji, w których lekarz może zlecić badanie stężenia androstendionu.

Czytaj także: Badania hormonalne na NFZ 

Badanie androstendionu: przygotowanie i przebieg

Badanie polega na pobraniu krwi żylnej. Niezbędnych informacji dotyczących testu udzieli Ci lekarz, a poniżej znajdziesz praktyczny opis przygotowania oraz przebiegu badania.

Przygotowanie do badania androstendionu​ – krok po kroku

1. Wykonaj badanie rano, najlepiej między 7:00 a 10:00.
2. Zachowaj minimum 8-12 godzin przerwy od ostatniego posiłku.
3. Unikaj intensywnego wysiłku fizycznego (także dzień przed badaniem).
4. Poinformuj lekarza o przyjmowanych lekach i suplementach.
5. U kobiet: dodatkowo zaleca się wykonanie badania w określonym dniu cyklu (zwykle 3.-5. dzień cyklu, ale warto o to dopytać lekarza zlecającego badanie).

Jak przebiega badanie androstendionu?

Badanie androstendionu polega na jednorazowym pobraniu próbki krwi z żyły łokciowej. Pacjent przyjmuje wygodną pozycję siedzącą lub leżącą, a po dezynfekcji skóry personel medyczny pobiera krew.

Procedura trwa krótko i wiąże się jedynie z lekkim ukłuciem, a po zakończeniu na miejsce wkłucia zakładany jest opatrunek.

Czytaj także: Morfologia krwi – normy, wskazania, przygotowanie, przebieg badania

Androstendion – normy​, wyniki, interpretacja

Normy i zakresy androstendionu w wynikach mogą się różnić w zależności od laboratorium i stosowanej metody oznaczenia. Przykładowe normy:

• kobiety w wieku rozrodczym: 0,49–1,31 ng/mL – wyższe wartości mogą wskazywać m.in. na PCOS, guzy hormonalne lub choroby nadnerczy (wymagają interpretacji łącznie z innymi badaniami i wywiadem lekarskim);
• kobiety po menopauzie: 0,187–1,07 ng/mL – zwykle niższe ze względu na wygaszenie funkcji hormonalnej jajników;
• mężczyźni: 0,28–1,52 ng/mL – wartości powyżej normy mogą sugerować choroby nadnerczy lub jąder.

Ile czeka się na wynik​ androstendionu?

Zazwyczaj wynik badania androstendionu dostępny jest w ciągu jednego dnia roboczego. W zależności od laboratorium czas oczekiwania może się wydłużyć do 3-4 dni.

Podwyższony poziom androstendionu – objawy​

Jakie objawy mogą wskazywać na zbyt wysoki androstendion? Poniżej lista typowych objawów:

• nadmierne owłosienie (hirsutyzm),
• trądzik,
• łysienie typu męskiego,
• obniżenie tonu głosu,
• zaburzenia miesiączkowania,
• powiększenie łechtaczki,
• zwiększenie masy mięśniowej u kobiet,
• problemy z płodnością.

Czytaj także: Guz chromochłonny nadnerczy – objawy, diagnostyka, leczenie

Na jakie choroby może wskazywać wysoki androstendion?

Lista dolegliwości jest długa, dlatego wyniki należy omawiać z lekarzem. Wybrane choroby to m.in.:

• zespół policystycznych jajników (PCOS),
• wrodzony przerost nadnerczy,
• guzy nadnerczy różnego typu,
• guzy jajników,
• hiperplazja nadnerczy,
• zespół Cushinga.

Niski poziom androstendionu – możliwe przyczyny

Obniżony poziom androstendionu występuje zwykle u kobiet po menopauzie i jest to fizjologiczna zmiana. W innym przypadku zbyt niskie stężenie tego hormonu może być związane z:

• niewydolnością nadnerczy lub ich obustronnym usunięciem,
• niedoczynnością przysadki mózgowej lub tarczycy,
• chorobą Addinsona,
• infekcją (w tym bakteryjną, wirusową, grzybiczą),
• chorobą autoimmunologiczną.

Czytaj także: Choroba Glińskiego i Simmondsa – objawy, przyczyny i leczenie

​Cena badania androstendion​u

Koszt badania zależy od laboratorium, a często dodatkowo androstendion oznaczany jest w szerszym panelu badania krwi.

Można przyjąć, że w Polsce średni koszt badania androstendionu wynosi zazwyczaj ok. 50-120 zł (w zależności od laboratorium i miasta).

Odpowiedzi na często zadawane pytania o androstendion

Androstendion a trądzik – czy zmiany trądzikowe występują od androstendionu? ​

Androstendion nie jest bezpośrednią przyczyną trądziku, ale może przyczyniać się do rozwoju chorób skóry. Jego wysoki poziom może nasilać łojotok i zwiększać rogowacenie naskórka. Taki stan skóry sprzyja trądzikowi. Można więc uznać, że androstendion nie jest jedyną przyczyną trądziku, ale może być jednym z hormonów wpływających na jego rozwój.

W diagnostyce przyczyn trądziku konieczne mogą być kompleksowe badania również innych hormonów, w tym DHEA-S, testosteronu całkowitego/wolnego i prolaktyny. Skonsultuj się z dermatologiem, aby dobrać odpowiednią diagnostykę.

Czytaj także: Izotretynoina – działanie, skutki uboczne, dawkowanie w leczeniu trądziku

Androstendion – w którym dniu cyklu należy wykonać badanie?

Nie ma na to jednej zasady, ale zazwyczaj lekarz rekomenduje pobranie krwi i oznaczenie androstendionu w fazie wczesnofolikularnej (czyli: zwykle jest to zakres od 3. do 5. dnia cyklu). Dzięki temu można ograniczyć wpływ zmienności dobowej na poziomy hormonów.

Przy nieregularnych cyklach, lekarz może wybrać inny termin lub zlecić dodatkowe badania.

Podwyższony androstendion a zajście w ciążę – czy ten hormon jest przyczyną problemów z płodnością?

Tak, można uznać, że nadmiar androstendionu zaburza owulację i jakość fazy lutealnej, co w konsekwencji utrudnia zajście w ciążę. Szczególnie często dotyczy to kobiet z PCOS lub dysfunkcją nadnerczy.

Warto wiedzieć:

1. Zmiana wagi (np. redukcja masy ciała), leczenie insulinooporności i ograniczenie stresu – takie czynniki mogą obniżyć poziomy androgenów.
2. Terapia zaburzeń płodności bywa złożona: to nie tylko przyjmowanie leków, ale też modyfikacja stylu życia.
3. U partnera ocenę płodności uzupełnia seminogram – zaburzenia mogą współistnieć, a jeśli badania wykonywane są w kontekście płodności, to warto badać się razem.

Czytaj także: Płodność mężczyzn i kobiet – co na nią wpływa?

Podwyższony androstendion i testosteron​ – na co wskazują?

Jednoczesny wzrost androstendionu i testosteronu zwykle sugeruje źródło jajnikowe lub nadnerczowe hiperandrogenizmu. W obrazie klinicznym często wówczas współistnieją takie dolegliwości, jak: trądzik, hirsutyzm i nieregularne cykle. Uwaga! Pamiętaj, że wyniki zawsze powinien interpretować lekarz – biorąc pod uwagę historię leczenia, objawy, wywiad lekarski itp.
​
Warto wiedzieć:

1. Różnicowanie (w przypadku, gdy występuje wysoki testosteron i androstendion) obejmuje m.in. PCOS, wrodzony przerost nadnerczy (łagodne postaci), guzy wydzielające androgeny.
2. W diagnostyce pomocne są badania: DHEA-S (nadnercza), 17-OH-progesteron, SHBG, profil lipidowy i glikemia/insulina.
3. Czasami konieczne jest wykonanie badań obrazowych (USG jajników, ocena nadnerczy).

Czytaj także: Jakie badania zleci ginekolog w ramach NFZ?

Dlaczego warto sprawdzić poziom androstendionu razem z innymi hormonami?

Androstendion jest tylko jednym z hormonów steroidowych biorących udział w produkcji męskich i żeńskich hormonów płciowych. Aby określić przyczynę zaburzeń, lekarz często zleca cały panel badań obejmujący np.: estradiol, estron, DHEA-S, testosteron i hormon adrenokortykotropowy (ACTH). Dzięki temu można określić, czy problem wynika z gruczołów nadnerczy, jajników, czy przysadki mózgowej.

Warto wiedzieć:

1. Poziom androstendionu może występować w normie, mimo że inne hormony są zaburzone.
2. Wyniki najlepiej porównywać w kontekście wieku, płci i fazy cyklu miesiączkowego.
3. U kobiet najwyższe wartości często obserwuje się w fazie owulacyjnej.
4. Analiza wielu hormonów jednocześnie zwiększa trafność diagnozy.

Czy poziom androstendionu zmienia się w ciągu dnia?

Tak, androstendion wykazuje wahania dobowe – najwyższy poziom stwierdza się zazwyczaj w godzinach porannych. Dlatego zaleca się pobrać krew między 7:00 a 10:00. Zmienność stężeń może też zależeć od fazy cyklu miesiączkowego, stanu zdrowia, wieku i przyjmowanych leków.

Może Cię również zainteresować: