Prolaktyna – co to jest?
Prolaktyna (PRL) jest hormonem wytwarzanym przez wyspecjalizowane komórki przedniego płata przysadki mózgowej. Hormon ten pobudza rozwój gruczołów piersiowych w czasie ciąży, odpowiada za zapoczątkowanie i podtrzymanie produkcji mleka w okresie laktacji, a ponadto ma wpływ na funkcjonowanie układu rozrodczego. U mężczyzn odpowiedni poziom prolaktyny pozwala na utrzymanie prawidłowych funkcji seksualnych.
Naturalny, okresowy wzrost stężenia PRL w organizmie występuje m.in. w czasie snu, w okresie ciąży i laktacji, u noworodków, pod wpływem wysiłku fizycznego, w sytuacjach stresowych, w wyniku drażnienia brodawek, a także podczas orgazmu.
Kiedy bada się stężenie prolaktyny w organizmie?
Badanie poziomu prolaktyny najczęściej wykonuje się w następujących sytuacjach:
- w diagnostyce zaburzeń miesiączkowania,
- w diagnostyce niepłodności u kobiet i mężczyzn,
- w diagnostyce zaburzeń erekcji,
- przy podejrzeniu występowania guza przysadki mózgowej,
- w monitorowaniu leczenia guza przysadki mózgowej.
Badanie prolaktyny – przebieg
Badanie prolaktyny wymaga jednorazowego pobrania krwi żylnej ze zgięcia łokciowego. Pobranie krwi powinno odbyć się rano, po przynajmniej 2 godzinach od pobudki, między godziną 8 a 10. Należy stawić się na nie na czczo (10–12 godzin po ostatnim posiłku) i po przespanej nocy. Na jeden dzień przed badaniem trzeba powstrzymać się od współżycia, unikać używek, stresu i wysiłku fizycznego.
U kobiet w drugiej połowie cyklu miesiączkowego następuje niewielki wzrost stężenia prolaktyny – z tego względu badanie najlepiej wykonać na początku cyklu.
W niektórych przypadkach wykonuje się badanie prolaktyny z obciążeniem MTC. Badanie polega wówczas na oznaczeniu stężenia PRL we krwi pobranej na czczo przed doustnym podaniem 10 mg metoklopramidu oraz we krwi pobranej 60 minut i 120 minut po podaniu leku (choć czasami krew pobiera się nie trzykrotnie, ale dwukrotnie – informację o szczegółach uzyskasz w placówce wykonującej badanie).
Cena badania prolaktyny
Na badanie stężenia prolaktyny może skierować lekarz poradni ginekologicznej lub endokrynologicznej – jest ono wtedy refundowane przez NFZ. Koszt badania, na które skierowanie wydał ginekolog lub endokrynolog przyjmujący prywatnie, ponosi pacjent. Lekarz rodzinny nie ma możliwości wystawienia skierowania na badanie prolaktyny.
Badanie prolaktyny z jednorazowym pobraniem krwi to koszt ok. 20–50 zł, natomiast za badanie prolaktyny z obciążeniem MTC zapłacimy odpowiednio więcej, ok. 40–100 zł.
Badanie prolaktyny – normy
Na wyniki badania stężenia prolaktyny zazwyczaj czeka się 1 dzień roboczy.
- Norma prolaktyny dla kobiet niebędących w ciąży: poniżej 20–25 ng/ml (400–500 mU/l)
- Norma prolaktyny dla mężczyzn: poniżej 15 ng/ml (300 mU/l)
Przedział, w jakim mieści się prawidłowy wynik badania, może się różnić w zależności od punktu diagnostycznego. Należy w związku z tym zwrócić uwagę na wartości referencyjne danego laboratorium umieszczone obok wyniku. Po otrzymaniu wyniku najlepiej zgłosić się do lekarza zlecającego badanie; można też umówić e-wizytę u specjalisty (endokrynologa lub ginekologa).
Prolaktyna podwyższona u mężczyzn i kobiet
Jeśli w co najmniej dwukrotnym oznaczeniu stężenia prolaktyny we krwi wyniki przekroczą podaną powyżej normę, rozpoznaje się hiperprolaktynemię – zaburzenie endokrynologiczne polegające na stałym lub okresowym nadmiernym wydzielaniu hormonu PRL. Hiperprolaktynemię może powodować np. guz przysadki mózgowej, niedoczynność tarczycy, niewydolność nerek czy niewydolność wątroby. Zbyt wysoki poziom prolaktyny bywa też konsekwencją przyjmowania niektórych leków.
U kobiet objawem hiperprolaktynemii najczęściej są zaburzenia miesiączkowania oraz trudności z zajściem w ciążę. U mężczyzn zwiększone stężenie prolaktyny może być przyczyną zaburzeń seksualnych (zmniejszonego libido, zaburzeń erekcji).
Prolaktyna obniżona
Niedobór prolaktyny (hipoprolaktynemia) występuje rzadko i wynika z niedoczynności przysadki mózgowej. U kobiet karmiących piersią zbyt niskie stężenie PRL może prowadzić do zmniejszenia lub nawet zatrzymania produkcji mleka.
Bibliografia
1. Badowska-kozakiewicz A.,Biologiczna rola prolaktyny, „Przegląd Menopauzalny” 2012, nr 4, s. 305–308.
2. Kałużny M., Bolanowski M., Hiperprolaktynemia: przyczyny, objawy kliniczne i możliwości terapeutyczne, „Postępy Higieny i Medycyny Doświadczalnej” 2005, nr 59, s. 20–27.
3. Tkaczuk-włach J. i in., Hiperprolaktynemia, „Przegląd Menopauzalny” 2009, nr 2, s. 112–115.
