Hiperprolaktynemia – objawy i leczenie. Przyczyny nadmiaru prolaktyny

Hiperprolaktynemia – co to jest?

Hiperprolaktynemia to najczęściej występujące zaburzenie osi podwzgórze–przysadka mózgowa. Polega na stałym lub okresowym wzmożonym wydzielaniu hormonu prolaktyny (PRL), który odpowiada za laktację, a ponadto wpływa na czynność gruczołów rozrodczych oraz działanie hormonów płciowych u kobiet i mężczyzn.

Hiperprolaktynemię rozpoznaje się na podstawie wyników co najmniej dwukrotnego badania stężenia prolaktyny we krwi – w przypadku gdy wartość prolaktyny w organizmie przekracza 20-25 ng/ml (400-500 mU/l) u kobiet lub 15 ng/ml (300 mU/l) u mężczyzn.

Objawy hiperprolaktynemii

Hiperprolaktynemia u kobiet

Hiperprolaktynemia jest częstsza u kobiet niż u mężczyzn. Charakter i nasilenie objawów zaburzenia zależą od stężeń prolaktyny.

U kobiet z hiperprolaktynemią mogą występować:

• zaburzenia cyklu miesiączkowego – miesiączkowanie nieregularne, brak miesiączki, cykle bezowulacyjne;
• mlekotok – produkcja mleka u kobiet niebędących w ciąży i niekarmiących piersią;
• hipogonadyzm – niewydolność hormonalna jajników;
• zaburzenia funkcji seksualnych – obniżenie libido, zaburzenia fazy pobudzenia, problemy z lubrykacją i ból podczas stosunku, zaburzenia orgazmu;
• zmiany włóknisto-torbielowate w piersiach;
• mastalgia – bóle piersi;
• objawy wypadowe, np. uderzenia gorąca;
• odwapnienie kości.

Hiperprolaktynemia u mężczyzn

U mężczyzn hiperprolaktynemia daje następujące objawy:

• zaburzenia seksualne – obniżone libido, zaburzenia erekcji;
• ginekomastia – przerost jednej lub obu piersi, rzadko z występującym mlekotokiem;
• zmniejszenie masy mięśniowej i owłosienia okolic płciowych.

Objawy u obu płci, hiperprolaktynemia a tycie

Zarówno u kobiet, jak i u mężczyzn hiperprolaktynemia może powodować niepłodność, osteopenię, czyli zmniejszenie gęstości mineralnej kości, a także bóle głowy i zaburzenia widzenia. U osób ze zwiększonym stężeniem prolaktyny występuje ponadto tendencja do otyłości i odkładania się tkanki tłuszczowej w obrębie brzucha, reakcji lękowych oraz depresji.

Przyczyny hiperprolaktynemii

Hiperprolaktynemia może być wywoływana przez czynniki fizjologiczne, patologiczne lub farmakologiczne. Zwiększenie wydzielania prolaktyny towarzyszy takim stanom fizjologicznym, jak ciąża i okres karmienia piersią. Krótkotrwały, naturalny wzrost stężenia tego hormonu obserwuje się też w trakcie snu, wysiłku fizycznego, w sytuacjach stresowych, podczas drażnienia brodawek sutkowych i orgazmu.

Jeśli chodzi o stany patologiczne, przyczyną hiperprolaktynemii może być:

• niedoczynność tarczycy,
• niewydolność wątroby,
• niewydolność nerek,
• gruczolak przysadki mózgowej (guz prolaktynowy),
• zespół Cushinga,
• akromegalia,
• półpasiec,
• uraz ściany klatki piersiowej. 

Częściej jednak hiperprolaktynemia jest związana z przyjmowaniem leków. Podwyższone stężenie PRL może być konsekwencją stosowania niektórych leków przeciwdepresyjnych, obniżających ciśnienie krwi, przeciwwymiotnych i poprawiających perystaltykę jelit, a także leków hormonalnych.

Hiperprolaktynemia a ciąża

Hiperprolaktynemia może być przyczyną problemów z zajściem w ciążę. W okresie ciąży i laktacji zwiększone wydzielanie prolaktyny jest natomiast zjawiskiem naturalnym. Normy PRL dla kobiet ciężarnych różnią się w związku z tym od norm dla kobiet niebędących w ciąży. Najwyższe stężenie prolaktyny stwierdza się przed porodem – może wynosić wtedy nawet 400 ng/ml.

Diagnostyka i leczenie hiperprolaktynemii

Wstępne rozpoznanie hiperprolaktynemii opiera się na kilkukrotnym badaniu stężenia prolaktyny we krwi. Ustalając przyczynę zaburzenia, należy wykluczyć czynniki fizjologiczne (ciąża, laktacja), farmakologiczne (stosowanie leków mających wpływ na wydzielanie PRL) i inne czynniki organiczne (np. niedoczynność tarczycy, niewydolność nerek). W celu wykrycia gruczolaka przysadki mózgowej wykonuje się rezonans magnetyczny (MRI).

Leczenie hiperprolaktynemii polega na farmakoterapii, a lekami pierwszego rzutu są agoniści dopaminy. W niektórych przypadkach stosuje się leczenie operacyjne – chirurgiczne usunięcie gruczolaka przysadki mózgowej.

Bibliografia:

1. Badowska-kozakiewicz A., Biologiczna rola prolaktyny, „Przegląd Menopauzalny” 2012, nr 4, s. 305–308.

2. Kałużny M., Bolanowski M., Hiperprolaktynemia: przyczyny, objawy kliniczne i możliwości terapeutyczne, „Postępy Higieny i Medycyny Doświadczalnej” 2005, nr 59, s. 20–27.

3. Karasek M., Pawlikowski M., Lewiński A., Hiperprolaktynemia: przyczyny, diagnostyka, leczenie, „Endokrynologia Polska”, nr 6(57), s. 657–663.

4. Tkaczuk-włach J. i in., Hiperprolaktynemia, „Przegląd Menopauzalny” 2009, nr 2, s. 112–115.

„