Gruczolak przysadki mózgowej – objawy, leczenie, rokowania. Czym jest guz prolaktynowy?

Gruczolaki przysadki mózgowej – rodzaje

Gruczolaki są najczęściej występującymi guzami przysadki mózgowej. Charakter tych zmian zwykle jest łagodny. Zdarza się, że gruczolaki nie dają objawów i wykrywa się je przypadkowo w badaniu obrazowym wykonywanym z innych powodów (taka zmiana nosi nazwę incydentaloma przysadki).

Biorąc pod uwagę wielkość guza, wyróżniamy mikrogruczolaki – zmiany o średnicy mniejszej niż 1 cm, oraz makrogruczolaki – zmiany o średnicy 1 cm lub większej. Ze względu na aktywność hormonalną gruczolaki dzielimy na czynne (wydzielające jeden lub kilka hormonów) lub nieczynne hormonalnie.

W 40% przypadków gruczolaki przysadki wydzielają prolaktynę (PRL; taki gruczolak to guz prolaktynowy), w 20% – hormon wzrostu (GH), a w 10% – kortykotropinę (ACTH). Mniej niż 30% gruczolaków przysadki wydziela hormony glikoproteinowe (FSH, LH, TSH). Kilka procent gruczolaków nie wydziela żadnych hormonów. Występują też guzy mieszane, wydzielające więcej niż jeden hormon (najczęściej: GH i prolaktynę).

Objawy gruczolaka przysadki mózgowej

Objawy gruczolaka mogą wynikać z ucisku rozrastającego się guza na struktury sąsiadujące (wywoływany przez makrogruczolaki „efekt masy”) lub wiązać się z działaniem wydzielanego hormonu. Objawy efektu masy to najczęściej ubytki w polu widzenia, rzadziej – bóle głowy, podwójne widzenie, opadanie powiek, osłabienie czucia w obrębie twarzy.

Objawy związane z działaniem hormonu wydzielanego przez gruczolaka:

• gruczolak wydzielający prolaktynę – objawy hiperprolaktynemii (zaburzenia miesiączkowania i mlekotok u kobiet, zaburzenia funkcji seksualnych u mężczyzn);
• gruczolak wydzielający hormon wzrostu – objawy akromegalii (powiększenie dłoni i stóp, pogrubienie rysów twarzy, nadmierna potliwość, obniżenie barwy głosu);
• gruczolak wydzielający ACTH – objawy choroby Cushinga (nagromadzenie tkanki tłuszczowej na twarzy i tułowiu, szczupłość kończyn, zaburzenia metaboliczne);
• gruczolak wydzielający TSH – objawy nadczynności tarczycy (nadmierna potliwość, osłabienie, przyspieszone bicie serca, objawy psychiczne: pobudzenie, drażliwość, trudności z koncentracją).

Diagnostyka i leczenie gruczolaka przysadki mózgowej

Gruczolaka przysadki rozpoznaje się na podstawie badań obrazowych (najczęściej: rezonansu magnetycznego – jest w stanie wykazać obecność guza o wielkości przynajmniej 3 mm) oraz hormonalnych testów czynnościowych.

Leczenie jest uzależnione od wielkości oraz aktywności hormonalnej guza. W leczeniu guzów prolaktynowych stosuje się farmakoterapię – leki dopaminergiczne, natomiast guzy wydzielające hormony inne niż PRL usuwa się chirurgicznie. W przypadku gruczolaków wydzielających GH i TSH przed operacją stosuje się analogi somatostatyny o przedłużonym działaniu, a w przypadku gruczolaków wydzielających ACTH – inhibitory steroidogenezy. Radioterapia ma zastosowanie jako leczenie uzupełniające guzów nieoperacyjnych lub nawracających.

Gruczolak przysadki mózgowej – rokowania

Gruczolaki przysadki w większości przypadków są zmianami łagodnymi, rosnącymi w wolnym tempie. W przypadku niewielkiego odsetka chorych guzy są oporne na konwencjonalne leczenie. U ok. 30% pacjentów, u których zastosowano leczenie operacyjne, dochodzi do odrostu guza.