Układ hormonalny – funkcje. Jak działają hormony?
Zadaniem układu hormonalnego jest kontrolowanie wszystkich funkcji fizjologicznych organizmu. Ta skomplikowana sieć gruczołów rozmieszczonych w różnych częściach ciała odpowiada za homeostazę, czyli wewnętrzną równowagę.
Wraz z układem nerwowym oraz regulacją na poziomie tkankowym układ dokrewny tworzy wysoko wyspecjalizowany, wewnętrzny „procesor” kierujący wszystkimi naszymi parametrami życiowymi. Gdy jakakolwiek część naszego hormonalnego komputera ulegnie rozregulowaniu, natychmiast to odczuwamy.
Jak objawiają się zaburzenia hormonalne? Mogą pojawić się dolegliwości ze strony różnych narządów; zdarza się też, że inne gruczoły próbują przejąć funkcje tych, które przestały prawidłowo działać.
Hormony – rodzaje i funkcje hormonów w organizmie
Opisując najważniejsze dla naszego funkcjonowania hormony, drogę przez labirynt ludzkiego ciała rozpoczyna się od góry, czyli od mózgu, a kończy na żeńskich i męskich gonadach.
Podwzgórze i hormony podwzgórza (wazopresyna i oksytocyna)
Ta część międzymózgowia kontroluje takie funkcje organizmu, jak rytm dobowy, sen, głód i pragnienie czy temperatura ciała. To w podwzgórzu zlokalizowany jest ośrodek przyjemności, regulowany jest popęd oraz preferencje seksualne jednostki. Podwzgórze syntetyzuje około 20 związków o charakterze hormonów lub neuroprzekaźników; do najbardziej znanych należą: wazopresyna i oksytocyna.
Przysadka mózgowa – hormony przysadki (prolaktyna, endorfiny, hormon ACTH i hormon TSH)
Przysadka mózgowa pobudza wzrost kości długich i wzrost organizmu, reguluje metabolizm, odpowiada za laktację u matek karmiących, pobudza rozkład tłuszczów zapasowych, a także wpływa na rozwój i czynności jąder lub jajników. Produkowane przez nią hormony przysadki to:
- prolaktyna,
- ACTH,
- TSH,
- gonadotropiny,
- FSH,
- LH,
- hormon wzrostu (GH),
- endorfiny.
Szyszynka – produkuje melatoninę (hormon snu)
Uważa się, że to właśnie szyszynka reguluje nadrzędny zegar biologiczny człowieka, ponieważ produkuje melatoninę – hormon odpowiedzialny za rytm dobowy. Niedobór melatoniny wpływa nie tylko na kłopoty ze snem.
Tarczyca – hormony tarczycy (tyroksyna, trójjodotyronina, kalcytonina)
Hormony tarczycy mają wpływ na funkcjonowanie całego organizmu, a te najważniejsze to: trójjodotyronina (FT3), wolna tyroksyna (FT4), kalcytonina.
Pracę tarczycy reguluje produkowana w przysadce mózgowej tyreotropina (TSH), a nadczynność i niedoczynność tarczycy (łącznie z chorobą Hashimoto) to jedne z najczęstszych obecnie zaburzeń hormonalnych.
Przytarczyce (gruczoły przytarczyczne) i hormony przytarczyc
Przytarczyce to cztery gruczoły umiejscowione na rogach tarczycy. Produkują parathormon (PTH), który reguluje gospodarkę wapniowo-fosforową w organizmie.
Grasica – hormony grasicy
Do najważniejszych hormonów produkowanych przez grasicę należą: tymozyna (tymulina; działa przeciwnowotworowo, przyspiesza dojrzewanie limfocytów T) i tymopoetyna (również przyspiesza dojrzewanie limfocytów T).
Trzustka – hormony trzustkowe (glukagon, insulina)
Najważniejsze hormony trzustki to glukagon (stymulujący wzrost stężenia glukozy we krwi) i insulina (o działaniu obniżającym poziom cukru we krwi).
U zdrowego człowieka insulina współdziała z glukagonem, by utrzymać odpowiedni poziom energii w ustroju. Najbardziej znaną chorobą trzustki jest cukrzyca, spowodowana nieprawidłowościami wydzielania insuliny lub wrażliwością tkanek na ten hormon – najczęściej występujące rodzaje cukrzycy to cukrzyca typu 1. i cukrzyca typu 2.
Nadnercza – hormony nadnerczy
Część korowa produkuje hormony steroidowe (m.in. kortyzol i aldosteron). Hormony rdzenia to przede wszystkim adrenalina i noradrenalina.
Hormony męskie
Gonady męskie znajdujące się w mosznie pełnią dwie podstawowe funkcje – rozrodczą (wytwarzanie plemników) oraz hormonalną, jako miejsce produkcji męskich hormonów płciowych. Ich pracę regulują hormony wytwarzane przez przysadkę mózgową. Androgeny męskie to hormony o budowie steroidowej, z których najważniejszą rolę odgrywa testosteron. Jego działanie to m.in. kształtowanie płci i wykształcanie wtórnych cech płciowych, pobudzanie rozwoju i dojrzewania plemników, regulacja popędu płciowego.
Hormony żeńskie
Żeńskie gonady pełnią dwie funkcje: rozrodczą i hormonalną. Ich pracę kontroluje przysadka mózgowa. Najważniejsze żeńskie hormony to estrogeny, progesteron i relaksyna.
Zaburzenia hormonalne
Wszystkie niepokojące objawy mogące sugerować zaburzenia pracy jednego lub kilku gruczołów dokrewnych należy zgłaszać lekarzowi rodzinnemu, który skieruje pacjenta do specjalisty od hormonów – endokrynologa.
