Nieregularne miesiączki – przyczyny i leczenie. Kiedy okres jest za krótki lub za długi?

Średni czas trwania cyklu miesiączkowego to 28 dni. Za prawidłowe uznaje się w ginekologii cykle, których długość waha się od 21-24 do 32-35 dni (w zależności od źródeł medycznych). Prawidłowy cykl menstruacyjny to złożony proces, który zaczyna się kształtować już w życiu płodowym i trwa przez dzieciństwo, pokwitanie, dojrzewanie i okres dojrzałości płciowej kobiety.

Cykliczne zmiany w jajniku, endometrium i układzie hormonalnym mają podstawowe znaczenie dla funkcji rozrodczych i mają na celu:

• wytworzenie zdolnej do zapłodnienia komórki jajowej,
• przygotowanie błony śluzowej macicy na ciążę,
• umożliwienie prawidłowego rozwoju płodu.

Zaburzenia cyklu miesiączkowego – przyczyny i objawy

Fizjologiczne przyczyny zaburzeń miesiączkowania najczęściej są diagnozowane do trzech lat po pierwszej miesiączce oraz w okresie pięciu lat przed wystąpieniem menopauzy. Najczęstszą fizjologiczną przyczyną braku miesiączki jest ciąża lub menopauza.

Zmiany w zakresie regularności miesiączki występują więc w stanach fizjologicznych, ale mogą też być objawem chorób związanych z:

• zaburzeniami hormonalnymi,
• patologią narządów płciowych – np. nowotworami.

Nieprawidłowości cyklu miesiączkowego objawiają się pierwotnym lub wtórnym brakiem krwawień oraz nieprawidłowym czasem trwania cyklu.

Zaburzenia cyklu miesiączkowego mogą charakteryzować się na przykład:

• kilkudniowymi plamieniami lub krwawieniami w I połowie cyklu związanymi z okresowym obniżeniem poziomu estrogenu w krwi,
• kilkudniowymi plamieniami w II fazie cyklu będącymi rezultatem niskich wartości progesteronu,
• przedłużającymi się miesiączkami (powyżej 7 dni) o różnej obfitości.

Inne przyczyny nieprawidłowych krwawień z dróg rodnych to między innymi:

• zapalenie endometrium – objawy to przedłużające się krwawienie miesiączkowe (np. w postaci brunatnego plamienia) oraz ból w dolnej części brzucha, ewentualnie plamienia w trakcie cyklu;
• endometrioza – objawem jest skąpe plamienie ciemną krwią przed okresem;
• mięśniaki macicy – objawiające się obfitymi i przedłużającymi się miesiączkami;
• zapalenie przydatków – objawy to skąpe krwawienie, które nie jest związane z cyklem miesiączkowym, silne bóle podbrzusza i okolicy krzyżowo-lędźwiowej oraz stan podgorączkowy;
• polip szyjkowy i nadżerka – niewielkie krwawienie podczas lub po stosunku;
• rak szyjki macicy – krwawienia następują w następstwie dotyku lub urazu, mogą pojawić się także samoistnie z powodu uszkodzenia naczyń krwionośnych;
• rak i rozrost endometrium – krwawienie pojawia się po menopauzie, może jednak nastąpić przed przekwitaniem lub w okresie przekwitania w postaci przedłużających się i nieregularnych krwawień miesiączkowych;
• nowotwory jajnika – niecykliczne krwawienia o różnym nasileniu;
• poronienia – w zależności od rodzaju poronienia krwawienia mają różną obfitość.

Najczęstsze objawy zaburzeń cyklu menstruacyjnego

• brak okresu powyżej 35 dni;
• miesiączkowanie częściej niż co 21 dni;
• krwawienia między menstruacjami;
• krwawienia, które trwają dłużej niż 7 dni;
• obecność skrzepów krwi;
• obfite krwawienia – konieczność częstego wymieniania podpaski, kubka menstruacyjnego lub tamponu z powodu ich przesiąkania.

Powyższe objawy zawsze należy skonsultować z lekarzem ginekologiem. Tylko po badaniach lekarz dobierze sposób leczenia.

Diagnostyka zaburzeń cyklu miesiączkowego

Aby postawić właściwą diagnozę – znaleźć przyczynę nieregularnych miesiączek – a następnie rozpocząć leczenie, ginekolog przeprowadza z pacjentką wywiad pozwalający określić możliwe przyczyny problemów z miesiączkowaniem. Wywiad pomoże lekarzowi dowiedzieć się więcej o możliwych przyczynach zaburzeń, takich jak: antykoncepcja, otyłość, restrykcyjne diety, stres, zbyt intensywne treningi, częste podróże, choroby itd.

Pacjentka jest też badana ginekologicznie. Może zostać wykonane badanie USG przez pochwę i cytologia.

Lekarz może zlecić dodatkowe badania, które pomogą ustalić, czy przyczyną zaburzeń cyklu mogą być np. choroby tarczycy, nerek, anemia.

W zależności od podejrzeń dotyczących przyczyn zaburzeń lekarz może zlecić badania hormonalne m.in. poziomów FSH i LH, estradiolu, prolaktyny, testosteronu czy progesteronu.

Jeśli w badaniu USG są widoczne zmiany anatomiczne takie jak: podejrzenie przerostu błony śluzowej macicy, polipy czy mięśniaki – kobieta zostanie skierowana na diagnostyczną histeroskopię (endoskopowe badanie budowy macicy), abrazję (łyżeczkowanie jamy macicy) lub laparoskopię. Może także dostać skierowanie na biopsję endometrialną (pobranie wycinka śluzówki i badanie pod mikroskopem niewielkiej ilości komórek błony śluzowej macicy). Materiał pobrany podczas zabiegów jest poddawany badaniu histopatologicznemu.

W przypadku podejrzenia zapalenia błony śluzowej macicy lekarz zleci badanie na posiew z kanału szyjki.

Leczenie zaburzeń cyklu miesiączkowego

Leczenie zaburzeń miesiączkowania zależy od rozpoznania poprzedzonego wyżej opisanymi badaniami. W zależności o przyczyn zaburzeń lekarz zaleci odpowiednie leczenie. Poniżej ogólne przykłady terapii:

1. Kobietom z miesiączkami krwotocznymi zaleca się hormonalną antykoncepcję dwuskładnikową, implanty podskórne lub założenie systemu wewnątrzmacicznego zawierającego lewonorgestel.
2. Pacjentki z przerostem endometrium zostaną skierowane na zabieg wyłyżeczkowania jamy macicy i ewentualnie poddane uzupełniającej terapii hormonalnej. Jeśli doszło do stanu zapalnego, podaje się antybiotyki.
3. Kobiety z insulinoopornością i/lub zespołem policystycznych jajników otrzymują leki z myoinozytolem, reswerartolem lub metforminą. Powinny też włączyć dietę z niskim indeksem glikemicznym i zadbać o umiarkowaną aktywność fizyczną.
4. W przypadku wrodzonego przerostu nadnerczy stosuje się glikokortykosteroidy.
5. Kobiety w okresie premenopauzalnym z zaburzeniami miesiączkowania są leczone dwuskładnikową antykoncepcją hormonalną. Pacjentkom w czasie menopauzy, przy braku przeciwwskazań, zaleca się hormonalną terapię menopauzalną.

Autor: Iga Hintz