Izotretynoina – działanie, skutki uboczne, dawkowanie w leczeniu trądziku

Co to jest izotretynoina?

Izotretynoina jest pochodną witaminy A – należy do grupy retinoidów. To substancja, której dokładny mechanizm działania nie jest wyjaśniony, ale pod wpływem jej stosowania zmniejsza się aktywność gruczołów łojowych i dochodzi do zahamowania ich rozrostu, co może być skuteczne w leczeniu trądziku. 

5 najważniejszych informacji o izotretynoinie: 

1. Izotretynoina stosowana jest przede wszystkim w leczeniu ciężkiego trądziku – szczególnie opornego na inne metody (gdy np. nie działają antybiotyki na trądzik).
2. Mechanizm działania izotretynoiny polega na zmniejszeniu aktywność gruczołów łojowych.
3. Co ciekawe – izotretynoina wykazuje też działanie przeciwzapalne i przeciwbakteryjne, a nawet przeciwnowotworowe.
4. Izotretynoina bez recepty nie jest dostępna – głównie z powodu możliwych skutków ubocznych i konieczności prowadzenia kuracji pod opieką lekarza.
5. Leczenie trądziku izotretynoiną wymaga nie tylko stosowania się do wstępnie określonych zaleceń lekarza, ale także stałego monitorowania wyników badań (np. zlecane są cyklicznie próby wątrobowe, profil lipidowy itp.).

Czytaj także: Trądzik u dorosłych i nastolatków – przyczyny, leczenie i skuteczna pielęgnacja skóry

Jak działa izotretynoina? Mechanizm działania na przykładach 

Izotretynoina działa wielokierunkowo, a jej mechanizm działania wpływa na główne przyczyny powstawania trądziku.

Działanie izotretynoiny: 

• hamuje wydzielanie łoju – zmniejsza aktywność gruczołów łojowych i redukuje ilość sebum;
• może normalizować keratynizację – czyli w praktyce: ogranicza nadmierne rogowacenie naskórka i zapychanie ujść gruczołów łojowych, co ma również korzystne znaczenie w leczeniu zmian trądzikowych;
• wykazuje działanie przeciwzapalne – zmniejsza stan zapalny wokół mieszków włosowych, co może działać wspomagająco w leczeniu trądziku i zmian skórnych; 
• ma wpływ na bakterie Propionibacterium acnes – można uznać, że izotretynoina pośrednio ogranicza namnażanie się bakterii dzięki redukcji środowiska sprzyjającego ich rozwojowi.

Izotretynoina ma dobre efekty kliniczne, do których zaliczane są m.in.: zmniejszenie liczby wykwitów zapalnych, krost i grudek oraz poprawa wyglądu skóry po kilku miesiącach terapii.

Izotretynoina – wskazania do stosowania. Kiedy przyjmować izotretynoinę? 

Izotretynoina jest lekiem przeznaczonym do leczenia ciężkich postaci trądziku i innych wybranych chorób dermatologicznych, szczególnie gdy standardowe metody zawiodły. 

Wskazania do kuracji:

• ciężki trądzik pospolity (acne vulgaris),
• trądzik guzkowy (z dużymi, bolesnymi zmianami zapalnymi),
• trądzik skupiony (acne conglobata – liczne torbiele, nacieki i blizny),
• trądzik ropowiczy (acne phlegmonosa – zmiany ropne, głębokie, z tendencją do bliznowacenia),
• trądzik z bliznowaceniem (szczególnie przy nasilonych bliznach zanikowych lub przerostowych),
• trądzik odporny na leczenie miejscowe i ogólne (np. antybiotykoterapię),
• trądzik młodzieńczy w bardzo nasilonej postaci,
• trądzik dorosłych (acne tarda – u osób po 25. roku życia, przewlekły i oporny na leczenie),
• trądzik o dużym wpływie na psychikę pacjenta (np. w depresji związanej z wyglądem skóry),
• ciężkie postacie łojotokowego zapalenia skóry (oporne na inne leczenie),
• trądzik różowaty w szczególnych przypadkach (np. z guzkami i przerostami),
• rogowacenie przymieszkowe (keratosis pilaris o nasilonym przebiegu),
• zaburzenia rogowacenia skóry (wybrane genodermatozy, np. rybia łuska wrodzona).

Izotretynoina na trądzik – kuracja krok po kroku 

Jak wygląda kuracja trądziku za pomocą izotretynoiny? Leczenie jest procesem kilkuetapowym, wymagającym dokładnej diagnostyki i kontroli.

Poniżej znajdziesz opis krok po kroku, jak leczyć trądzik izotretynoiną: 

1. Diagnostyka trądziku – lekarz dermatolog ocenia stopień nasilenia zmian i sprawdza, czy izotretynoina jest konieczna.
2. Rozważenie alternatyw dla izotretynoiny – przed rozpoczęciem terapii zazwyczaj próbuje się antybiotyków doustnych, retinoidów miejscowych lub terapii hormonalnej. Jedną z alternatyw są tetracykliny, a w niektórych przypadkach lekarz może zlecić maść do wykonania w aptece jako lek recepturowy.  
3. Decyzja o rozpoczęciu leczenia – podejmowana jest zazwyczaj, gdy wcześniejsze metody nie przynoszą efektów lub zmiany są zbyt głębokie, aby leczyć je maścią czy kremem. 
4. Badania przed kuracją – na spotkaniu z dermatologiem zalecone zostaną badania, najczęściej są to: morfologia, próby wątrobowe, lipidogram, u kobiet także test ciążowy.
5. Podpisanie zgody na leczenie izotretynoiną – pacjentka w wieku rozrodczym musi stosować skuteczną antykoncepcję i podpisać oświadczenie o jej stosowaniu. Oświadczenie przed leczeniem zazwyczaj zawiera podpunkty o tym, że rozpoczynając leczenie pacjentka nie może być w ciąży oraz że w trakcie terapii nie wolno być dawcą krwi; uzupełniające zapisy dotyczą m.in. comiesięcznych kontroli i zakazu udostępniania leku innym osobom nawet z tymi samymi objawami.
6. Rozpoczęcie leczenia izotretynoiną – jeśli nie ma przeciwwskazań, lekarz rozpoczyna leczenie – dawka dobierana jest indywidualnie w oparciu o wagę pacjenta.
7. Kontrola zdrowia w trakcie kuracji trądziku – zazwyczaj należy wykonywać regularne badania krwi co 4-8 tygodni i wizyty u dermatologa.
8. Czas trwania leczenia – zwykle 4-8 miesięcy, zależnie od dawki i odpowiedzi organizmu (1. miesiąc może dawać bardziej dokuczliwe skutki uboczne).
9. Zakończenie leczenia – lekarz ocenia efekty leczenia i podejmuje decyzję o zakończeniu terapii.

Przeciwwskazania do stosowania izotretynoiny 

Przeciwwskazania do leczenia izotretynoiną to m.in.: 

• ciąża,
• karmienie piersią,
• planowanie ciąży w trakcie i do miesiąca po terapii,
• nadwrażliwość na izotretynoinę lub inne retinoidy,
• nadwrażliwość na substancje pomocnicze w kapsułkach,
• ciężka niewydolność wątroby,
• ciężka niewydolność nerek,
• hiperwitaminoza A,
• znaczne podwyższenie stężenia lipidów we krwi,
• hipertriglicerydemia,
• niewłaściwie leczona cukrzyca,
• ciężkie choroby serca i naczyń,
• równoczesne stosowanie tetracyklin,
• jednoczesne stosowanie dużych dawek witaminy A,
• depresja w wywiadzie (zalecana ostrożność),
• choroby psychiczne w wywiadzie (zalecana ostrożność),
• wiek poniżej 12 lat,
• alkoholizm,
• ciężkie choroby metaboliczne wątroby,
• brak stosowania skutecznej antykoncepcji przez kobiety w wieku rozrodczym.

Izotretynoina – skutki uboczne i działania niepożądane. Czy ten lek na trądzik jest bezpieczny?

Jakie są możliwe skutki uboczne izotretynoiny? Należą do nich m.in.:

• suchość skóry, świąd,
• suchość błon śluzowych – okolic ust, nosa i gardła,
• podrażnienie i pieczenie oczu, może wystąpić zapalenie spojówek i powiek, zmętnienie rogówki, a także nietolerancja soczewek kontaktowych,
• krwawienia z nosa, pękanie ust, 
• zapalenie czerwieni warg,
• białkomocz,
• nieprawidłowe wyniki morfologii krwi,
• wzrost poziomu cholesterolu i trójglicerydów,
• zaburzenia pracy wątroby,
• przebarwienia i zapalenie skóry, nadwrażliwość skóry na promieniowanie UV,
• bóle pleców,
• bóle stawów i mięśni,
• bóle głowy,
• wahania nastroju (rzadko: depresja, myśli samobójcze),
• rumień twarzy,
• wysypka,
• zawroty głowy,
• senność, ogólne osłabienie,
• u kobiet – ryzyko teratogenności (wady płodu),
• reakcje anafilaktyczne,
• łysienie.

To tylko niektóre z możliwych reakcji niepożądanych. Każdy organizm reaguje inaczej, dlatego konieczne jest monitorowanie stanu zdrowia i wizyty kontrolne.

Czy izotretynoina jest substancją bezpieczną?

Tak jak każdy lek – również leki z izotretynoiną mogą powodować szereg skutków ubocznych w trakcie leczenia różnych odmian trądziku. O wszelkich niepokojących objawach warto powiadomić lekarza od razu po ich zauważeniu. 

Izotretynoina – interakcje 

Wybrane niebezpieczne interakcje izotretynoiny: 

• tetracykliny,
• witamina A w dużych dawkach,
• inne retinoidy,
• glikokortykosteroidy,
• leki przeciwpadaczkowe (np. fenytoina),
• leki hepatotoksyczne,
• alkohol,
• preparaty wpływające na lipidy (np. fibraty),
• hormonalne środki antykoncepcyjne o małej dawce estrogenu,
• dziurawiec zwyczajny.

Izotretynoina – dawkowanie. Jaka dawka izotretynoiny w leczeniu trądziku?

O schemacie dawkowania izotretynoiny decyduje lekarz – a wpływ na dobór dawki ma m.in. waga ciała, stan zdrowia, wiek, wyniki badań, stopień zmian.

Przykładowy schemat dawkowania:

• dawka początkowa: zwykle 0,5 mg/kg mc./dobę,
• dawka docelowa: 0,5–1 mg/kg mc./dobę.

Największe znaczenie w długotrwałej remisji ma całkowita podana dawka, a nie jej dobowe wartości i długość trwania terapii. Wykazano, że optymalna wartość wynosi 120-150 mg/kg masy ciała w trakcie trwania całej kuracji, a jej przekroczenie nie daje dodatkowych korzyści.

Warto wiedzieć: u niektórych pacjentów stosuje się schemat z mniejszą dawką przez dłuższy czas, tak aby zmniejszyć skutki uboczne.  

Izotretynoina – maść, leki doustne (tabletki, kapsułki), kremy 

Lek występuje w kilku postaciach:

• kapsułki z izotretynoiną – standardowa forma stosowana w kuracjach dermatologicznych. Najskuteczniejsza forma w leczeniu ciężkiego trądziku, działa ogólnoustrojowo;
• żel z izotretynoiną – stosowane miejscowo w lżejszych postaciach trądziku lub jako uzupełnienie terapii, działa na zmiany powierzchniowe skóry.

Czytaj także: Maść na trądzik na receptę – kto wypisuje?

Izotretynoina – cena kuracji​. Czy leczenie izotretynoiną jest drogie? 

Ile kosztuje leczenie trądziku izotretynoiną? Koszt leczenia zależy od wybranego preparatu, dawki i długości terapii. W Polsce dostępnych jest kilka leków na bazie izotretynoiny, a ceny mogą różnić się w zależności od apteki, dawki leku i wielkości opakowania. 

Poniżej przykładowe widełki cenowe:

1. Koszt za opakowanie (30 kapsułek, różne dawki): ok. 70-140 zł – średnia cena zależy od dawki (np. 10 mg tańsze, 20-40 mg droższe).
2. Zakładając powyższe ceny za opakowanie można obliczyć średni koszt miesięcznej kuracji: ok. 150-300 zł, przy typowych dawkach stosowanych u pacjentów (zwykle 0,5-1 mg/kg m.c./dobę).
3. Koszt całej kuracji (trwającej 6-8 miesięcy): w granicach 900-2400 zł, w zależności od masy ciała pacjenta, zastosowanej dawki oraz długości leczenia. 

Warto pamiętać, że do ceny kuracji należy doliczyć także koszty badań kontrolnych (m.in. morfologia, próby wątrobowe, lipidogram) – zwykle ok. 100-200 zł miesięcznie, chyba że są wykonywane w ramach pakietu. 

Odpowiedzi na często zadawane pytania o przebieg terapii izotretynoiną 

Czy można stosować leki z izotretynoiną w ciąży i w czasie karmienia dziecka? 

Nie, nie można stosować izoretynoiny w ciąży. Izotretynoina jest bezwzględnie przeciwwskazana w ciąży i podczas karmienia piersią, ponieważ ma silne działanie teratogenne. Nawet niewielkie dawki mogą powodować ciężkie wady rozwojowe płodu.

Warto wiedzieć:

1. Stosowanie izotretynoiny wymaga antykoncepcji co najmniej miesiąc przed, w trakcie i miesiąc po zakończeniu terapii.
2. W ciąży i w okresie karmienia lek jest całkowicie zakazany.
3. Lekarz przed rozpoczęciem terapii może wymagać testu ciążowego i podpisania zgody na leczenie oraz oświadczenia zawierającego listę podpunktów związanych z bezpieczeństwem kuracji.

Czytaj także: Zioła w ciąży – dozwolone i niewskazane mieszanki ziołowe

Izotretynoina a oddawanie krwi – czy można oddać krew w trakcie kuracji izotretynoiną? 

Nie, podczas leczenia izotretynoiną nie wolno oddawać krwi, ponieważ lek może przenikać do krwiobiegu i być niebezpieczny dla biorcy, zwłaszcza dla kobiet w ciąży. Zakaz obowiązuje również po zakończeniu kuracji. Przed rozpoczęciem leczenia zazwyczaj należy podpisać odpowiednie oświadczenie w tej sprawie.

Warto wiedzieć:

1. Oddawanie krwi jest zakazane w trakcie terapii.
2. Krew można oddać dopiero po minimum miesiącu od zakończenia kuracji (lub później – w zależności od zaleceń). 
3. Ma to na celu m.in. ochronę kobiet ciężarnych przed ryzykiem uszkodzenia płodu.

Dlatego przed oddaniem krwi zawsze należy poinformować centrum krwiodawstwa o stosowanej terapii.

Czytaj więcej: Oddawanie krwi – zasady. Co ile można oddawać krew?

Czy dostępna jest skuteczna izotretynoina bez recepty​?

Nie ma leku z izotretynoiną bez recepty.

W Polsce preparat dostępny jest wyłącznie na receptę i pod ścisłą kontrolą lekarską. Nie istnieją bezpieczne zamienniki dostępne bez recepty.

Warto wiedzieć:

1. Terapia wymaga wykonywania cyklicznie badań laboratoryjnych i nadzoru lekarza.
2. Sprzedaż bez recepty jest nielegalna i groźna dla zdrowia.
3. Preparaty dostępne bez recepty mogą jedynie wspierać terapię (np. dermokosmetyki).

Co ile można powtórzyć kurację izotretynoiną? Czy można przyjmować leki po zakończeniu terapii?

Czasami konieczne jest powtórzenie leczenia izotretynoiną, jeśli trądzik nawraca lub pierwsza tura leczenia nie była skuteczna. Lekarz podejmuje decyzję o ponownej kuracji w oparciu o wyniki badań i stan skóry.

Warto wiedzieć:

1. Kuracja może być powtórzona po kilku miesiącach lub latach od zakończenia.
2. Ważne jest wcześniejsze wyrównanie parametrów krwi i poprawa stanu zdrowia.
3. O powtórzeniu terapii decyduje dermatolog, dobierając dawkę indywidualnie.

Każdy przypadek wymaga indywidualnej analizy, dlatego nie ma uniwersalnego odstępu dla wszystkich pacjentów. Jeśli podejmujesz leczenie w innej placówce – pamiętaj, aby poinformować lekarza, że jesteś już po kuracji izotretynoiną w przeszłości. 

Czy izotretynoina działa przeciwzmarszczkowo?

Izotretynoina nie jest lekiem przeciwzmarszczkowym i nie powinna być stosowana w takim celu. Lek działa na gruczoły łojowe i procesy rogowacenia, a nie na oznaki starzenia skóry.

Warto wiedzieć:

1.  Nie ma wskazań medycznych do stosowania izotretynoiny przeciw zmarszczkom.
2. Długotrwałe stosowanie może wręcz podrażniać skórę i ją wysuszać, co może skutkować pogorszeniem stanu skóry. 
3. Skuteczne terapie przeciwzmarszczkowe to np. retinoidy miejscowe, kwasy czy zabiegi medycyny estetycznej.

Izotretynoina a opalanie – czy można wychodzić na słońce w trakcie kuracji? 

Podczas kuracji izotretynoiną należy unikać ekspozycji na słońce i solarium. Lek uwrażliwia skórę na promieniowanie UV i zwiększa ryzyko poparzeń.

Warto wiedzieć:

1.  Skóra w trakcie terapii jest znacznie bardziej wrażliwa na słońce.
2. Zalecane jest codzienne stosowanie kremów z filtrem SPF 50+ (krem najlepiej dobierz wspólnie z dermatologiem w ramach jednej terapii).
3. Ekspozycja na UV może nasilać podrażnienia i powodować przebarwienia.

Dlatego w trakcie kuracji najlepiej ograniczyć opalanie i chronić skórę przed słońcem.

Czytaj więcej: Jaki SPF do cery trądzikowej? SPF do twarzy

Izotretynoina a depresja – czy kuracja na trądzik może powodować depresję?

Izotretynoina jest retinoidem stosowanym głównie w leczeniu ciężkich postaci trądziku z ryzykiem bliznowacenia, ale jej stosowanie wymaga monitorowania stanu psychicznego pacjentów. W literaturze opisano przypadki wystąpienia zaburzeń psychicznych, w tym obniżenia nastroju i depresji, u pacjentów leczonych izotretynoiną.

Warto wiedzieć:

1.  Izotretynoina została uznana za związek chemiczny, który w rzadkich przypadkach może nasilać zaburzenia psychiczne (depresja, myśli samobójcze, zmiany nastroju). 
2. Należy zgłaszać lekarzowi wszelkie zmiany w samopoczuciu w trakcie leczenia izotretynoiną.

Sprawdź: Umów wizytę u lekarza psychiatry w Świecie Zdrowia

Izotretynoina a antykoncepcja – na co uważać?

Izotretynoina jest retinoidem, który może powodować ciężkie wady płodu, dlatego u kobiet w wieku rozrodczym konieczne jest stosowanie skutecznej antykoncepcji miesiąc przed rozpoczęciem, w trakcie leczenia oraz przez co najmniej miesiąc po zakończeniu terapii. Odpowiednie zapobieganie ciąży to warunek konieczny rozpoczęcia terapii (i zarazem wymagane oświadczenie u lekarza prowadzącego kurację). 

Warto wiedzieć:

1. Izotretynoina powoduje bardzo wysokie ryzyko teratogenne – każda dawka leku może być niebezpieczna dla rozwijającego się płodu.
2. Kobiety powinny stosować dwie skuteczne metody zapobiegania ciąży przez cały okres kuracji i miesiąc po jej zakończeniu.
3. Lek wydalany jest głównie moczem i kałem, ale metabolity mogą utrzymywać się w surowicy, dlatego tak ważne są rygorystyczne zasady antykoncepcji.

Czytaj także: Tabletki antykoncepcyjne – jakie powodują skutki uboczne?

Może Cię również zainteresować: