Witamina A – badanie, niedobory, nadmiar

Badanie poziomu witaminy A

Pod pojęciem witaminy A kryje się szereg substancji rozpuszczalnych w tłuszczach (retinoidów), które pełnią funkcje niezbędne dla prawidłowego działania organizmu. Najważniejszy spośród tych związków dla człowieka jest retinol, dlatego często jego nazwę stosuje się zamiennie dla określenia witaminy A. Do innych ważnych dla człowieka substancji należą niektóre karoteny. Znajomość tego, jaki poziom witaminy A masz we krwi, może być wskazówką dla specjalisty, żeby rozważyć suplementację tego składnika.

Retinoidy, a zwłaszcza retinol, odgrywają ważną rolę w procesie widzenia. Pod wpływem światła retinol ulega przekształceniu chemicznemu i aktywuje komórki nerwowe zlokalizowane na siatkówce oka. Konsekwencją tej reakcji jest przetwarzanie bodźców wizualnych i prawidłowy proces widzenia. Ponadto witamina A jest niezbędna dla:

• prawidłowego wzrostu i mineralizacji kości,
• zachowania zdrowej kondycji skóry, włosów i paznokci,
• prawidłowej regeneracji komórek nabłonkowych w tym nabłonka układu oddechowego i pokarmowego,
• zachowania odporności i właściwej odpowiedzi na pojawiające się wirusy i bakterie (witamina A ma właściwości przeciwzapalne),
• zachowania dobrego samopoczucia i młodego wyglądu (witamina A jest przeciwutleniaczem),
• prawidłowych przemian białek, lipidów i hormonów (głównie tarczycy).

Człowiek nie jest w stanie sam wytworzyć witaminy A, dlatego musi ją dostarczyć z zewnątrz. Badanie poziomu witaminy A jest prostą procedurą. Materiałem do analizy jest niewielka ilość krwi żylnej, pobieranej w warunkach ambulatoryjnych. Badanie jest proste i praktycznie bezbolesne, a na wynik czeka się od 1 do 7 dni. Metodą stosowaną do oznaczenia poziomu witaminy A jest wysokosprawna chromatografia cieczowa (HPLC). Charakteryzuje ją wysoka czułość i swoistość.

Zakres wartości referencyjnych dla poziomu witaminy A we krwi może nieco różnić się w zależności od laboratorium, które wykonuje analizę. Uśrednione wartości wynoszą od 0,3 do 0,7 mg/l i są takie same dla kobiet i mężczyzn. Wytyczne Światowej Organizacji Zdrowia (WHO) wskazują, że poziom poniżej 0,2 mg/l jest wskazaniem do suplementacji tego składnika. Wartości poniżej 0,1 mg/l świadczą o bardzo poważnym niedoborze witaminy A, natomiast poziom przekraczający 1,2 mg/l może wiązać się z toksycznym działaniem retinolu.

Czytaj więcej: Witaminy z grupy B – wszystko, co warto wiedzieć o ich roli, zastosowaniu i źródłach

Potencjalne przyczyny odchyleń od normy

Zarówno niedobór, jak i duży nadmiar witaminy A może mieć poważne konsekwencje dla Twojego zdrowia. Wysoka hiperwitaminoza (powyżej wspomnianej wartości 1,2 mg/l) jest toksyczna dla organizmu i stanowi zagrożenie zdrowia i życia (może np. spowodować trwałe uszkodzenia wątroby). Łagodniejsze przekroczenie górnej granicy normy również nie pozostaje obojętne dla Twojego funkcjonowania, skutkuje m.in. zmniejszeniem gęstości kości, zwiększeniem ryzyka krwawień, zaburzeniem pracy nerek, uszkodzeniami płodu. Zbyt wysoki poziom witaminy A jest zawsze skutkiem nieprawidłowej suplementacji – przyjmowania zbyt dużych dawek lub przyjmowania jednocześnie kilku preparatów zawierających retinol.

Objawy niedoboru witaminy A są równie poważne, jak objawy nadmiaru. Należą do nich m.in. kurza ślepota (znacznie słabsze widzenie przy słabym oświetleniu), zwiększone ryzyko rozwoju infekcji wirusowych i bakteryjnych, przesuszenie rogówki i spojówki oka, przewlekłe biegunki. Do niedoboru witaminy A dochodzi zazwyczaj na skutek stosowania bardzo restrykcyjnej diety. Hipowitaminoza witaminy A może również towarzyszyć:

• przewlekłym chorobom, np. przewlekłej niewydolności trzustki,
• uszkodzeniom wątroby,
• niektórym chorobom zapalnym przewodu pokarmowego,
• niedoborom żelaza,
• chorobie alkoholowej.

Czynniki mogące mieć wpływ na wynik badania

Prawidłowo pobrany materiał do badań gwarantuje, że wynik, który otrzymasz, będzie miarodajny. Poziom witaminy A we krwi jest wartością dosyć stabilną i nie ulega większym wahaniom w trakcie dnia czy miesiąca.

Witamina A – wskazania do wykonania badania

Badanie witaminy A zostanie najprawdopodobniej zlecone, jeżeli lekarz będzie podejrzewał niedobór tego składnika. Może dochodzić do niego wtedy, gdy pacjent stosuje bardzo restrykcyjną dietę lub ma uszkodzoną wątrobę na skutek nadużywania alkoholu. Badanie poziomu witaminy A powinno być również zalecane kobietom w ciąży, małym dzieciom oraz mamom karmiącym piersią. W tych grupach zapotrzebowanie na witaminę A jest bowiem mocno podwyższone.

Witamin A – przeciwwskazania do badania

Badanie jest szybkie, proste i niemal bezbolesne. Nie wymaga zastosowania znieczulenia lub narkozy, dlatego nie ma większych przeciwwskazań do jego wykonania. Witamina A może być oznaczana u małych dzieci, kobiet w ciąży, osób starszych i schorowanych. Jedyną przeszkodą może być strach przed pobraniem krwi, który czasami skutecznie utrudnia całą procedurę i wydłuża czas jej wykonania.

Witamin A – przygotowanie do badania

Badanie jest bardzo proste i nie wymaga od Ciebie specjalnego przygotowania się. Nie musisz na nie stawiać się nawet na czczo. Godzina pobrania krwi również nie ma większego znaczenia, gdyż witamina A nie ulega większym wahaniom w ciągu dnia. Jedyne, o czym musisz pamiętać, to zabranie skierowania i założenie wygodnych ciuchów. Dzięki wygodnej bluzce szybko odsłonisz miejsce wkłucia. Ważne jest również, żeby rękaw po pobraniu krwi mocno nie uciskał miejsca wkłucia.

Aby umożliwić personelowi medycznemu pobranie wystarczającej ilości krwi, pamiętaj o odpowiednim nawodnieniu. Na godzinę przed stawieniem się w punkcie pobrań, wypij 1–2 szklanki niegazowanej wody mineralnej. Dzięki temu wpłyniesz na ilość krwi krążącej, która stanowi materiał do badań.

Witamin A – przebieg badania

Badanie jest proste i stosunkowo szybkie. Doświadczona pielęgniarka lub inny personel medyczny sprawnie pobierze krew z dołu łokciowego (wewnętrzna strona łokcia). Następnie da Ci opatrunek, który zapobiegnie zbyt intensywnemu wypływaniu krwi. Wynik otrzymasz w ciągu kilku dni. Zaraz po badaniu możesz wrócić do normalnej aktywności fizycznej.

Witamin A – skutki uboczne i powikłania

Badanie jest praktycznie pozbawione skutków ubocznych. Nie wiąże się również z powikłaniami. Jedynie osoby szczególnie wrażliwe mogą uskarżać się na niewielki stan zapalny, tkliwość oraz zaczerwienienie miejsca wkłucia. Są to niegroźne objawy, które nie wymagają ingerencji lekarza – znikają samoistnie po kilku dniach.