Ból pleców – rodzaje, przyczyny i leczenie. Do jakiego lekarza udać się, gdy bolą plecy?

Dlaczego plecy bolą?

Silny ból pleców, ból kręgosłupa, ból mięśni pleców czy nerwoból pleców oraz rwa piersiowa to dolegliwości, które według różnych szacunków dotykają od 60 do nawet 90 proc. populacji. Przyczyny bólu w plecach można podzielić na dwie główne grupy:

Ból pleców pochodzenia kręgosłupowego – uaktywnia się podczas ruchu, wzmożonej aktywności. Może wynikać z:

• wad postawy, niewłaściwej pozycji podczas snu, chodzenia czy siedzenia;
• przeciążenia mięśni, np. ból mięśni pleców jako efekt przenoszenia ciężarów;
• braku aktywności fizycznej i nadwagi;
• chorób stawów, reumatyzmu, zwyrodnienia;
• urazu, np. złamania kręgu, naderwania więzadeł;
• infekcji kręgosłupa;
• deformacji kręgosłupa;
• skoliozy, kifozy;
• przepukliny kręgosłupa / wypadnięcia dysku.

Ból pleców pochodzenia pozakręgosłupowego – nie musi być związany z podejmowaną aktywnością, nie ustępuje w stanie spoczynku, ma charakter ciągły. Może wynikać z szerokiego spektrum schorzeń, do którego zalicza się m.in.:

• choroby autoimmunologiczne;
• zapalenie wyrostka robaczkowego, trzustki, płuc, nerek, prostaty / opłucnej, opon mózgowych;
• nowotwory;
• zapalenie mięśni pleców;
• chorobę kości Pageta;
• tętniak aorty brzusznej;
• ciążę pozamaciczną;
• półpasiec;
• fibromialgię;
• zawał serca;
• dusznicę bolesną;
• rozwarstwienie aorty lub tętnicy szyjnej / kręgowej.

Czytaj także: Choroby ginekologiczne a ból kręgosłupa – jak rozpoznać źródło bólu pleców u kobiet?

Bóle pleców – rodzaje ze względu na umiejscowienie

Bóle pleców można podzielić ze względu na lokalizację bólu, przy czym nierzadko mamy do czynienia z bólem pleców promieniującym z lub do innych części ciała. Pacjenci najczęściej wymieniają takie problemy, jak:

• ból pleców z prawej lub lewej strony;
• ból pleców na dole lub u góry;
• ból pleców w rejonie łopatek;
• ból pleców wzdłuż kręgosłupa;
• ból pleców pod żebrami.

Bardziej precyzyjne i fachowe określenie miejsca bólu, jego charakterystyki i natężenia pozwala lepiej zdiagnozować jego źródło.

Wskazuje się trzy główne lokalizacje:

• Ból pleców w odcinku kręgosłupa szyjnego – nerwobóle szyjne, umiejscowione w wyższych partiach pleców, mogą wynikać ze stresu lub przyjmowania niewłaściwej postawy, nagłych ruchów głowy, a także zwyrodnienia. Zwykle utrzymują się do kilku dni. W najostrzejszych stanach może dochodzić nawet do zaburzeń czucia w kończynach, zaburzeń wzroku, słuchu oraz równowagi, a także zawrotów głowy i omdleń.
• Ból pleców w odcinku piersiowym / rwa piersiowa – objawia się charakterystycznym uczuciem pieczenia / ciągnięcia od środka pleców aż do szyi, między odcinkami szyjnym i lędźwiowym. Może być wynikiem gwałtownego ruchu, długotrwałego utrzymywania nieprawidłowej postawy, a także urazu lub infekcji kręgosłupa i szerokiego spektrum innych schorzeń i stanów: od nadmiernego stresu, przez zwyrodnienia i reumatyzm, po menstruację, ciążę czy menopauzę, a nawet nowotwór.
• Ból pleców / kręgosłupa odcinka lędźwiowego – zlokalizowany w niższych partiach pleców, tzw. ból krzyża. Może być spowodowany urazem, zbyt gwałtownym i silnym ruchem lub długotrwałym utrzymywaniem tej samej pozycji, a także sygnalizować groźne choroby, takie jak nowotwory, osteoporoza, gruźlica kości. Może znacząco ograniczyć ruchy.

Jak leczyć ból pleców? Domowe sposoby

Należy pamiętać, że ból pleców nie jest jednostką chorobową, a jedynie objawem. W związku z tym leczenie należy dostosować do rodzaju schorzenia. Długotrwały (trwający powyżej kilku dni), silny lub wywołujący dodatkowe objawy ból pleców zawsze należy skonsultować z lekarzem.

Jakie są domowe sposoby na ból pleców? Oto one:

• gorąca kąpiel lub okłady / maty rozgrzewające;
• ułożenie ciała w pozycji odciążającej kręgosłup;
• masaże, osteopatia, fizjoterapia;
• plastry rozgrzewające;
• lampy na podczerwień;
• maść (końska, niedźwiedzia, tygrysia, żele przeciwbólowe i przeciwzapalne);
• środki przeciwbólowe NLPZ;
• ćwiczenia ruchowe, oddechowe i relaksacyjne;
• fizykoterapia (elektroterapia, magnetoterapia, krioterapia, laseroterapia, wibroterapia);
• kinesiotaping (oklejanie plastrami dynamicznymi – wspomagająco).

Jak spać z bólem pleców?

Sen ma kluczowy wpływ na regenerację całego organizmu, dlatego problemów z nim nie można lekceważyć. Bóle pleców podczas snu lub po przebudzeniu to sygnał, że ułożenie ciała jest nieprawidłowe. Dolegliwości mogą wynikać nie tylko z przyjmowanej podczas snu pozycji, ale także z tego, w jakich warunkach i na czym śpimy. Pytanie nie powinno zatem brzmieć: „jak spać z bólem pleców?”, a raczej: „jak spać, by plecy nie bolały?”.

Oto kilka porad:

• Wysokość poduszki – po ułożeniu głowy kręgosłup powinien pozostawać w pozycji zbliżonej do linii prostej; poduszka powinna podpierać szyję, ale nie może powodować jej zgięcia. Prawidłowa wysokość poduszki niweluje napięcie mięśni grzbietowych. 
• Pozycja snu na boku z lekko ugiętymi nogami (w tzw. pozycji embrionalnej) skutkuje odciążeniem dolnych partii kręgosłupa; warto włożyć pomiędzy kolana poduszkę lub kołdrę / koc, co zapewni prawidłową pozycję osi kręgosłupa. 
• Inna rekomendowana pozycja snu to pozycja na wznak z rękoma luźno ułożonymi wzdłuż ciała; pod kolanami warto ułożyć płaską, niewielką poduszkę. 
• Odciążanie obolałych partii ciała – części ciała, w których odczuwany jest ból, nie powinny być obciążane; jeśli bolą nas plecy, warto spać na boku, a w przypadku bólu bioder – na plecach. 
• Łagodne wybudzanie – pobudka nie powinna być gwałtowna, ważne jest rozciąganie ciała (kręgosłupa, rąk i nóg), stopniowe dociążanie ciała – od pozycji leżącej do siedzącej, a następnie stojącej. 
• Odpowiedni materac – optymalnym wyborem jest materac średnio twardy, o równej powierzchni, lekko uginający się pod ciężarem ciała. 

Ból pleców w ciąży

Bolące plecy podczas ciąży to w pewnym sensie osobny problem, wynikający m.in. z działania hormonów rozciągających miednicę, więzadła macicy, dolną część kręgosłupa, a także ze zmiany postawy i obciążenia kręgosłupa oraz mięśni grzbietowych przez rosnący płód. Najczęściej odczuwane bóle pleców w ciąży dotyczą odcinka lędźwiowego oraz piersiowego kręgosłupa.

Jak radzić sobie z bólem pleców w ciąży? Oto kilka wskazówek:

• ciepłe okłady / gorący prysznic lub kąpiel;
• masaże i fizjoterapia;
• ćwiczenia relaksacyjno-rozluźniające;
• płaskie obuwie;
• przyjmowanie pozycji leżącej na boku – najlepiej lewym – z poduszką między kolanami;
• unikanie obciążeń;
• kontrola przyrostu masy ciała;
• utrzymywanie prawidłowej postawy ciała – siedząc, nie należy krzyżować nóg, warto używać podnóżka.

Do jakiego lekarza zgłosić się z bólem pleców?

Bóle pleców mogą mieć podłoże neurologiczne, psychologiczne, a także mechaniczne. Czasami wynikają ze stanów zapalnych i nowotworów. Z tego powodu nie jest możliwe jednoznaczne wskazanie specjalisty w tej dziedzinie – nie ma „lekarza od bólu pleców”. Do kogo zatem zwrócić się, gdy czujemy ból w plecach?

• Lekarz rodzinny – to pierwszy specjalista, który może wskazać przyczyny bólu pleców i optymalną terapię lub skierować nas na dodatkowe badania.
• Ortopeda – to lekarz najczęściej kojarzony ze schorzeniami kręgosłupa, bólami pleców i szerzej – układu kostnego, jednak zajmuje się także układem mięśniowym, więzadłowo-stawowym oraz połączeniami nerwowymi pomiędzy tymi układami.
• Neurolog – lekarze tej specjalizacji to poniekąd „trzecia instancja” dla pacjentów z bólem pleców. Bywa, że pacjenci trafiają do nich ze skierowaniem od ortopedy. Dzieje się tak w sytuacjach, gdy schorzenie ma neurologiczne objawy, wynikające nierzadko z przyczyn ortopedycznych, np. ucisku kręgów na nerwy.
• Neurochirurg – to lekarz, który może być konieczny w przypadku, gdy objawy choroby są na tyle zaawansowane, że leczenie objawowe może okazać się nieskuteczne.