Bóle pleców najczęściej występują między 30. a 60. rokiem życia i dotykają ponad 80 proc. populacji. Ta dolegliwość stanowi jedną z głównych przyczyn niezdolności do pracy oraz pogorszenia jakości życia. Najczęściej ból jest wywołany przez przeciążenia i brak aktywności fizycznej, jednak przewlekły ból pleców wymaga kontaktu z lekarzem.
Ból pleców na dole może dotyczyć:
- części lędźwiowej kręgosłupa;
- okolic kości krzyżowej;
- nerwu kulszowego.
Polecamy: Kręgozmyk – czym jest i jak złagodzić ból?
Ból pleców na dole – przyczyny
Główną przyczyną bólu pleców na dole jest ból kręgosłupa w okolicy lędźwiowo-krzyżowej (L-s) w dolnym odcinku kręgosłupa. Ból w dolnej części pleców często nazywa się bólem krzyża.
Ból pleców na dole w większości przypadków jest wynikiem mechanicznego uszkodzenia kręgosłupa. Często obserwuje się występowanie bólu nieswoistego w dole pleców – jego przyczyna pozostaje nieznana.
Bóle krzyża mogą powodować m.in.:
- dyskopatia lędźwiowa – uszkodzenie dysku (krążka międzykręgowego);
- zmiany zwyrodnieniowe stawów międzywyrostkowych;
- przeciążenia mięśni, ścięgien lub więzadeł w obrębie kręgosłupa;
- wady postawy i budowy ciała, wrodzone wady postawy;
- przebyte urazy;
- osteoporoza;
- choroby układu nerwowego.
Inne przyczyny bólu w dole pleców to:
- choroby reumatyczne;
- zakażenia;
- nowotwory;
- choroby narządów jamy brzusznej i miednicy (w tym choroby układu moczowego i pokarmowego).
Dolny odcinek kręgosłupa to jedna z najbardziej narażonych na urazy części układu ruchu. Bóle w dole pleców mogą być wywoływane również przez:
- przeciążenia kręgosłupa – długie siedzenie lub stanie w pracy, ciężką pracę fizyczną, dźwiganie ciężkich przedmiotów;
- otyłość;
- palenie papierosów – badania naukowe potwierdzają zależność pomiędzy paleniem papierosów a bólami dolnego odcinka kręgosłupa;
- brak aktywności fizycznej – brak dobrze rozwiniętych mięśni brzucha i grzbietu nasila dolegliwości związane z dolnym odcinkiem kręgosłupa, ponieważ to właśnie mięśnie okolicy lędźwiowo-krzyżowej są stabilizatorem, który wspiera masę ciała;
- depresja, stres – ból psychogenny w dolnej części pleców może być niecharakterystyczną oznaką pogorszenia stanu psychicznego;
- bóle miesiączkowe;
- geny – do tej pory odkryto trzy geny związane z chronicznym bólem pleców (wariant genu SOX5 powodujący defekty w rozwoju chrząstki i szkieletu, gen związany z przepukliną krążka międzykręgowego oraz gen, który odgrywa rolę w rozwoju rdzenia kręgowego);
- ciąża – ból pleców występuje u większości kobiet w ciąży, w jego złagodzeniu zazwyczaj pomagają masaże (trzeba jednak pamiętać, że muszą być one wykonane przez osobę wykwalifikowaną, ponieważ źle wykonany masaż może pogorszyć stan ciężarnej).
Czytaj także: Choroby ginekologiczne a ból kręgosłupa – jak rozpoznać źródło bólu pleców u kobiet?
Objawy bólu w dole pleców. Ile trwa ból krzyża?
Aby opisać ból krzyża, trzeba określić czas jego trwania, natężenie, lokalizację, czynniki nasilające i czynniki towarzyszące.
Charakterystyczne cechy bólu pleców na dole:
- nagły i krótkotrwały ból w dole pleców;
- ostry ból pleców na dole, w okolicy lędźwiowej, to lumbago (inaczej heksenszus, postrzał);
- rwący lub piekący ból w dole pleców promieniujący do pośladka, uda, łydki czy stopy – rwa kulszowa, rwa udowa;
- pobolewanie w dolnej części pleców;
- ból krzyża podczas schylania się;
- ból przy próbie utrzymania pozycji siedzącej lub stojącej;
- sztywność, ograniczenie ruchomości;
- ból pleców na dole podczas spoczynku;
- ból krzyża nasilający się przy wyproście kręgosłupa i staniu, a zmniejszający przy pochyleniu i wchodzeniu pod górę.
Inne objawy, które mogą towarzyszyć bólowi w dole pleców, to między innymi:
- gorączka;
- osłabienie;
- bóle głowy;
- obfite miesiączki;
- brak apetytu;
- bóle stawów.
Ile trwa ból pleców na dole? Ostry ból krzyża może utrzymywać się od kilku dni do kilku tygodni. W większości przypadków ból w okolicy lędźwiowo-krzyżowej kręgosłupa mija po około 6 tygodniach. Czasami może przedłużać się lub nawracać. Ból kręgosłupa może też być bólem nieswoistym, który nie ma konkretnej przyczyny.
Co robić w razie wystąpienia bólu w dole pleców?
Silne i utrzymujące się przez dłuższy czas bóle w dole kręgosłupa wymagają konsultacji z lekarzem.
Uwaga! Objawy wymagające pilnego kontaktu z lekarzem to:
- osłabienie czucia w okolicy krocza, brak kontroli nad czynnościami fizjologicznymi;
- silny ból w dole pleców w wyniku urazu lub upadku;
- silne drętwienie nóg.
Jeżeli bólowi w dole pleców towarzyszy co najmniej jeden z poniższych objawów, należy umówić się na wizytę u lekarza:
- osłabienie, ból lub drętwienie jednej nogi albo obu nóg;
- nasilenie bólu przy kaszlu lub kichaniu;
- nasilenie bólu i sztywności w spoczynku lub w godzinach nocnych;
- ból przy chodzeniu i w pozycji stojącej;
- gorączka;
- stan po zabiegu, zwłaszcza urologicznym lub ginekologicznym;
- przyjmowanie sterydów.
Diagnostyka bólu pleców na dole – jakie badania wykonać?
Lekarz zleca odpowiednie badania diagnostyczne (rezonans magnetyczny, badanie rentgenowskie, tomografię komputerową), które pozwolą na ustalenie przyczyny bólu. Często wykonuje się też badania laboratoryjne krwi lub EMG (badanie czynności mięśni).
Sposoby leczenia bólu w dole pleców
Zdecydowana większość ataków bólu pleców na dole kręgosłupa ustępuje w ciągu kilku dni lub tygodni. Niestety w ponad połowie przypadków ból krzyża nawraca. Czasami jest przewlekły.
Metody leczenia zachowawczego bólu w dole pleców to:
- środki przeciwbólowe (tabletki, maści, żele, plastry) oraz leki przeciwzapalne i rozluźniające mięśnie;
- fizykoterapia, kinezyterapia, krioterapia, magnetoterapia, elektroterapia;
- ortezy lędźwiowe – pomagają utrzymać kręgosłup lędźwiowy w stabilnej pozycji;
- blokady – zastrzyki z glikokortykosteoridów w okolicę źródła bólu;
- terapie psychologiczne – psychoterapia poznawczo-behawioralna lub medytacje mindfulness.
Leczenie domowe bólu krzyża. Co robić, by uniknąć bólu w dole pleców?
W leczeniu zachowawczym i profilaktyce bólu w dole pleców zaleca się dbanie o właściwą dietę i zdrowy styl życia, a przede wszystkim:
- zredukowanie nadwagi;
- unikanie obciążeń kręgosłupa – naukę prawidłowej techniki podnoszenia (nie pochylaj się nad podnoszonym przedmiotem, tylko przykucnij, a wstając, używaj mięśni nóg i brzucha);
- wzmocnienie mięśni poprzez ćwiczenia (np. pływanie, jazdę na rowerze, marsz z kijkami);
- spanie na średnio twardym materacu;
- rzucenie palenia;
- dobieranie wygodnego obuwia;
- spanie na boku.
Prawidłowa postawa powinna być pielęgnowana od najmłodszych lat, by zminimalizować możliwość powstania bólów pleców i problemów z kręgosłupem w przyszłości.
Autor: Ingrid Hintz-Nowosad
