Zapalenie powiek – jak rozpoznać i skutecznie leczyć?  

Za co odpowiadają powieki?

Powieki należą do przydatków oka i stanowią kluczowy element jego aparatu ochronnego. Do funkcji powiek należy: 

• Zabezpieczenie bardzo delikatnej i wrażliwej tkanki gałki ocznej przed urazami mechanicznymi, 
• Ochrona przed zanieczyszczeniami z powietrza i promieniowaniem słonecznym,  
• produkcja filmu łzowego oraz rozprowadzanie go po całej powierzchni oka.  

Powieka to skomplikowana struktura anatomiczna złożona z czterech warstw: 

• Cienkiej, elastycznej i delikatnej skóry, zawierającej gruczoły łojowe (Zeissa) i potowe (Molla). Ich przewody otwierają się w mieszkach włosowych rzęs wyrastających z przedniej krawędzi wolnego brzegu powiek. 

• Mięśnia okrężnego oka, kontrolującego zamykanie oka oraz mięśnia dźwigacza powieki górnej, umożliwiającego jego otwieranie (zaburzenia pracy tego mięśnia prowadzą do ptosis, czyli opadania powieki). Dzięki tym mięśniom możliwe jest mruganie, a przez to rozprowadzanie filmu łzowego po całej powierzchni oka, nawilżanie gałek ocznych, usuwanie ze spojówki i rogówki zanieczyszczeń, drobnych ciał obcych czy drobnoustrojów.  

• Płytki włóknistej (inaczej: tarczki powieki), czyli gęstej struktury złożonej z tkanki łącznej nadającej powiece kształt i sztywność. W tej warstwie znajdują się gruczoły Meiboma, czyli gruczoły łojowe wydzielające lipidową część filmu łzowego, który gromadzi się na brzegu powiek, uszczelnia zamkniętą szparę powiekową i zabezpiecza przed przelewaniem się łez przez brzegi powiek. Tarczka powieki zespolona jest ze spojówką powiek, przechodzącą w spojówkę gałki ocznej. 

• Błony śluzowej, najbardziej wewnętrznej z warstw powieki, produkującej część śluzową filmu łzowego. 

Jak chorują powieki?

Najczęstszym rozpoznaniem dotyczącym powiek jest zapalenie brzegów powiek (blepharitis marginals) w dwóch postaciach: 

• przednie zapalenie brzegów powiek (blepharitis anterior),  
• tylne zapalenie brzegów powiek (blepharitis posterior). 

Jakie są przyczyny stanów zapalnych powiek? Wyróżniamy tu trzy podłoża tego schorzenia:  

• Zakaźne – wywołane przez bakterie, najczęściej gronkowce (Staphylococcus aureus), które mogą wniknąć do gruczołu tarczkowego i powodować zagęszczenie produkowanej wydzieliny, która zatyka przewody gruczołów. Rzadziej przyczyną są wirusy (np. wirusa opryszczki) lub grzyby chorobotwórcze. 
• Niezakaźne – powodowane np. niewydolnością gruczołów powiekowych, czynnikami alergicznymi, obecnością pasożytów (nużeniec, wesz łonowa), zanieczyszczeniem powietrza i innymi mechanizmami. 
• Mieszane (rozwijające się pod wpływem kilku czynników). 

Zapalenia powiek wszystkich typów mogą mieć przebieg ostry lub przewlekły, występować miejscowo lub obejmować całą powiekę, jednostronnie lub dwustronnie. Mogą również rzutować na inne struktury oka i objąć procesem zapalnym np. spojówkę czy rogówkę.  

Polecamy: Opuchnięte powieki – przyczyny, diagnostyka, postępowanie.

Zapalenie powiek – objawy

Objawy zapalenia brzegów powiek niektórych typów mogą początkowo przypominać objawy zespołu suchego oka. W wielu przypadkach są jednak bardziej dokuczliwe, zwłaszcza w ostrych fazach choroby. Pacjenci z przednim lub tylnym zapaleniem brzegów powiek najczęściej skarżą się na: 

• zaczerwienienie oka i brzegów powiek, 
• lśniące brzegi powiek, 
• podrażnienie, uczucie ciała obcego pod powieką,  
• pieczenie lub świąd skóry lub samego oka,  

• łzawienie,  
• sklejanie powiek,  
• skorupienie i wypadanie rzęs,  
• łuszczenie się skóry między rzęsami, 
• rozmyty lub pływający obraz,  

• światłowstręt, 
• nietolerancję soczewek kontaktowych, 
• jęczmień zewnętrzny lub wewnętrzny, 
• gradówkę, czyli torbiel gruczołu Meiboma.  

Objawy mogą występować stale lub pogorszać się w określonych warunkach. Czynniki zaostrzające objawy choroby, to m.in.:  

• ekspozycja na dym, wiatr i suche powietrze,  
• kontakt z alergenami,  
• stosowanie soczewek kontaktowych,  
• stosowanie retinoidów,  
• spożywanie alkoholu,  
• praca przy komputerze, 
• stosowanie niektórych kosmetyków,  
• przebywanie w pomieszczeniach z silnym, sztucznym oświetleniem,  
• dieta uboga w nienasycone kwasy tłuszczowe.  

Polecamy: Drganie powieki – o czym może świadczyć i czy jest się czym martwić?

Zapalenie brzegów powiek wywołane przez nużeńce

Szczególnym rozpoznaniem zapalenia brzegów powiek jest zapalenie wywołane nużeńcem (Demodex), pasożytem człowieka kolonizującym mieszki włosowe rzęs oraz gruczoły łojowe i tarczkowe Meiboma i żywiącym się komórkami nabłonka oraz łojem. Nużeniec przenosi się na nowych żywicieli przez bezpośredni kontakt ze skórą nosiciela, poprzez używanie jego ręczników i kosmetyków, a nawet przez kurz, w którym znajdują się jaja pasożyta.  

Do typowych objawów zapalenia brzegów powiek, czyli przede wszystkim zaczerwienienia, łzawienia, świądu i obrzęku, w odmianie nużeńcowej dołączają:  

• liczne półprzezroczyste woskowe łuseczki między rzęsami,  
• strupki na brzegu powieki,  
• intensywne wypadanie rzęs lub ich nierówny wzrost.  

Choroba powiek o podłożu nużeńcowym jest trudna do wyleczenia, skojarzona terapia może trwać wiele miesięcy.

Jak wygląda zapalenie powiek wywołane przez nużeńce?

Jednym z najbardziej charakterystycznych objawów zapalenia powiek wywołanego przez nużeńce są liczne, woskowe łuseczki między rzęsami.

Alergiczne zapalenie powiek

Jednym z typów zapalenia powiek jest zapalenie na tle alergicznym, spowodowane przez czynniki uczulające, takie jak np. kosmetyki, klej do sztucznych rzęs czy dym. Ostry alergiczny obrzęk może objawiać się niebolesną, ciastowatą opuchlizną bez rumienia i cofać się po ustaniu ekspozycji na alergen lub po podaniu leków przeciwhistaminowych. Kontaktowe zapalenie skóry powiek powstaje jako opóźniona reakcja alergiczna, nawet do 3 dób po zetknięciu z alergenem, którym bywają np. leki z zawierające konserwanty, podawane do worka spojówkowego.  

Objawy alergicznego zapalenia powiek to:  

• silny świąd powiek,  
• rumień,  
• obrzęk,  
• często też wyprysk alergiczny, pęcherze, strupy, łuszczenie skóry.  

Poza eliminacją alergenu i lekami przeciwhistaminowymi, konieczne bywa podanie leków miejscowo zwężających naczynia, niesteroidowych i steroidowych leków przeciwzapalnych. Ponadto, zmiany zapalne na powiekach mogą towarzyszyć atopowemu zapaleniu skóry, terapia tego schorzenia wymaga współpracy lekarza alergologa i okulisty.  

Polecamy: Alergia na pyłki – jak się jej pozbyć?

Zapalenie brzegów powiek – leczenie

Lekarz okulista, do którego trafia pacjent z objawami stanu zapalnego powiek, przeprowadza z nim szczegółowy wywiad, obejmujący m.in.:

• porę dnia, w której występują objawy (poranne dolegliwości wskazują na zapalenie brzegu powiek, a wieczorne na zespół suchego oka),  
• czynniki zaostrzające dolegliwości u pacjenta,  
• współwystępujące choroby (np. trądzik różowaty, atopowe zapalenie skóry, łuszczyca, przebyty półpasiec oczny),  
• stosowane dotychczas leki,  

• potencjalne kontakty z osobami chorymi (np. na wszawicę).  

W badaniu okiem nieuzbrojonym lekarz może stwierdzić obecność gradówek i jęczmieni na powiekach, złogi nieprawidłowej wydzieliny przy nasadzie rzęs, owrzodzenia, złuszczanie naskórka i inne widoczne objawy.  

Dzięki zastosowaniu lampy szczelinowej, lekarz może dokładnej ocenić m.in. film łzowy, przedni i tylny brzeg powieki, w tym ujścia gruczołów Meiboma, spojówkę tarczkowa (po odwróceniu powieki) i rogówkę. Nie ma badań laboratoryjnych specyficznych dla zapalenia brzegów powieki, natomiast w przypadku podejrzenia infekcji wywołanej nużeńcem lekarz przeprowadza badanie mikroskopowe na obecność pasożytów na pobranych od pacjenta rzęsach.  

Leczenie zapalenia brzegów powiek bywa trudne i długotrwałe, a terapia nie zawsze kończy się całkowitym wyleczeniem. Terapię dobiera się do podłoża choroby i stopnia zaawansowania objawów, w poszczególnych przypadkach poprawę przynoszą m.in.: 

• ciepłe okłady, 
• higiena powiek, 

• masaż powiek pozwalający na ewakuację wydzieliny z gruczołów Meiboma, 
• terapia światłem IPL (intense pulsed light), 
• antybiotykoterapia miejscowa lub ogólna (maści oczne z bacytracyną lub erytromycyną, doustnie tetracyklina, 
• miejscowe środki przeciwzapalne (np. glikokortykosteroidy, cyklosporyna), 
• modyfikacja diety. 

Powikłania zapalenia powiek

Wczesne rozpoznanie stanów zapalnych powiek i podjęcie specjalistycznego leczenia w wielu przypadkach zapobiegają powikłaniom. Możemy wśród nich wymienić: 

• przewlekłe lub nawracające jęczmienie i gradówki na powiekach,  
• bliznowacenie spojówek,  
• utrata rzęs,  
• nawracające zapalenia spojówek i rogówki powodujące pogorszenie ostrości wzroku.