Wahania nastroju – czym są i co mogą oznaczać?

Wahania nastroju – czym jest „huśtawka nastrojów”?

Zmiany nastroju, zwane często potocznie „huśtawką nastrojów”, to nic innego jak płynne przechodzenie z jednego nastroju w inny w krótkim czasie, bez wyraźnego kontekstu okolicznościowego i widocznego związku z sytuacją, w której dana osoba się znajduje. Dla otoczenia może to wyglądać zupełnie niezrozumiałe. Natomiast trzeba pamiętać o tym, że dla osoby przeżywającej wahania nastrojów są to realne emocje, których przeżywanie może być trudne.

Nie zawsze jednak częste zmiany nastroju oznaczają problemy ze zdrowiem fizycznym lub psychicznym. Mogą być objawem naturalnej „burzy hormonalnej”, jak w przypadku nastolatków w okresie pokwitania czy kobiet w poszczególnych fazach cyklu.

Nagłe zmiany nastroju, które noszą znamiona zaburzeń nastroju, często są postrzegane jako niepokojący objaw przez same osoby, które są nimi dotknięte. Natomiast rzadko dzieje się tak w przypadku, gdy są wynikiem problemów neurologicznych, jak początki demencji czy rosnącego guza mózgu. Podobnie dzieje się w toku rozwoju chorób psychicznych.

Wahania nastroju – objawy

Co do zasady wahania nastrojów objawiają się bardzo wyraźnie, osoba nimi dotknięta nie kryje emocji, które się w niej zmieniły. W większości przypadków bliscy tej osoby nie mają trudności z zauważeniem, że ma ona nagłe zmiany nastroju i w jednej chwili diametralnie zmienia się jej samopoczucie. Często wahaniom nastroju towarzyszy także nadmierna nerwowość, gdyż osoba której nastrój tak gwałtownie się zmienia, sama nie rozumie przyczyn tej zmiany i może odczuwać związany z tym dyskomfort, co przekłada się na nerwowe zachowania.

Nieco inaczej jest w sytuacji, gdy dana osoba nie manifestuje swoich uczuć na zewnątrz. Wówczas zmiana nastroju, nawet bardzo duża, może dawać bardziej subtelne objawy, jak na przykład milczenie i wycofanie lub przeciwnie – wzmożona aktywność.

Płaczliwość

To jeden z częstych objawów tzw. „huśtawki emocjonalnej”. Może mieć różne nasilenie, od samego uczucia chęci rozpłakania się, aż po niekontrolowane wybuchy płaczu połączone z odczuwaniem bardzo silnych emocji. W przypadku kobiet w okresach zaburzonej gospodarki hormonalnej czy też naturalnego zwiększenia wytwarzania hormonów, jak na przykład w okresie:

• menstruacji,
• ciąży,
• karmienia piersią,
• menopauzy,

zachowanie to mieści się zwykle w granicach normy – jeśli zdarza się incydentalnie. Długo utrzymująca się płaczliwość lub skłonność do płaczu o bardzo dużym nasileniu, powinny być sygnałem alarmującym. Wówczas należy zasięgnąć porady lekarskiej i ustalić, czy nie dzieje się nic złego.

Wahania nastroju u kobiet

Często można spotkać się z twierdzeniem, że „huśtawki nastrojów” są domeną kobiet. Faktem jest, że naturalne zmiany hormonalne zachodzące w organizmie kobiety mogą wywoływać wahania nastroju, nie oznaczające niczego złego. Nie oznacza to natomiast, że ten objaw występuje tylko u kobiet.

Wbrew pozorom to właśnie u nich może być utrudnione rozpoznanie, czy obserwowane zmiany nastrojów nie są niepokojącym objawem, gdyż często zbyt pochopnie mogą być przypisywane właśnie naturalnym czynnikom biochemicznym. Niezwykle istotne jest to, by obserwować i informować o nich swojego ginekologa podczas wizyt kontrolnych – zmiany czy zaburzenia nastroju mogą być objawem chorób ginekologicznych.

Bardzo ważne jest również, by zwracać uwagę, czy wahaniom nastroju u kobiet nie towarzyszą inne symptomy, jak:

• nadmierna drażliwość,
• łatwe wpadanie w złość,
• apatia,
• zmiany w osobowości,
• długotrwałe uczucie smutku.

W tej sytuacji można mieć do czynienia z zaburzeniami psychicznymi i pomoc specjalisty może być konieczna.

Przed okresem – zespół napięcia przedmiesiączkowego (PMS)

Nagłe zmiany nastroju poprzedzające menstruację to jeden z dość powszechnych objawów zespołu napięcia przedmiesiączkowego (PMS). Dotyczy szacunkowo nawet kilkudziesięciu procent kobiet w okresie rozrodczym. Są efektem wzmożonego wytwarzania estrogenu i progesteronu. Trwają one zazwyczaj do kilku dni przed rozpoczęciem krwawienia. Ustępują one samoistnie i nie wymagają interwencji lekarskiej. W przypadku nasilonych objawów zespołu napięcia przedmiesiączkowego, warto skonsultować się ze swoim ginekologiem i omówić możliwe sposoby ich łagodzenia. Regularne kontrole ginekologiczne pozwalają także wykluczyć inne, chorobowe podłoże zmian nastroju związanych z nieprawidłową gospodarką hormonalną.

Wahania nastroju w ciąży

Wahania nastroju u kobiet w ciąży również związane są produkcją hormonów – poziom progesteronu jest niemal stukrotnie wyższy – i nie stanowią same w sobie powodu do niepokoju. Często nasilają się w okresie 1 i 3 trymestru. Warto ten objaw zgłosić ginekologowi prowadzącemu ciążę, który czuwa nad jej prawidłowym przebiegiem i zdrowiem kobiety. Ważne jest także, by zwracać uwagę na ogólne samopoczucie psychiczne przyszłej mamy i reagować w porę, jeśli tzw. „huśtawki nastrojów” obejmują bardzo skrajne spektrum od euforii po głęboki smutek.

Zmiany nastroju po porodzie

Zmiany nastroju u kobiet w połogu są naturalne i wynikają również z gwałtownych zmian hormonalnych (poziom progesteronu i estrogenu spada, wydziela się prolaktyna i oksytocyna) oraz ze znalezienia się w nowej sytuacji i roli, uczucia niepewności, często licznych obaw i zwykłego zmęczenia. Mogą łączyć się z nadmiernym rozdrażnieniem. Trzeba jednak być bardzo wyczulonym na niepokojące objawy. Należą do nich:

• często lub nadmiernie okazywana złość,
• zamknięcie się w sobie,
• smutek lub anhedonia,
• brak apetytu,
• wyraźna niechęć do wykonywania nowych obowiązków spoczywających na młodej mamie.

W ten sposób mogą się objawiać początki depresji poporodowej, której podejrzenie wymaga zasięgnięcia porady specjalisty.

Częste zmiany nastroju w okresie menopauzy

Klimakterium wiąże się z szeregiem dolegliwości i objawów o różnym natężeniu. Niektóre kobiety przechodzą ją bardzo łagodnie i czują się dobrze, dla innych jest to trudny okres. Wahania nastroju w czasie przekwitania to częsty symptom, który nie odbiega od normy. Jeśli wystąpi, warto sięgać po suplementy dla kobiet w okresie menopauzy, które pomagają łagodzić jej objawy.

PCOS a wahania nastroju

Zespół policystycznych jajników (PCOS), którego przyczyną są zaburzenia hormonalne, również może dawać objawy w postaci nagłych zmian nastroju.

Wahania nastroju u mężczyzn

Mężczyzn również mogą dotykać wahania nastroju. Częste zmiany nastroju u mężczyzn mogą być obserwowane w okresie przekwitania, czyli andropauzy. W tym przypadku mogą one być dokuczliwym, acz nie zagrażającym zdrowiu objawem. Zmiany nastroju spowodowane działaniem hormonów u mężczyzn zdarzają się znacznie rzadziej niż u kobiet i niestety często oznaczają problemy zdrowotne (np. choroby tarczycy).

U mężczyzn nagłe zmiany nastrojów mogą również sygnalizować problemy natury psychicznej i często jest to jeden z pierwszych, wyraźnych objawów. Mężczyźni często mają inną ekspresję emocjonalną niż kobiety i nagłe zmiany nastroju mogą być dla otoczenia bardzo wyraźnym sygnałem ostrzegawczym, że dzieje się coś niepokojącego.

Nagłe zmiany nastroju – co mogą oznaczać? Przyczyny

Wahania nastroju mogą mieć szereg przyczyn, które nie wiążą się chorobami. Należą do nich:

• okres dojrzewania,
• fazy cyklu miesięcznego u kobiet,
• ciąża i połóg,
• menopauza,
• andropauza,
• zmiany w życiu (także pozytywne),
• pora roku i pogoda,
• okresy wzmożonego napięcia (stres przed egzaminami, intensywny okres w pracy, ważne wydarzenie w życiu osobistym).

Do chorobowych przyczyn wahań nastroju należą:

• choroby endokrynologiczne – np. choroba Hashimoto,
• choroby ginekologiczne,
• choroby neurologiczne,
• choroby i zaburzenia psychiczne.

Zaobserwowanie powtarzających się wahań nastroju, zwłaszcza bez łatwej do rozpoznania, wyraźnej przyczyny, zdecydowanie są powodem do rozmowy z lekarzem. Dzięki temu będzie można wykluczyć ich podłoże leżące w problemach zdrowotnych lub wczesne wykrycie ich przyczyny i wdrożenie odpowiedniego leczenia.

Wahania nastroju a nerwica

Huśtawki nastroju mogą być objawem towarzyszącym różnego rodzaju nerwicom, w tym nerwicy lękowej czy nerwicy natręctw. Jeśli towarzyszy innym charakterystycznym symptomom nerwicy, może być jednym z czynników diagnostycznych, lecz nigdy sam nie przesądza o diagnozie tego rodzaju zaburzeń. W toku leczenia nerwicy ważny jest także odpowiedni dobór leków, które będą pomagały łagodzić ten objaw, a nie wywoływały go jako skutek uboczny.

Wahania nastroju a depresja

Częste zmiany nastroju mogą, ale nie muszą towarzyszyć depresji. Kluczowe jest tutaj przeważające i długotrwałe uczucie smutku, który utrzymuje się przez kilka tygodni (przyjmuje się, że powyżej dwóch) oraz wpływa negatywnie na jakość codziennego funkcjonowania. W przypadku podejrzenia, że wahania nastroju mogą być objawem depresji – zwłaszcza, jeśli towarzyszą im inne, typowe dla niej objawy – warto skontaktować się ze specjalistą.

Choroba afektywna dwubiegunowa

Nagłe zmiany nastroju są jednym z najistotniejszych objawów choroby afektywnej dwubiegunowej. Charakterystyczne tutaj jest jednak nasilenie tych nastrojów, przechodzenie z okresu manii do epizodów depresyjnych. Tak silne zmiany nastrojów powinny być sygnałem do koniecznego kontaktu z lekarzem. Wskaże on dalsze kroki w postępowaniu diagnostycznym i ewentualnym leczeniu.