Oddawanie krwi – zasady. Co ile można oddawać krew?

Oddawanie krwi odbywa się w specjalnie do tego przeznaczonych miejscach – punktach krwiodawstwa (Regionalnym Centrum Krwiodawstwa i Krwiolecznictwa lub Terenowym Oddziale Centrum). Wiele firm organizuje „firmowe” oddawanie krwi i zachęca pracowników do skorzystania z możliwości i oddania krwi w tzw. krwiobusach. Jest to możliwe nawet w ciągu dnia, bowiem na oddawanie krwi nie powinno się przychodzić  na czczo, a nawet należy zjeść lekki posiłek.

Kto może oddać krew?

Krwiodawcą mogą zostać przede wszystkim osoby pełnoletnie – od 18. do 65. roku życia, zdrowe, a także o wadze co najmniej 50 kg. Potencjalny dawca krwi powinien posiadać przy sobie dokument tożsamości.

Oddawanie krwi jest istotną procedurą medyczną, chociaż w Polsce, w związku z epidemią, odnotowano spadek liczby krwiodawstwa. Eksperci podkreślają, że bycie dawcą jest w pełni bezpieczne – od oddawania krwi nie można się uzależnić, a popularny mit o rzekomej nadprodukcji krwi u regularnych dawców jest szkodliwy. Krew powinny oddawać osoby zdrowe, które znają zasady – osoby po zabiegach czy tatuażach nie powinny tego robić przez 6 miesięcy od daty zabiegu – ma to znaczenie w kontekście zarażenia się różnymi wirusami, w tym WZW.

Kto nie może oddać krwi?

W przypadku niemożności oddania krwi mówimy o dwóch sytuacjach – czasowej dyskwalifikacji lub trwałej dyskwalifikacji do oddawania krwi. Jeśli pacjent ma wątpliwości czy może zostać dawcą powinien zapytać swojego lekarza o zgodę.

Czasowe przeciwwskazania do oddawania krwi:

W ciągu 6 miesięcy przed oddaniem krwi nie można wykonywać zabiegów naruszających ciągłość skóry, w tym akupunktury, tatuowania się, przekłuwania uszu, a także żadnych operacji, zabiegów diagnostycznych i endoskopii (laparoskopia, gastroskopia, kolonoskopia, artroskopia). Krwi nie mogą oddać osoby, które w ciągu ostatnich 6 miesięcy były leczone krwią i preparatami krwiopochodnymi.

Ponadto należy pamiętać, że:

• nie można oddać krwi przez 3 miesiące po zakończeniu karmienia piersią,
• należy odczekać 3 dni od zakończenia miesiączki,
• należy odczekać 2 tygodnie od czasu wyleczenia po przebytej infekcji (grypa, angina, itp. infekcje wirusowe czy bakteryjne),
• należy odczekać 48 godzin po szczepieniu inaktywowanym, przy czym czas zależy od rodzaju szczepionki – po szczepieniu przeciwko gruźlicy, ospie wietrznej, czy śwince lub różyczce 4 tygodnie.

Z oddawania krwi powinny zrezygnować osoby przebywające w obszarach endemicznego występowania chorób tropikalnych, takich jak np. denga.

Dobre zdrowie jest podstawą do oddania krwi, ale zawsze u osoby chcącej zostać dawcą, zostaną wykonane badania krwi pozwalające ocenić jej stan zdrowia przez lekarza.

Trwałe przeciwwskazania do oddawania krwi

Do trwałych przeciwwskazań oddawania krwi należą:

• choroby zakaźne, takie jak wirusowe zapalenie wątroby (WZW), HIV, kiła, babeszjoza,
• niski poziom hemoglobiny,
• zaburzenia krzepnięcia krwi,
• schorzenia układu krążenia (poza wrodzonymi wadami serca), stan po zawale mięśnia sercowego,
• choroby układu nerwowego, np. padaczka, stan po udarze mózgu,
• choroby autoimmunologiczne, takie jak np. choroba Hashimoto czy choroba Gravesa-Basedowa,
• cukrzyca, miażdżyca,
• choroby nowotworowe.

Z oddawania krwi są wykluczone osoby uzależnione od alkoholu, narkotyków, leków, a także osoby podejmujące ryzykowne zachowania seksualne.

Czy można jeść przed i po oddaniu krwi?

Przed oddaniem krwi należy zjeść lekki posiłek, należy także dobrze nawodnić organizm, pijąc wodę mineralną. Zabronione jest picie alkoholu czy palenie na 2 dni przed oddawaniem krwi. Na pobranie krwi należy przyjść wypoczętym, nie po treningu, nie zmęczonym. W dniu poprzedzającym oddanie krwi należy odżywiać się zdrowo.

Po oddaniu krwi dawcy zostanie wręczony tzw. posiłek regeneracyjny, czyli najczęściej czekolady, które mają odpowiedni ładunek kaloryczny (o łącznej wartości 4500 kalorii). Oddanie krwi jest dużym wysiłkiem dla organizmu, dlatego należy być przygotowanym na picie i jedzenie po oddaniu, a jeśli dawca nie chce jeść czekolad, powinien mieć ze sobą ulubione jedzenie.

Ile krwi można oddać naraz? Jak często można oddawać krew?

Wszystko zależy od pewnych czynników. Przede wszystkim:

• krew pełna może być oddana w przypadku mężczyzn nie częściej niż 6 razy w ciągu roku. U kobiet nie częściej niż 4 razy w ciągu roku;
• przerwa pomiędzy kolejnymi pobraniami powinna wynosić nie mniej niż dwa miesiące;
• osoba o niskiej masie ciała może oddać jedną jednostkę krwi, czyli 450 ml;
• osocze można oddawać nie częściej niż co dwa tygodnie;
• koncentrat krwinek czerwonych nie częściej niż co sześć miesięcy przy pobraniu jednorazowo dwóch jednostek krwinek czerwonych.

Jak wygląda oddawanie krwi?

Dawca zgłasza się do placówki, gdzie rejestruje się, a następnie lekarz przeprowadza z nim wywiad oraz badanie, zalecając badania krwi z określeniem grupy krwi. Po uzyskaniu badania pacjent dostaje kwalifikację bądź nie do oddania krwi. Oddanie krwi przebiega w sposób przypominający pobranie krwi. Jest to zabieg polegający na wkłuciu w żyłę łokciową. Następnie pobierana jest krew lub osocze.

Samo oddawanie krwi prowadzone jest różnymi metodami:

• konwencjonalną – pobierana jest krew pełna w ilości około 450 ml, co trwa do 8 minut. Do kolejnego oddania należy odczekać dwa miesiące (pełne 8 tygodni), dzięki czemu organizm ma możliwość pełnej regeneracji;
• metodą plazmaferezy automatycznej, która polega na oddaniu tylko osocza (plazmy) w ilości 600 ml. Trwa to dużo dłużej – do 40 minut. Kolejne oddanie osocza może nastąpić po 2 tygodniach;
• metodą trombaferezy – polega na oddaniu tylko wybranych elementów komórkowych krwi (płytki w ilości 250 ml w czasie około 60 minut, w odstępach nie krótszych niż 4 tygodnie). Odstęp do kolejnego oddawania musi wynieść 4 tygodnie.

Oddanie osocza oraz płytek krwi może nastąpić na 4 tygodnie po oddaniu krwi pełnej.

Zalecenia po oddawaniu krwi

1. Należy odpocząć kilkanaście minut w punkcie pobrań, zjeść czekoladę lub własny posiłek, wypić sok.
2. Skorzystaj z dnia wolnego, jaki przysługuje w dniu oddania krwi.
3. Unikaj nadmiernego obciążenia ręki, z której pobrano krew.
4. Jedz regularnie posiłki; pamiętaj, aby dieta była bogatsza w węglowodany tego dnia.
5. Dużo odpoczywaj, odczuwanie zmęczenia jest normalne.
6. Unikaj szybkiej zmiany pozycji z leżącej na stojącą.
7. Staraj się nie wykonywać obciążających prac i unikaj wysiłku fizycznego.

Czy do pobrania krwi trzeba znać swoją grupę krwi?

Nie ma takiej konieczności. Grupa krwi zostanie oznaczona podczas badania krwi. Każdorazowo krew dawcy jest badana pod kątem wirusologicznym, morfologicznym, a także na grupę krwi. Przed pobraniem krwi obowiązkowe jest oznaczenie poziomu hemoglobiny, której wyniki nanoszone są na formularz zgłoszeniowy w rejestracji. Przy czym badanie wykonywane jest na miejscu, w punkcie krwiodawstwa. Normy wynoszą:

• dla dawców krwi pełnej lub jej składników: kobiety > 125 g/l, mężczyźni > 135 g/l;
• dla dawców oddających 2 jednostki krwinek czerwonych: > 140 g/l.

Czytaj także: Oznaczanie grupy krwi – wskazania, przygotowanie, przebieg badania

Czy oddawanie krwi jest bezpieczne?

Tak, oddawanie krwi jest w pełni bezpieczne, a przestrzegając odstępów czasowych mamy pewność, że organizm zdążył się zregenerować. W punkcie krwiodawstwa nie zostaną wykonane pobrania przed czasem – w rejestracji jest to zawsze sprawdzane. Pobieranie krwi odbywa się na jednorazowym sprzęcie, wykonuje je przeszkolony personel medyczny. Nie ma możliwości zarażenia się czymś, a w razie zasłabnięcia po oddaniu krwi (co może się zdarzyć), udzielona zostanie nam pomoc medyczna.

Honorowy Dawca Krwi – jak nim zostać?

Każda zdrowa osoba, która zdecyduje się oddawać krew. Co można otrzymać? Ulgę podatkową od darowizn, zależną od ilości oddanej krwi, a także zwrot kosztów dojazdu środkiem komunikacji miejskiej do najbliższego punktu poboru krwi.

Ponadto każdy dawca, który oddał krew dwukrotnie, otrzymuje nieodpłatnie kartę identyfikacyjnę grupy krwi oraz za każdym razem – nieodpłatne otrzymanie wyników badań (morfologia, grupa krwi, badania wirusologiczne).

Każdy Honorowy Dawca Krwi po oddaniu 5 litrów krwi w przypadku kobiet i 6 litrów w przypadku mężczyzn, może uzyskać tytuł Zasłużonego Honorowego Dawcy Krwi. Upoważnia go to do otrzymania bezpłatnych leków umieszczonych na liście ogłoszonej przez Ministra Zdrowia (w przypadku osób ubezpieczonych) oraz korzystania ze świadczeń ZOZ i aptek bez kolejki.

W zależności od miasta dostępne są także darmowe przejazdy komunikacją miejską dla dawców. W Warszawie do bezpłatnych przejazdów uprawnieni są honorowi dawcy krwi, którzy oddali 18 litrów krwi pełnej – w przypadku mężczyzn i 15 litrów krwi pełnej – w przypadku kobiet (lub odpowiedniki tych wartości w przypadku osocza lub krwinek).

Wpływ regularnego oddawania krwi na organizm

Oddawanie krwi nie ma wpływu na organizm w perspektywie długoterminowej. Nie udowodniono w żadnych badaniach, że oddawanie krwi miałoby mieć skutki zdrowotne dla dawcy. Prowadzono za to badania, w których proszono dawców o ocenę swojego stanu zdrowia i ewentualnych skutków krwiodawstwa. Respondentów pytano o wiedzę na temat oddawania krwi oraz o ocenę ryzyka. Wraz ze wzrostem oddanej krwi zwiększał się odsetek osób przekonanych, że od oddawania krwi nie można się uzależnić, nie może wystąpić nadprodukcja krwi oraz nadciśnienie tętnicze. Badani podkreślali natomiast, że dzięki swojej postawie czują się psychicznie lepiej.

Według dawców największymi korzyściami dla organizmu wynikającymi z oddawania krwi są: lepsze samopoczucie psychiczne (81,4%), możliwość kontrolowania stanu zdrowia (39,3%) oraz dbanie o zdrowie, po to by można było oddawać krew.

To również może Cię zainteresować:

Przetaczanie krwi – na czym polega transfuzja krwi, jakie są wskazania do jej wykonania?