Co to jest osocze?
Osocze to płynna część krwi, składająca się w ponad 90% z wody. Za jego pomocą transportowane są substancje odżywcze, tlen oraz zbędne produkty przemiany materii. Co ciekawe, osocze krwi stanowi nawet 5% ciała człowieka. Ma charakterystyczną słomkową barwę, która zależy od stanu fizjologicznego organizmu. U osób z chorobami wątroby może przybrać kolor brązowy, u kobiet stosujących hormonalne środki antykoncepcyjne może mieć barwę zieloną, a u osób, które spożywają w nadmiarze tłuszcze, osocze może być silnie żółte.We krwi znajdują się krwinki czerwone, białe, a także płytki krwi, czyli trombocyty, które razem stanowią około 45% krwi i są zawieszone w osoczu. Osocze krwi utrzymuje równowagę kwasowo-zasadową organizmu.
Skład osocza
Osocze w 90% składa się z wody. Pozostałe 10% to witaminy rozpuszczalne w tłuszczach (A, D, E, K), enzymy, cukry, lipoproteiny, cholesterol, kwasy tłuszczowe, związki nieorganiczne, a także białka, takie jak immunoglobuliny, albuminy i czynniki krzepnięcia. Wśród związków nieorganicznych możemy wyróżnić:- jony dwuwęglanowe i fosforanowe;
- jony metali, takie jak Na+, Cl, K+, Ca2+, Mg2+;
- związki azotowe – mocznik i kreatynina.
Osocze – funkcje
Główna funkcja osocza to transport substancji niezbędnych dla organizmu. To dzięki niemu możliwy jest transport erytrocytów, leukocytów, płytek krwi, białek, glukozy, lipidów czy nawet hormonów. Dzięki zawartości albumin osocze utrzymuje stałe ciśnienie osmotyczne; z kolei dzięki zawartości jonów utrzymuje równowagę kwasowo-zasadową. Tlen, oprócz transportu przez hemoglobinę w czerwonych krwinkach, rozpuszcza się również fizycznie w osoczu.Osocze krwi odgrywa ogromną rolę w diagnozowaniu schorzeń. Badania krwi są także niezbędne w celu kontroli chorób toczących się w organizmie. Czynniki krzepnięcia, bardzo ważne składniki osocza, chronią organizm zarówno przed zakrzepami, jak i przed krwawieniem.
Oddawanie osocza
Osocze jest uzyskiwane po odwirowaniu krwi za pomocą plazmaferezy automatycznej lub powstaje jako produkt wtórnego przetwarzania krwi pełnej. Pobieranie osocza samego w sobie jest niemożliwe, dlatego podczas tego zabiegu pobiera się od dawcy krew, która jest przetaczana automatycznie przez separator. Następuje oddzielenie osocza od pozostałych składników oraz przetoczenie krwi z powrotem do żyły. Dzięki tej metodzie można uzyskać nawet 750 ml osocza. Od dawcy pobiera się również krew pełną, a następnie oddziela się osocze od krwinek. Za pomocą tej metody uzyskuje się zaledwie około 200 ml osocza.Gdzie można oddać osocze?
Pobieranie osocza jest możliwe w centrum krwiodawstwa i krwiolecznictwa, a także w oddziałach terenowych. Jak długo trwa oddawanie osocza? Jeśli oddajemy osocze metodą plazmaferezy, zabieg trwa około 30-40 minut. Pobranie krwi pełnej trwa natomiast od kilku do kilkunastu minut. Oddawanie osocza jest całkowicie bezpieczne.Kto może oddać osocze?
Krew i osocze może oddać każda osoba, która spełnia poniższe wymagania:- wiek 18-65 lat;
- waga powyżej 50 kg;
- brak chorób przewlekłych;
- brak toczącej się w organizmie infekcji.
Zastosowanie osocza
Osocze bogatopłytkowe jest uzyskiwane poprzez odwirowanie krwi pełnej od dawcy. W tym osoczu znajduje się duża ilość płytek krwi, które ułatwiają regenerację i gojenie ran.Zastosowanie mają również białka osocza:
- czynniki krzepliwości – stosowane podczas krwotoków czy zaburzeń krzepnięcia, a także u osób chorujących na hemofilię, chorobę von Willebranda i inne;
- albuminy – wykorzystywane w przypadku chorób nerek, wątroby, oparzeń, a także zaburzeń krążenia płynów w organizmie;
- immunoglobuliny niespecyficzne – mają zastosowanie u pacjentów z zaburzeniami funkcjonowania układu odpornościowego, na przykład w przebiegu choroby nowotworowej;
- immunoglobuliny specyficzne – zwalczają wybraną chorobę, na przykład ospę wietrzną, tężec, wściekliznę itp.
Osocze ozdrowieńców
Najnowsze badania wskazują na brak korzyści z przetaczania osocza ozdrowieńców osobom chorym na COVID-19. Nie zaleca się zatem oddawania osocza specyficznie dla tej grupy pacjentów; osocze może jednak zostać wykorzystane do leczenia wymienionych powyżej schorzeń.Autor: Redakcja
