Odpowiednio dobrane dawki syntetycznych hormonów płciowych nie pozostają obojętne dla organizmu kobiety, dlatego niezbędna jest świadomość mechanizmów ich działania, a także ewentualnych skutków ubocznych.
Skład hormonalnych środków antykoncepcyjnych
Działanie antykoncepcji hormonalnej opiera się na dwóch składnikach hormonalnych: progestagenach i estrogenach. Są one dostępne m.in. pod postacią doustnych tabletek. Występują również preparaty jednoskładnikowe zawierające wyłącznie gestageny. Zaliczają się do nich zastrzyki, wkładki wewnątrzmaciczne oraz implanty antykoncepcyjne, a także tzw. antykoncepcja awaryjna, czyli pigułka „dzień po”. Substancje te − choć wytworzone syntetycznie w laboratorium − działają podobnie jak naturalne kobiece hormony płciowe.
Składnik progestagenny na zasadzie sprzężenia ujemnego zwrotnego hamuje w organizmie kobiety wydzielanie LH (hormonu luteinizującego) przez układ podwzgórzowo-przysadkowy. W związku z tym blokuje owulację, powoduje zagęszczenie śluzu szyjkowego oraz spadek jego przepuszczalności dla plemników, a także hamuje ruchy robaczkowe jajowodów.
Składnik estrogenny powoduje supresję FSH, która prowadzi do zahamowania wzrostu pęcherzyka Graafa, zapobiega krwawieniom poprzez stabilizację endometrium oraz wzmaga działanie czynnika progestagennego, co pozwala obniżyć jego dawkę w preparacie.
Mechanizmy działania antykoncepcji hormonalnej
Wspomniane powyżej zahamowanie owulacji przez sztuczne hormony polega na oszukaniu organizmu, który przechodzi w stan uśpienia i nie uwalnia komórki jajowej.
Kolejnym aspektem antykoncepcji hormonalnej jest zagęszczenie śluzu szyjki macicy, które zmniejsza jego przepuszczalność dla plemników. Dochodzi również do spadku kurczliwości samych jajowodów, przez co transport komórki jajowej do jamy macicy jest znacznie spowolniony.
Sztuczne hormony wpływają również na błonę śluzową macicy, zmieniając jej budowę tak, że implantacja (czyli zagnieżdżenie się zarodka) staje się niemożliwa.
Jak antykoncepcja hormonalna dostaje się do organizmu?
W porozumieniu z ginekologiem kobiety mogą wybrać konkretny rodzaj hormonalnych środków antykoncepcyjnych. Środki te różnią się składem oraz sposobem dostarczania składników hormonalnych do organizmu. Składniki mogą być dostarczane przez:
- układ pokarmowy (tabletki antykoncepcyjne),
- skórę (plastry antykoncepcyjne),
- naczynia krwionośne (zastrzyki hormonalne, implanty),
- błonę śluzową pochwy (krążek dopochwowy),
- błonę śluzową macicy (spirala domaciczna).
W Polsce antykoncepcja hormonalna jest wydawana tylko na receptę.
Skuteczność antykoncepcji hormonalnej
Skuteczność antykoncepcji hormonalnej szacuje się na ponad 99 procent. Wysoce przewyższa ona działanie prezerwatyw czy środków plemnikobójczych. Ryzyko zajścia w ciążę pomimo stosowania antykoncepcji ocenia się na podstawie tzw. wskaźnika Pearla − określa on liczbę ciąż zaistniałych u 100 kobiet stosujących daną metodę antykoncepcji w ciągu 13 cykli. Im jego wartość jest niższa, tym mniejsze jest ryzyko zajścia w ciążę. Dla prezerwatywy wskaźnik Pearla wynosi 3,0, dla tabletek antykoncepcyjnych dwuskładnikowych − 0,2. W praktyce oznacza to, że w ciągu roku wśród 100 tys. kobiet stosujących tę metodę tylko jedna zaszła w ciążę.
Wysoce skuteczne działanie antykoncepcji hormonalnej obniża nieregularne zażywanie tabletek antykoncepcyjnych, wymioty lub biegunka (wywołane na przykład zatruciem pokarmowym, uniemożliwiające całościowe przyswojenie dawki hormonów przez organizm) oraz niektóre stosowane jednoczasowo leki, m.in. antybiotyki, leki psychotropowe, nasenne czy przeciwpadaczkowe, a nawet preparaty ziołowe.
Autor: Redakcja
