Spirala antykoncepcyjna (wkładka domaciczna) – rodzaje, działanie i skuteczność

Czym jest spirala antykoncepcyjna?

Spirala antykoncepcyjna to potoczna nazwa wkładki domacicznej, czyli niewielkiego urządzenia w kształcie litery T umieszczanego w jamie macicy kobiety przez ginekologa. Należy do metod antykoncepcji o długoterminowym, ale odwracalnym działaniu i zapewnia ochronę przed ciążą nawet od kilku do nawet kilkunastu lat. Wyróżnia się jej dwa główne rodzaje:

• hormonalna wkładka domaciczna,
• miedziana wkładka domaciczna.

Oba typy spirali antykoncepcyjnej różnią się mechanizmami działania, jednak ich wspólną cechą jest wysoka skuteczność. Jak podaje WHO: przy prawidłowym stosowaniu odsetek kobiet, które zaszły w ciążę jest mniejszy niż 1 na 100. Ponadto wkładka domaciczna miedziana założona w ciągu 120 godzin po stosunku jest w ponad 99% tak samo efektywna, jak antykoncepcja awaryjna.

Jak działa wkładka domaciczna? Rodzaje spirali antykoncepcyjnej

Mechanizm działania wkładki domacicznej zależy od jej rodzaju, jednak oba typy oddziałują przede wszystkim na środowisko w obrębie jamy macicy, bezpośrednio utrudniając zapłodnienie.

Wkładka hormonalna działa poprzez uwalnianie lewonorgestrelu (pochodnej progestagenu), który przede wszystkim zagęszcza śluz szyjkowy, tworząc skuteczną barierę dla plemników i ograniczając ich zdolność dotarcia do komórki jajowej. Wpływa również na endometrium, które wskutek stosowania hormonów staje się cieńsze i uniemożliwia tym samym zagnieżdżenie się zapłodnionej komórki jajowej.

Miedziana spirala domaciczna działa natomiast na innej zasadzie. Obecna w jej składzie miedź uwalnia jony, które zagęszczają śluz szyjkowy, minimalizują ruchliwość i żywotność plemników oraz uniemożliwiają zapłodnienie poprzez wywołanie jałowego stanu zapalnego w jamie macicy.

Oba typy wkładek mają zbliżoną formę – najczęściej przybierają kształt przypominający literę T, zakończony ramionami dopasowującymi się do kształtu jamy macicy. Na końcu znajduje się cienka żyłka, która pozostaje w pochwie i umożliwia kontrolę ułożenia wkładki oraz jej ewentualne bezpieczne usunięcie przez ginekologa. Mimo niewielkich rozmiarów wkładka jest precyzyjnie dopasowana do wnętrza macicy i pozostaje tam przez cały okres działania.

	Wkładka hormonalna	Wkładka miedziana
Mechanizm działania	Uwalnia hormon – lewonorgestrel (progestagen)	Uwalnia jony miedzi w jamie macicy
Jak działa na plemniki	Ogranicza ruch plemników, zagęszcza śluz szyjkowy	Ogranicza ruch plemników i zmniejsza ich przeżywalność w jamie macicy
Hormony	Tak	Nie
Czas działania	3-8 lat	10-12 lat
Odwracalność	Tak, po zakończeniu stosowania tej metody antykoncepcji hormonalnej można zajść w ciążę.	Tak, po usunięciu wkładki miedzianej można zajść w ciążę.
Zabezpieczenie przed chorobami przenoszonymi drogą płciową	Nie	Nie

Jaka jest skuteczność spirali antykoncepcyjnej?

Skuteczność metod antykoncepcyjnych określa się m.in. za pomocą indeksu Pearla, czyli liczby nieplanowanych ciąż na 100 kobiet stosujących daną metodę przez rok. W przypadku wkładek domacicznych wynosi on mniej niż 1, co oznacza, że ryzyko zapłodnienia jest bardzo niskie i w warunkach prawidłowego założenia oraz utrzymania wkładki pozostaje na minimalnym poziomie. Dla porównania wskaźnik Pearla w przypadku tabletek antykoncepcyjnych lub plastrów mieści się w przedziale 7-9.

Jak wygląda założenie wewnątrzmacicznej wkładki antykoncepcyjnej?

Samo założenie wkładki domacicznej to krótki zabieg wykonywany w gabinecie ginekologa. Można na niego umówić się w dowolnym momencie cyklu miesiączkowego, jednak często lekarze sugerują, by zrobić to w pierwszych dniach krwawienia – wówczas sama procedura może być lepiej tolerowana przez pacjentkę, jeśli chodzi o odczuwanie bólu. Choć znieczulenie nie jest konieczne, to niektóre gabinety ginekologiczne oferują taką możliwość. Może ona się okazać niezwykle pomocna, gdy pacjentka ma obawy przed samym procesem zakładania wkładki i ma niski próg bólu.

Procedura aplikacji jest bardzo szybka – lekarz ginekolog wprowadza cienki aplikator przez szyjkę macicy, a następnie umieszcza wkładkę w jamie macicy. Po prawidłowym założeniu zostają jedynie przycięte cienkie nitki kontrolne, które pozostają w pochwie.

Czy założenie spirali antykoncepcyjnej boli?

Najczęściej opisywane odczucia to krótkotrwały dyskomfort, np. uczucie ucisku w podbrzuszu w trakcie wprowadzania wkładki. Bezpośrednio po zabiegu mogą pojawić się również skurcze macicy przypominające bóle menstruacyjne. Jest to naturalna reakcja organizmu na obecność wkładki, czyli ciała obcego w narządzie rodnym. Skurcze zwykle mają jednak charakter krótkotrwały i stopniowo słabną w ciągu kilku godzin.

Jakie są zalety i wady wkładki domacicznej?

Zalet stosowania spirali antykoncepcyjnej jest kilka – od wygody stosowania, po długotrwałą ochronę przed nieplanowaną ciążą i całkowitą odwracalność. To właśnie ostatni element jest dla wielu kobiet najbardziej przekonujący. Ta metoda antykoncepcyjna nie wpływa trwale na zdolność zajścia w ciążę i może być bezpiecznie stosowana przez osoby, które w przyszłości planują potomstwo.

Wkładka domaciczna nie jest jednak rozwiązaniem pozbawionym ograniczeń. W skrajnych przypadkach może powodować infekcje miednicy (PID), szczególnie bezpośrednio po założeniu wkładki. Nie jest to jednak częste powikłanie, a ryzyko jego wystąpienia można ograniczyć poprzez odpowiednią kwalifikację ginekologiczną i wykluczenie istniejących infekcji przed zabiegiem.

Wkładka wewnątrzmaciczna – inne możliwe działania niepożądane

Wkładka domaciczna to skuteczna metoda antykoncepcyjna, jednak jak każda inna, może powodować działania niepożądane. W większości pojawiają się bezpośrednio po implantacji spirali lub w pierwszych dniach po, gdy organizm przyzwyczaja się do jej obecności. Należą do nich:

• plamienia między menstruacjami,
• nieregularne krwawienia miesiączkowe,
• bóle podbrzusza i skurcze.

Do ginekologa należy zgłosić się zawsze, gdy pojawiają się inne niepokojące objawy, takie jak: narastający ból w podbrzuszu, gorączka, upławy, ból podczas stosunku płciowego lub podejrzenie ciąży. Konsultacji wymaga również sytuacja, gdy nie można wyczuć nitek wkładki lub istnieje podejrzenie przemieszczenia spirali.

Wkładka hormonalna i miedziana – przeciwwskazania

Pierwszą kwestią, którą należy wykluczyć przed zastosowaniem miedzianej lub hormonalnej wkładki antykoncepcyjnej, jest oczywiście ciąża. Poza tym do przeciwwskazań należą m.in.:

• zmiany nowotworowe (np. rak szyjki macicy, jajnika),
• przewlekłe choroby wątroby,
• alergia na miedź,
• wady wrodzone macicy,
• zaburzenia zakrzepowe.

Stosowanie wkładki domacicznej, jak i każdej innej metody antykoncepcji, wymaga indywidualnej oceny lekarskiej – dopiero specjalista decyduje o zasadności aplikacji spirali antykoncepcyjnej w przypadku konkretnej pacjentki.

W jakich sytuacjach wkładka może mieć dodatkowe zastosowanie?

Jak wskazują specjaliści, spirala domaciczna to nie tylko metoda antykoncepcji, ale także sposób na ograniczenie rozwoju endometriozy, z którą zmaga się nawet 10% kobiet w wieku rozrodczym. Dzięki miejscowemu działaniu hormonalnemu dochodzi do zmniejszenia aktywności endometrium, co bezpośrednio przekłada się na zmniejszenie bólu oraz ograniczenie nasilenia dolegliwości związanych z cyklem miesiączkowym.

Wśród innych zastosowań jest również redukcja obfitości krwawień miesiączkowych, jednak tylko w przypadku hormonalnej wkładki antykoncepcyjnej. U wybranych pacjentek dochodzi do stopniowego zmniejszenia ilości utracanej co miesiąc krwi.

Najważniejsze informacje o spirali antykoncepcyjnej

Spirala antykoncepcyjna jest długoterminową metodą zapobiegania ciąży, która zapewnia ochronę na kilka, a nawet kilkanaście lat. Jej główną zaletą jest wysoka skuteczność wynikająca z wyeliminowania ryzyka błędu ludzkiego, przy jednoczesnym zachowaniu pełnej odwracalności – po jej usunięciu można bez przeszkód planować macierzyństwo.

Dobór rodzaju wkładki powinien uwzględniać stan zdrowia, potrzeby oraz indywidualne preferencje pacjentki. Na rynku dostępne są warianty hormonalne i miedziane, z których każdy wykazuje nieco inny mechanizm działania oraz dodatkowe właściwości terapeutyczne. Ostateczną decyzję o zasadności zastosowania i aplikacji konkretnego modelu zawsze podejmuje ginekolog po wcześniejszym wykluczeniu ewentualnych przeciwwskazań.