Czym jest anemia?
O anemii, czyli inaczej niedokrwistości, mówimy wtedy, gdy liczba erytrocytów lub ilość hemoglobiny i hematokrytu we krwi znajdują się poniżej wartości referencyjnych. Taki stan uniemożliwia prawidłowe natlenienie organizmu, przez co może być niebezpieczny dla zdrowia.
Anemia, w zależności od stopnia nasilenia i indywidualnych cech pacjenta, może długo pozostawać niezauważona, ale też utrudniać, a nawet uniemożliwiać codzienne funkcjonowanie, powodując zawroty głowy, omdlenia, przewlekłe zmęczenie, problemy z koncentracją itd.
W zależności od wartości stężenia hemoglobiny wyróżnia się cztery stopnie nasilenia anemii:
- łagodną (wartość hemoglobiny poniżej normy, ale powyżej 10 g/dl);
- umiarkowaną (wartość hemoglobiny pomiędzy 8 g/dl a 9,9 g/dl);
- ciężką (wartość hemoglobiny pomiędzy 6,5 g/dl a 7,9 g/dl);
- zagrażającą życiu (wartość hemoglobiny poniżej 6,5 g/dl).
Sprawdź: Anemia (niedokrwistość) – objawy, przyczyny, rodzaje, leczenie
Rodzaje anemii
Do spadku hemoglobiny we krwi może dochodzić z powodu różnych czynników i schorzeń, dlatego wyróżnia się siedem podstawowych rodzajów choroby.
- Anemia z niedoboru żelaza – najczęstszy powód niedokrwistości w populacji.
- Anemia pokrwotoczna – stan wywołany dużą utratą krwi związaną z operacją lub urazem bądź powstający wskutek przewlekłego krwawienia z przewodu pokarmowego.
- Niedokrwistość chorób przewlekłych – do powstania tego rodzaju anemii przyczyniają się przewlekłe zakażenia (bakterie, pasożyty, grzyby), choroby autoimmunologiczne (np. RZS, WZJG), nowotwory.
- Anemia z niedoboru witaminy B12 i/lub kwasu foliowego (niedokrwistość megaloblastyczna) – wiąże się z nieprawidłową wielkością i kształtem erytrocytów (zazwyczaj są one znacznie większe niż u zdrowej osoby).
- Anemia hemolityczna – w diagnostyce stwierdza się zbyt szybkie niszczenie erytrocytów, na ogół dlatego, że występują nieprawidłowości w ich budowie lub inne choroby narządowe.
- Niedokrwistość aplastyczna – spowodowana niewydolnością szpiku kostnego.
- Anemia syderoblastyczna – spowodowana wrodzonymi lub nabytymi nieprawidłowościami produkcji hemu.
Diagnostyka anemii – badania
Podstawowym badaniem diagnostycznym jest morfologia krwi obwodowej. Pozwala ona wykryć zmiany występujące w ilości erytrocytów oraz stężeniu hemoglobiny i hematokrytu oraz wstępnie ustalić ich przyczyny. Niedobór żelaza, witaminy B12 czy kwasu foliowego można podejrzewać na podstawie niektórych wartości badania morfologicznego (np. objętości erytrocytów – MCV – mniejsza przy niedoborze żelaza, większa przy niedoborze witaminy B12 i kwasu foliowego).
W celu ostatecznego zdiagnozowania anemii i ustalenia jej bezpośrednich przyczyn konieczne jest przeprowadzenie dodatkowych badań krwi, takich jak oznaczenie:
- poziomu żelaza;
- poziomu witaminy B12 i kwasu foliowego;
- poziomu ferrytyny;
- stężenia transferyny;
- całkowitej zdolności wiązania żelaza (TIBC);
- utajonej zdolności wiązania żelaza (UIBC).
Diagnostyka anemii – parametry i normy
W diagnostyce anemii wykorzystuje się kilka parametrów. Niektóre z nich są oznaczane w podstawowym badaniu morfologicznym, inne – dopiero po wykazaniu w nim nieprawidłowości. Szczegółowe badania pozwalają na poznanie przyczyn anemii, a ich zakres referencyjny może się wahać w zależności od aparatury używanej w laboratorium, a także płci oraz wieku pacjenta.
Normy hemoglobiny:
- kobieta: 12–16 g/dl (w ciąży 11–14 g/dl);
- mężczyzna 13–18 g/dl.
2. Hematokryt – stosunek objętości erytrocytów do całkowitej objętości krwi.
Normy hematokrytu:
- kobieta: 37–47 proc.;
- mężczyzna: 40–51 proc.;
- noworodki: 48–69 proc.;
- dzieci 6–12 lat: 35–55 proc.;
- dzieci 13–18 lat: 37–49 proc.
3. Erytrocyty (krwinki czerwone) – odpowiadają za transport tlenu.
Normy erytrocytów:
- kobieta: 3,5–5,2 mln/mm³;
- mężczyzna: 4,5–5,4 mln/mm³.
4. Żelazo – składnik hemoglobiny i mioglobiny.
Normy:
- kobieta: 55–180 µg/dl;
- mężczyzna: 70–200 µg/dl;
- niemowlęta: 35–155 µg/dl;
- dzieci: 45–185 µg/dl.
5. Witamina B12 – reguluje produkcję erytrocytów.
Norma: 103–517 pmol/l.
6. Kwas foliowy – witamina B9 – niezbędny do prawidłowego funkcjonowania układu krwiotwórczego.
Norma: 6–20 ng/ml.
7. Ferrytyna – białko magazynujące żelazo w organizmie.
Normy:
- kobieta: 10–200 µg/l;
- mężczyzna: 15–400 µg/l.
8. Transferyna – białko nośnikowe, odpowiedzialne za transport żelaza.
Norma: 25–50 µmol/l.
9. TIBC – ilość żelaza potrzebna do całkowitego wysycenia transferryny.
Normy:
- kobieta: 223–446 µg/dl;
- mężczyzna 251–391 µg/dl.
10. UIBC – utajona (rezerwowa) zdolność wiązania żelaza. UIBC = TIBC – żelazo w surowicy.
Normy:
- kobieta: 135–392 µg/dl;
- mężczyzna 125–345 µg/dl.
Często przeprowadza się również inne badania dodatkowe, np.:
- oznaczenie ilości retikulocytów;
- OB;
- CRP;
- krew utajoną w kale;
- badanie moczu;
- USG brzucha;
- gastroskopię.
Zdiagnozowanie anemii i postępowanie lecznicze
Rozpoznanie anemii wymaga dokładnej diagnostyki i ustalenia przyczyn jej występowania, dlatego konieczna jest konsultacja z lekarzem. Pomocy mogą udzielić interniści z zespołu HeyDoc:
W przypadku anemii z niedoborów żelaza zazwyczaj zalecana jest suplementacja doustnymi preparatami, a także wprowadzenie zmian w diecie. Warto wzbogacić ją pokarmami bogatymi w żelazo (zwłaszcza w jego formę hemową, czyli pochodzenia zwierzęcego) i witaminę C oraz niełączenie ich z produktami ograniczającymi jego wchłanianie, wśród których można wymienić zboża, nabiał, błonnik, fityniany (obecne np. w grochu), kawę, herbatę.
Niedobory witaminy B12 i kwasu foliowego również uzupełnia się za pomocą preparatów doustnych lub (niekiedy) cyklicznych zastrzyków domięśniowych.
Jeśli za anemię odpowiedzialne jest przewlekłe krwawienie wewnętrzne, konieczne jest pilne ustalenie źródła i jego usunięcie.
W niektórych przypadkach leczenie anemii nie może obejść się bez przeszczepu szpiku lub długotrwałego leczenia immunosupresyjnego.
Dowiedz się więcej: Jak uzupełnić niedobór żelaza? Żelazo na receptę czy bez recepty?
Autor: Redakcja
