Czym jest anemia?
W organizmie dorosłego, zdrowego człowieka znajduje się 5–6 l krwi składającej się z wyspecjalizowanych komórek oraz osocza, w którym są zawieszone. Komórki krwi to:
- erytrocyty (czerwone krwinki),
- leukocyty (białe krwinki),
- trombocyty (płytki krwi).
Wszystkie one pełnią w ustroju ściśle określone funkcje. Zadaniem czerwonych krwinek jest wyłapywanie tlenu w płucach i transportowanie go drogą naczyń krwionośnych do poszczególnych komórek ciała. Zbyt niski poziom hemoglobiny prowadzi do niedotlenienia tkanek, co odbija się na kondycji całego organizmu. Może się tak zdarzyć, jeśli we krwi występuje zbyt mała liczba erytrocytów lub gdy we wnętrzu czerwonych krwinek jest zbyt mała ilość hemoglobiny. Taki stan lekarze nazywają anemią. Choroba w skrajnych przypadkach może stanowić nawet zagrożenie życia, zazwyczaj jest jednak stosunkowo łatwa do wyleczenia. Pod warunkiem, że zostanie właściwie zdiagnozowana, a bardzo często mylona jest z innymi schorzeniami.
Czy mam anemię? Badania
Dla lekarza diagnozującego anemię ważna jest też liczba czerwonych krwinek oraz poziom hematokrytu (stosunek objętości erytrocytów do objętości pełnej krwi). Oprócz morfologii krwi lekarz może zlecić również inne badania, np. oceniające gospodarkę żelazem, stężenie witaminy B12 i kwasu foliowego, stężenie bilirubiny z rozdziałem, odczyn Coombsa, przeciwciała przeciw czerwonym krwinkom czy badanie kału na krew utajoną. Badania na anemię wykonuje się, gdy lekarz nie jest pewny przyczyny niedokrwistości lub chce wykluczyć inne schorzenia, np. hemolizę.
Przyczyny anemii
Choć anemia powszechnie kojarzy się z niedoborem żelaza, przyczyn jej powstawania jest znacznie więcej. Zasadniczo dzieli się je na trzy grupy:
- anemia wywołana utratą krwi (charakter ostry – w wyniku urazu lub przewlekły – z powodu krwawienia z przewodu pokarmowego czy obfitych miesiączek);
- anemia wywołana zaburzeniami produkcji erytrocytów (najczęściej w wyniku niedoboru żelaza, ale również innych substancji, które biorą udział w syntezie krwinek czerwonych: witaminy B12, kwasu foliowego czy miedzi; zazwyczaj wynika to z błędów dietetycznych lub upośledzenia wchłaniania tych substancji z przewodu pokarmowego);
- anemia wywołana skróconym czasem życia erytrocytów (przyczyną mogą być defekty enzymatyczne, nieprawidłowa budowa krwinek, reakcja immunologiczna lub zaburzony proces syntezy prawidłowej hemoglobiny).
Niedokrwistość towarzyszy także:
- przewlekłym chorobom wątroby, np. marskości wątroby przy przewlekłej chorobie nerek,
- celiakii, czyli trwałej nietolerancji glutenu,
- chorobom nowotworowym szpiku (wówczas oprócz anemii w obrazie morfologii krwi występuje np. zbyt duża lub zbyt mała liczba leukocytów albo zbyt mała liczba płytek krwi),
- przewlekłym układowym chorobom zapalnym, np. u chorych na reumatoidalne zapalenie stawów czy układowy toczeń rumieniowaty oraz przy wielu innych schorzeniach.
Anemia w ciąży – przyczyny i leczenie. Czym grozi niedokrwistość w ciąży?
Szacuje się, że niedokrwistość na pewnym etapie ciąży może dotyczyć nawet 40 proc. przyszłych mam. W czasie ciąży zwiększa się objętość krwi i stopień jej rozcieńczenia w organizmie przyszłej matki. O anemii można mówić wówczas, gdy dochodzi do spadku poziomu hemoglobiny poniżej 11 g/dl lub hematokrytu poniżej 33 proc.
Ciężka anemia:
- w pierwszym trymestrze ciąży zagraża prawidłowej implantacji zarodka i może doprowadzić do poronienia,
- w drugim trymestrze może powodować zahamowanie wzrostu płodu lub powstanie wad wrodzonych,
- w ostatnich trzech miesiącach ciąży może być przyczyną przedwczesnego porodu.
Większość przypadków anemii ciężarnych ma związek z błędami dietetycznymi przyszłych mam – najczęściej z niedoborami żelaza, czasami też witaminy B12 i kwasu foliowego. Rzadziej za anemię odpowiadają zaburzenia funkcjonowania układu pokarmowego i zmniejszone wchłanianie żelaza z jelit u ciężarnych. Najbardziej zagrożone niedokrwistością są kobiety w ciąży mnogiej, ciężarne cierpiące na silne mdłości i wymioty, zażywające leki przeciwpadaczkowe oraz chorujące na przewlekłe choroby przewodu pokarmowego.
Czynnikami pogłębiającymi rozwój anemii jest też picie alkoholu i palenie papierosów. Wszystkie kobiety ciężarne powinny wykonywać badanie morfologiczne co 4–6 tygodni, a lekarze zalecają im dietę bogatą w żelazo i obowiązkową suplementację kwasu foliowego w pierwszym trymestrze ciąży.
Anemia – objawy
W przypadku anemii dochodzi do niedotlenienia komórek ciała, objawy wszystkich rodzajów niedokrwistości muszą więc być podobne. Pacjenci skarżą się najczęściej na:
- osłabienie i męczliwość,
- deficyty koncentracji i uwagi,
- bóle i zawroty głowy,
- kołatanie serca,
- duszności.
Częstym symptomem anemii jest bladość skóry i śluzówek (zwłaszcza wnętrza jamy ustnej oraz powiek). Jeśli niedokrwistość wynika z niedoboru żelaza, pacjenci obserwują u siebie osłabienie kondycji włosów oraz zmiany na paznokciach (rowki czy prążki na płytce), czasami też zmiany w wyglądzie języka (wygładzenie jego powierzchni). Typowe dla niedoboru żelaza jest łaknienie spaczone (np. dzieci próbują jeść kredę), u wielu osób pojawiają się zajady w kącikach ust, a u niektórych też niebieski odcień twardówki (tzw. objaw Oslera).
Anemia megaloblastyczna – objawy
Przy niedokrwistości megaloblastycznej (wywoływanej najczęściej niedoborami witaminy B12 i kwasu foliowego) może pojawić się zapalenie błony śluzowej żołądka, bolesność i opuchlizna języka, a także nieprawidłowości ze strony układu nerwowego.
Objawy anemii aplastycznej
Przy niedokrwistości aplastycznej (pojawiającej się m.in. pod wpływem niektórych leków, ale też w czasie ciąży czy jako jeden z objawów innych chorób) mogą występować wybroczyny i sińce, a także krwawienie z nosa. Warto pamiętać, że żaden z tych objawów nie świadczy jednoznacznie akurat o niedokrwistości, gdyż może towarzyszyć wielu innym chorobom, na które leczy się pacjent, a nawet być traktowany jako chwilowy kłopot związany np. z przesileniem wiosennym, przepracowaniem czy stresem.
Anemia – leczenie dostosowane do pacjenta
- Leczenie niedokrwistości uzależnione jest przede wszystkim od przyczyny choroby.
- Leczenie anemii z powodu niedoboru żelaza. Przy najczęściej występującej anemii z powodu niedoboru żelaza zalecane jest podawanie doustnych preparatów żelaza dwuwartościowego (zazwyczaj na czczo, nawet przez kilka miesięcy) oraz witaminy C niezbędnej do jego wchłaniania.
- Pacjentom z niewielką anemią poleca się też uzupełnienie codziennej diety o zdrowe składniki zawierające żelazo, kwas foliowy i witaminę B12 – takie zmiany dość szybko są w stanie unormować wyniki krwi. Jeśli kontrolowanie jadłospisu z jakiegoś powodu jest niemożliwe, lekarz może przepisać odpowiednie suplementy diety.
- Anemia z powodu choroby przewlekłej. Jeśli natomiast niedokrwistość występuje w przebiegu innej choroby przewlekłej, lekarz stara się przede wszystkim wyeliminować czynnik wywołujący, czyli leczy schorzenie podstawowe. W przypadku anemii ciężkiej i zagrażającej życiu pacjenta stosuje się przetaczanie koncentratu krwinek czerwonych lub podaje się cząsteczki pobudzające erytropoezę, np. erytropoetynę.
Całkowite wyleczenie anemii jest możliwe, choć dotyczy to przede wszystkim anemii niedoborowych. Inne rodzaje anemii, w tym niedokrwistość uwarunkowana genetycznie, mogą wymagać stałej kontroli i przyjmowania leków do końca życia.
