Ferrytyna – normy, wskazania, przygotowanie, przebieg badania

Ferrytyna – co to za badanie?

Ferrytyna jest białkiem występującym we wszystkich komórkach organizmu – wysokie stężenie ferrytyny stwierdza się szczególnie w wątrobie, szpiku kostnym oraz śledzionie.

Podstawową funkcją ferrytyny jest magazynowanie żelaza w organizmie w taki sposób, aby utrzymać nieszkodliwy i nietoksyczny poziom tego pierwiastka.

Ferrytyna jest białkiem ostrej fazy, co oznacza, że poziom ferrytyny może wzrastać w przypadku różnego rodzaju infekcji, chorób nowotworowych, nieswoistych stanów zapalnych.

Dlatego właśnie badanie ferrytyny jest przydatne w diagnostyce i monitorowaniu stanów związanych z metabolizmem żelaza oraz w ocenie ogólnego stanu zdrowia pacjenta. Wyniki tego badania pomagają lekarzom w postawieniu dokładnej diagnozy oraz podejmowaniu odpowiednich kroków w zakresie dalszej diagnostyki, leczenia lub suplementacji żelaza.

Czytaj więcej: Anemia (niedokrwistość) – objawy, przyczyny, rodzaje, leczenie

Ferrytyna – normy

Normy ferrytyny zależne są od płci. Jej wyniki powinny się mieścić w zakresie:

• ferrytyna – normy dla kobiet: 10–200 µg/l,
• ferrytyna – normy dla mężczyzn: 15–400 µg/l.

Normy ferrytyny mogą się różnić w zależności od laboratorium, w którym wykonywane jest badanie. Dodatkowo występują także inne wartości referencyjne dla dzieci. Z tego powodu wynik ferrytyny powinien interpretować lekarz (dodatkowo w odczycie wyniku należy wciąć pod uwagę wyniki innych badań oraz obraz kliniczny pacjenta).

Złóż e-Deklarację POZ w Świecie Zdrowia i korzystaj z pomocy lekarza rodzinnego na NFZ

Przyczyny odchyleń ferrytyny od normy

Wysokie stężenie ferrytyny, podobnie jak niski poziom tego białka, może mieć różne przyczyny i w każdym przypadku wymaga konsultacji lekarskiej oraz pogłębienia diagnostyki.

Ferrytyna niska – przyczyny

Zbyt niski poziom ferrytyny jest wynikiem wskazującym na brak żelaza w organizmie, a zarazem potwierdzającym niedokrwistość niedoborową. Przyczyn takiego stanu może być wiele:

• niedoczynność tarczycy,
• obfite miesiączki,
• niedobór witaminy C,
• ostre i przewlekłe stany zapalne,
• uszkodzenie wątroby oraz innych tkanek bogatych w ferrytynę,
• nowotwory,
• problemy pokarmowych (np. zespół złego wchłaniania żelaza w przewodzie pokarmowym; przewlekłe zapalenie jelit),
• błędy dietetyczne (np. diety ubogobiałkowa lub bogata w substancje upośledzające wchłanianie żelaza).

Warto pamiętać, że niższy poziom ferrytyny występuje również u dzieci.

Sprawdź: Preparaty zawierające żelazo

Ferrytyna wysoka – przyczyny

Przyczynami niskiego stężenia ferrytyny mogą być m.in.:

• hemochromatoza (nadmierne wchłanianie żelaza z przewodu pokarmowego),
• infekcje z przewlekłym stanem zapalnym,
• choroby wątroby,
• niektóre choroby autoimmunologiczne,
• przewlekłe zakażenia,
• niektóre nowotwory.

Czynniki mogące mieć wpływ na wynik badania ferrytyny

Do czynników mogących zaburzać wynik badania stężenia ferrytyny w surowicy krwi należą:

• przyjmowanie leków – niektóre leki mogą zaburzyć wynik badania ferrytyny, więc istotne jest poinformowanie lekarza o przyjmowanych lekach przed badaniem,
• ciąża – poziom ferrytyny u kobiet w ciąży może być zmieniony ze względu na zapotrzebowanie na żelazo i ewentualną suplementację tego składnika w okresie ciąży.

Warto pamiętać, że wyniki badania ferrytyny zawsze powinny być interpretowane przez lekarza, który uwzględni wszystkie te czynniki i weźmie także pod uwagę ogólny stan zdrowia pacjenta.

Ferrytyna – wskazania do wykonania badania

Podstawowymi wskazaniami do oznaczenia stężenia ferrytyny we krwi jest szukanie przyczyn niedoboru żelaza i różnicowanie niedokrwistości. Badanie jest też zlecane rutynowo u pacjentów przyjmujących preparaty żelaza.

Kiedy więc wykonać badanie poziomu ferrytyny?

Wśród objawów mogących wskazywać na niedobór żelaza wymienia się takie jak:

• zawroty głowy,
• szumy uszne,
• łamliwość paznokci,
• suchość skóry i błon śluzowych,
• przyspieszenie rytmu serca,
• wypadanie i łamanie się włosów oraz rozdwajanie końcówek,
• senność,
• bladość,
• omdlenia,
• zmiany na błonie śluzowej języka oraz gardła,
• obniżona odporność,
• zaburzenia koncentracji i pamięci,
• pogorszenie nastroju,
• nerwowość.

Rzadko kiedy lekarz kieruje pacjenta na badanie ferrytyny w przypadku podejrzenia nadmiaru żelaza w organizmie, jednak objawy wskazujące na taką sytuację obejmują:

• bóle stawów,
• problemy z libido,
• problemy pokarmowe.

Do pomiaru poziomu ferrytyny w organizmie powinno też skłonić stwierdzenie zmniejszenia poziomu hemoglobiny i hematokrytu. Zwłaszcza wtedy, gdy erytrocyty zawierają dużo mniejszą ilość hemoglobiny i są bardzo małej wielkości, a zatem występuje niedobarwliwość, hipochromia i mikrocytoza (w badaniach widać obniżone parametry MCV, MCH i MCHC – typowe dla niedokrwistości z powodu niedoboru żelaza).

Ferrytyna – przeciwwskazania

Do oznaczenia stężenia ferrytyny potrzebna jest jedynie niewielka ilość krwi, w związku z czym nie ma żadnych bezwzględnych przeciwwskazań do wykonania badania.

Jak się przygotować do badania poziomu ferrytyny?

Badanie poziomu ferrytyny w organizmie nie wymaga specjalnego przygotowania. Na pobranie krwi nie trzeba zgłaszać się na czczo. Ferrytyna to białko magazynujące żelazo w organizmie, więc na jej poziom nie ma istotnego wpływu spożycie posiłku przed badaniem. Wyjątkiem jest sytuacja, kiedy jednocześnie robi się też inne badania, do których już powinno się przystąpić na czczo.

Dzień przed badaniem ferrytyny należy unikać forsownego wysiłku. Jeśli wystąpiły objawy infekcji, jak np. gorączka, należy przełożyć termin diagnostyki, ponieważ wynik może być zafałszowany.

Pacjenci przyjmujący na stałe leki powinni poinformować o tym fakcie lekarza. Być może konieczne będą modyfikacje w planie leczenia przed samym badaniem.

Badanie ferrytyny zaleca się wykonać w godzinach porannych, po dobrze przespanej nocy.

Jak przebiega badanie poziomu ferrytyny?

Badanie stężenia ferrytyny przebiega jak standardowe badanie krwi. Pielęgniarka lub diagnosta laboratoryjny pobiera od pacjenta próbkę krwi najczęściej z żyły łokciowej. Następnie próbka krwi wysyłana jest do laboratorium, gdzie poddawana jest analizie.

Oprócz badania poziomu ferrytyny lekarz może zlecić wykonanie badań uzupełniających związanych z gospodarką żelaza, np.:

• TIBC – całkowita zdolność wiązania żelaza,
• TfS – wysycenie transferem żelaza,
• sTfR – stężenie rozpuszczalnej formy receptora transferryny.

Podstawą jest również wykonanie morfologii krwi oraz badania kału (na obecność krwi utajonej).

Skutki uboczne i powikłania badania poziomu ferrytyny

Badanie poziomu ferrytyny we krwi jest ogólnie uważane za bezpieczne i nie powinno prowadzić do żadnych powikłań. To standardowe badanie laboratoryjne, które nie jest związane z ryzykiem dla pacjenta.

Jedyne skutki uboczne, jakie mogą się pojawić, dotyczą samego pobrania krwi. W miejscu wbicia igły może pojawić się siniak, dodatkowo obszar ten czasem jest bolesny i tkliwy. Objawy te zwykle jednak szybko znikają.