Zadaniem szpiku kostnego jest wytwarzanie krwi. To właśnie w szpiku kostnym znajdują się komórki macierzyste. W szpiku odbywa się także utylizacja uszkodzonych krwinek oraz przechowywanie pozostałego z nich żelaza.
Szpik kostny – rodzaje
Wyróżnia się dwa rodzaje szpiku kostnego:
- Czerwony szpik kostny – u noworodków występuje wyłącznie ta postać szpiku. Począwszy od 4. roku życia jego ilość się zmniejsza. Szpik czerwony ma właściwości krwiotwórcze. To w nim powstają krwinki czerwone, krwinki białe i płytki krwi.
- Żółty szpik kostny – jego ilość zwiększa się z wiekiem. Szpik żółty nie bierze udziału w procesie wytwarzania elementów morfotycznych krwi. Jego rolą jest magazynowanie komórek tłuszczowych. W wyniku zaburzeń takich jak anemia szpik żółty może być zastępowany przez szpik czerwony.
Choroby szpiku kostnego
Choroby szpiku kostnego dzielimy ze względu na przyczynę ich wystąpienia. Wyróżniamy trzy grupy chorób:
- Niedoborowe – anemia. Najczęstsza jej postać to związana z niedoborem żelaza niedokrwistość niedoborowa.
- Niewydolnościowe – np. anemia aplastyczna, która jest następstwem uszkodzenia komórek macierzystych, lub małopłytkowość – najczęściej diagnozowana skaza krwotoczna.
- Nowotworowe – np. białaczka związana z niekontrolowanym namnażaniem się komórek limfocytowych.
Diagnostyka chorób szpiku obejmuje wykonanie mielogramu, czyli badania rozmazu szpiku kostnego pod mikroskopem. Materiał zostaje pobrany za pomocą:
- biopsji aspiracyjnej – pobranie materiału z jamy szpikowej kości za pomocą cienkiej igły;
- trepanobiopsji – pobranie niewielkiego fragmentu kości i szpiku z kości biodrowej za pomocą specjalnej igły. Pozyskany materiał zostaje poddany badaniu histopatologicznemu. Trepanobiopsję wykonuje się, gdy biopsja aspiracyjna cienkoigłowa nie jest możliwa.
Oceny szpiku kostnego można dokonać także za pomocą badań cytochemicznych, mikrobiologicznych i genetycznych.
Leczenie chorób szpiku
Jak wygląda leczenie chorób szpiku kostnego? To zależy od rodzaju choroby. Podaje się leki, wykonuje transfuzję krwi. W najcięższych przypadkach konieczny może być przeszczep szpiku (a mówiąc bardziej precyzyjnie – krwiotwórczych komórek macierzystych).
Kiedy przeszczep szpiku?
Przeszczep szpiku jest stosowaną na całym świecie metodą leczenia wielu schorzeń hematologicznych. Leczenie krwiotwórczymi komórkami macierzystymi stosuje się u pacjentów:
- z chorobami nowotworowymi szpiku (białaczki, chłoniaki, mielofibroza);
- z chorobami nienowotworowymi, w przebiegu których dochodzi do zaburzeń odporności lub niewydolności szpiku.
Przeszczep szpiku może być autologiczny (wtedy dawcą sam dla siebie jest pacjent) lub allogeniczny, kiedy dawcą jest inna osoba.
Dawca szpiku kostnego
Kto może być dawcą szpiku? W pierwszej kolejności dawców szpiku poszukuje się w rodzinie chorego (najczęściej wśród rodzeństwa). Zgodność udaje się uzyskać w zaledwie 25 proc. przypadków. Zdecydowana większość dawców to osoby niespokrewnione. Tak zwanych bliźniaków genetycznych poszukuje się w Światowej Bazie Dawców.
Choć na całym świecie zarejestrowanych jest ponad 37 mln potencjalnych dawców (w Polsce ponad 1,8 mln), to znalezienie bliźniaka genetycznego jest niezwykle trudne.
Pobranie szpiku kostnego
Wybór sposobu pobrania szpiku zależy od choroby biorcy, jego wieku, a także leczenia przygotowującego do przeszczepu. Krwiotwórcze komórki macierzyste pobiera się dwiema metodami:
- z krwi obwodowej;
- poprzez pobranie szpiku kostnego z talerza kości biodrowej.
Pobranie szpiku kostnego od dawcy jest procedurą bezpieczną. W zdecydowanej większości odbywa się poprzez pobranie komórek krwiotwórczych z krwi obwodowej. Pobranie szpiku kostnego z talerza kości biodrowej wykonuje się w znieczuleniu ogólnym.
