Co to jest kwas foliowy?
Kwas foliowy znany jest także pod nazwą witamina B9. Należy do grupy związków zwanych folianami. Ich nazwa pochodzi od słowa “folium” oznaczającego liść, gdyż to m.in. warzywa liściaste są jednym z podstawowych źródeł tych substancji.
Kwas foliowy bierze udział w wielu kluczowych procesach biologicznych oraz jest niezbędny dla kobiet w ciąży do prawidłowego kształtowania się układu nerwowego płodu. Jedynie w niewielkich ilościach może być produkowany w organizmie – wytwarzają go bakterie jelitowe w przewodzie pokarmowym. Aby zaspokoić zapotrzebowanie na tę substancję niezbędne jest dostarczanie go z pożywieniem.
Czytaj więcej: Witaminy z grupy B – wszystko, co warto wiedzieć o ich roli, zastosowaniu i źródłach
Kwas foliowy metylowany
Kwas foliowy metylowany (inaczej: metylowany folian) jest specyficzną, bo zmodyfikowaną formą kwasu foliowego. Łatwiej się przyswaja (to forma bardziej aktywna w porównaniu do kwasu foliowego), nie wymaga też metabolizmu w organizmie, co wpływa korzystnie na wchłanialność.
Kwas foliowy metylowany zalecany jest szczególnie osobom, u których występują trudności w przekształcaniu standardowego kwasu foliowego w jego aktywną formę. Przed rozpoczęciem suplementacji koniecznie skonsultuj się z lekarzem, który określi, jaką dawkę kwasu foliowego metylowanego przyjmować.
Kwas foliowy – na co pomaga?
Kwas foliowy pełni ważną rolę w organizmie – jest to niezbędny składnik odżywczy, który wspiera szereg istotnych procesów. Właściwości kwasu foliowego to m.in.:
- udział w tworzeniu DNA i RNA – jest składnikiem kluczowym przy powstawaniu nowych komórek oraz tkanek,
- wspieranie układu nerwowego – jest składnikiem, który wykorzystywany jest przez organizm w trakcie syntezy neuroprzekaźników: adrenaliny, noradrenaliny, dopaminy. Może przyczynić się do poprawy nastroju, jakości snu oraz zdolności poznawczych – oprócz tego przeciwdziała depresji i innym zaburzeniom psychicznym,
- metabolizm homocysteiny – związek ten jest przekształcany w inne aminokwasy przy udziale kwasu foliowego. Z kolei niewystarczająca ilość kwasu foliowego może powodować podwyższony poziom homocysteiny – co może wiązać się z ryzykiem miażdżycy i chorób serca,
- prawidłowy rozwój układu nerwowego płodu – kwas foliowy w ciąży jest potrzebny, aby nie dopuścić do rozwoju wady cewy nerwowej u dziecka oraz powstawaniu nieprawidłowości układu nerwowego,
- produkcja czerwonych krwinek – kwas foliowy odpowiedzialny jest m.in. za proces dojrzewania czerwonych krwinek – niedostateczna ilość tego składnika jest przyczyną anemii,
- ochrona komórek nerwowych przed wolnymi rodnikami – stres oksydacyjny oznacza szybsze starzenie się organizmu i ryzyko chorób, takich jak choroba Parkinson czy choroba Alzheimera.
Norma kwasu foliowego
Poziom kwasu foliowego mierzy się za pomocą badania krwi. Jaka jest jego norma w organizmie?
Normy prawidłowego poziomu kwasu foliowego mogą się różnić w zależności od laboratorium, a także w zależności od wieku pacjenta i płci.
Można przyjąć, że norma kwasu foliowego w surowicy krwi wynosi:
- dla dorosłych od 6 do 20 ng/ml,
- dla noworodków (w zależności od laboratorium) może wynosić 3-12 ng/ml,
- dla dzieci 2,5-12 ng/ml,
- dla kobiet w ciąży i karmiących – 5-20 ng/ml.
Uwaga! Pamiętaj, że wynik badania poziomu kwasy foliowego powinien interpretować lekarz.
Niedobór kwasu foliowego. Jakie są objawy?
Objawy niedoboru kwasu foliowego mogą być różne – w zależności od stopnia niedoboru i przyczyn niedostatecznej wartości kwasu foliowego w organizmie. Od objawów ogólnych (zmęczenie) po objawy długofalowe, np. zwiększone ryzyko chorób sercowo-naczyniowych.
Objawy niedoboru kwasu foliowego to m.in.:
- zmęczenie i ogólne osłabienie,
- anemia, blada skóra,
- problemy z koncentracją,
- zaburzenia pamięci,
- stany psychotyczne,
- wahania nastroju,
- bóle brzucha,
- zaparcia,
- biegunki,
- objawy niestrawności,
- zapalenie języka i infekcje (pleśniawki).
Uwaga! Objawy niedoboru kwasu foliowego są niespecyficzne. Mogą być mylone z różnymi chorobami, co skutkuje przyjmowaniem leków jedynie działających na objawy, nie na przyczyny. Jeśli masz podejrzenie niedoboru kwasu foliowego lub nawracające objawy wymienione w powyższej liście – koniecznie skonsultuj się z lekarzem i wykonaj wszelkie zalecone przez lekarza badania.
W czym znaleźć kwas foliowy?
Produkty i źródła kwasu foliowego można podzielić na dwie kategorie: warzywa i owoce oraz produkty z dodatkiem kwasu foliowego. Poniżej znajdziesz praktyczną listę.
Warzywa bogate w kwas foliowy:
- warzywa liściaste (szpinak, jarmuż, rukola)
- buraki,
- marchew,
- warzywa strączkowe (fasola, groch),
- brokuły.
Owoce bogate w kwas foliowy:
- kiwi,
- pomarańcze,
- cytryny,
- banany,
- pomidory,
- awokado.
Produkty wzbogacone – z dodatkiem kwasu foliowego:
- chleb (niektóre rodzaje),
- wybrana żywność dla dzieci,
- niektóre makarony,
- kasza,
- płatki śniadaniowe.
Kwas foliowy w ciąży – dlaczego jest ważny?
Suplementacja kwasu foliowego przed ciążą, w czasie ciąży i podczas karmienia ma ogromne znaczenie dla prawidłowego rozwoju płodu i dziecka. Kwas foliowy w ciąży jest ważny, ponieważ:
- zapobiega wadom cewy nerwowej u płodu (m.in. rozszczep kręgosłupa, bezmózgowie),
- wspiera rozwój układu nerwowego płodu,
- zmniejsza ryzyko wystąpienia niektórych chorób i wad serca u noworodków,
- zapobiega anemii u ciężarnej.
Kwas foliowy – suplementacja
Jaki jest zalecany poziom suplementacji kwasu foliowego?
Zalecaną dawkę określa lekarz – suplementacja zależy od wieku, stanu zdrowia danej osoby. Przykładowe zalecane dawki:
- suplementacja kwasu foliowego u dzieci – dawka 200-300 µg na dobę,
- suplementacja kwasu foliowego u młodzieży i dorosłych – dawka 400 µg na dobę.
Czytaj także: Suplementy diety – czym są? Suplement jako środek wspierający prawidłowe żywienie
Suplementacja kwasu foliowego w ciąży
Ile kwasu foliowego powinny suplementować kobiety w ciąży?
Zazwyczaj zaleca się kobietom ciężarnym przyjmować do 500-600 µg kwasu foliowego na dobę. Te same dawki i rekomendacje zazwyczaj obejmują również kobiety karmiące.
Pamiętaj, aby nie określać poziomu zapotrzebowania na podstawie ogólnych rekomendacji. Lekarz po wykonaniu badań i przeprowadzeniu wywiadu lekarskiego powinien dobrać odpowiednią dawkę i stale monitorować poziom kwasu foliowego, aby reagować na niedobory i nie przekroczyć zalecanych norm.
Suplementacja kwasu foliowego dla mężczyzn
Suplementacja kwasu foliowego u mężczyzn tak samo jak w przypadku kobiet powinna być zlecona na podstawie wyników badań. Zazwyczaj zalecane dzienne spożycie kwasu foliowego dla mężczyzn wynosi 400 µg.
W zależności od przyczyn niedoboru lekarz może:
- polecić suplement kwasu foliowego o wysokiej biodostępności,
- zlecić dodatkowe badania diagnostyczne,
- zalecić zmiany w diecie i wizytę u dietetyka.
Kwas foliowy – cena
Cena kwasu foliowego zależy od producenta preparatu, liczby tabletek, formy podania i miejsca zakupu. Kwas foliowy zazwyczaj kosztuje od 5zł do 20zł. Niektóre preparaty zawierające dodatkowe składniki (np. cholina, żelazo, witaminy z grupy B) mogą kosztować więcej (ok. 30-60 zł za opakowanie 60 tabletek).
Pamiętaj: nigdy nie kupuj i nie zamawiaj kwasu foliowego z podejrzanych źródeł, forum, grup. Najlepiej jest kupić go w aptece – po konsultacji z lekarzem i badaniach, z których wynika niedobór kwasu foliowego. Przy okazji zakupu warto też skonsultować się z farmaceutą, który powie więcej o interakcjach, dawkowaniu, działaniach niepożądanych i możliwych skutkach ubocznych.
Kwas foliowy w tabletkach i kroplach
Kwas foliowy – odpowiedzi na często zadawane pytania
Czy kwas foliowy pomaga zajść w ciążę?
Sam w sobie kwas foliowy nie pomaga zajść w ciążę, ale ma kluczowe znaczenie dla zdrowia płodu i dziecka. Konieczne jest więc przyjmowanie kwasu foliowego przed, w czasie ciąży i w czasie karmienia, ale sama suplementacja nie pomoże zajść w ciążę.
Czy można przedawkować kwas foliowy?
Jeśli przyjmujesz kwas foliowy w zalecanych dawkach i pod kontrolą lekarza, to ryzyko przedawkowania jest minimalne i raczej się to nie zdarza. Nadmiar kwasu foliowego z suplementów może być oczywiście szkodliwy – tym bardziej gdy jednocześnie zastosujesz się do zmian w diecie i wprowadzisz dużo produktów bogatych w ten składnik. Ogólnie nie należy przyjmować więcej niż 1000 µg kwasu foliowego dziennie.
Gdzie jest najwięcej kwasu foliowego?
Naturalnie kwas foliowy występuje w największych dawkach m.in. w warzywach liściastych (szczególnie jarmuż, szpinak), roślinach strączkowych, owocach (szczególnie pomarańcze). Niektóre produkty wzbogacone o ten składnik również mają dużą zawartość tego składnika w składzie (np. płatki śniadaniowe).
Autor: Katarzyna Górska
