Choroba Parkinsona – co to za choroba?
Choroba Parkinsona to powolnie postępująca choroba ośrodkowego układu nerwowego. W przebiegu choroby dochodzi do stopniowego zwyrodnienia struktur mózgu, a konkretne przyczyny tego stanu nie są poznane.
Choroba powoduje zanik komórek odpowiedzialnych za produkcję dopaminy, co prowadzi do występowania charakterystycznych objawów choroby Parkinsona. Są to m.in. drżenie rąk, sztywność mięśni, zaburzenia chodu, zaburzenia postawy i objawy oczne często stanowią pierwsze objawy choroby Parkinsona.
Najważniejsze informacje o chorobie Parkinsona:
- To choroba neurodegeneracyjna, prowadząca do zaniku komórek produkujących dopaminę – wpływa zarówno na układ ruchowy, jak i nerwowy.
- Choroba Parkinsona przebiega zazwyczaj bardzo powoli i rozwija się nawet w ciągu kilkunastu lat.
- W diagnostyce ważne jest różnicowanie z innymi chorobami, m.in.: parkinsonizm (zespoły parkinsonowskie), zespół Hakima (wodogłowie), choroba Alzheimera, depresja, drżenie samoistne.
- Leki na chorobę Parkinsona to nie jedyna metoda łagodząca objawy, ważne są: rehabilitacja, fizykoterapia, a w niektórych przypadkach leczenie operacyjne.
- Choroba Parkinsona nie jest dziedziczna w 100%, ale osoby z historią choroby w rodzinie mają zwiększone ryzyko zachorowania.
Czytaj także: Choroby układu nerwowego – lista. Jakie objawy mogą wskazywać na choroby neurologiczne?
Jak często występuje choroba Parkinsona?
Z najnowszych szacunków wynika, że choroba Parkinsona występuje u 1% populacji powyżej 60. roku życia. W Polsce na chorobę Parkinsona choruje ok. 100 tysięcy osób.
Ważne! Choroba Parkinsona częściej występuje u osób starszych, a ryzyko rozwoju choroby rośnie z wiekiem. Biorąc pod uwagę ogół populacji częstość występowania choroby to ok. 1-2 przypadki na 1000 osób. Z kolei zawężając grupę do osób powyżej 60. roku życia, częstość choroby wzrasta do ok. 1%, u osób powyżej 80. roku życia to już ok. 2-3% populacji. Choroba występuje niezależnie od płci, statusu społecznego czy rasy.
Jakie są przyczyny choroby Parkinsona?
Cały czas trwają badania, które mają określić konkretne przyczyny choroby Parkinsona. Mimo że nie są one do końca poznane, można mówić o kilku czynnikach ryzyka wpływających na rozwój choroby. Są to m.in.:
- czynniki genetyczne i dziedziczność choroby Parkinsona,
- czynniki środowiskowe,
- wiek.
Do czynników środowiskowych zalicza się m.in. ekspozycję na pestycydy i niektóre metale ciężkie, co może przyczyniać się do rozwoju choroby szczególnie u osób z grupy ryzyka. Inne przyczyny rozwoju choroby Parkinsona to m.in.:
- nałogi (palenie tytoniu),
- urazy głowy,
- nieprawidłowa dieta (np. duże ilości czerwonego mięsa w diecie).
Czy choroba Parkinsona jest dziedziczna?
Z szacunków wynika, że ok. 10% przypadków choroby Parkinsona to przypadki dziedziczne. Badania wskazują, że cechą wspólną jest mutacja w jednym z genów, które odpowiadają za produkcję dopaminy. Warto jednak pamiętać, że występowanie choroby Parkinsona w rodzinie oznacza jedynie zwiększone ryzyko wystąpienia tej dolegliwości w kolejnych pokoleniach. Jak widać po statystykach – większość przypadków choroby Parkinsona to przypadki, które nie są dziedziczone.
Wskazówka: jeśli choroba Parkinsona występuje w Twojej rodzinie, to zalecamy regularne konsultować się z neurologiem, stosowanie się do wskazań lekarza oraz reagowanie na każdy niepokojący objaw, który może być zwiastunem choroby.
Czytaj także: Choroby genetyczne – czym są i w jaki sposób się je dziedziczy?
Choroba Parkinsona – objawy
Jakie są objawy choroby Parkinsona? Ze względu na strefę życia, której dotyczą objawy, możemy je podzielić na określone kategorie:
Objawy ruchowe
- spowolnienie ruchów (zmniejsza się zarówno prędkość, jak i zakres ruchów),
- drżenie spoczynkowe (drżenie występujące podczas spoczynku),
- sztywność mięśni (skurcze utrudniające wykonywanie ruchów),
- zaburzenia równowagi (chwiejność, szukanie oparcia),
- problemy z koordynacją (trudności z utrzymaniem postawy),
- zaburzenia chodu (drobny chód, szurający chód, potykanie się),
- przechylona do przodu postawa.
Czytaj także: Dyskineza – co to jest? Jak ją rozpoznać?
Objawy neuropsychiatryczne i zaburzenia kognitywne
- depresja (przygnębienie, apatia, stany depresyjne),
- demencja (zaburzenia funkcji poznawczych),
- omamy słuchowe,
- halucynacje wzrokowe,
- wrażliwość na dźwięki,
- objawy oczne,
- zaburzenia poznawcze (problemy z koncentracją, pamięcią),
- inne objawy psychiczne, takie jak: lęki (napadowe, społeczne, ale też np. lęk przed kontuzją czy upadkiem) i zaburzenia osobowości (wycofanie się z życia, zerwanie kontaktów, drażliwość i nerwowość w relacjach z bliskimi).
Czytaj także: Schizofrenia – objawy. Zaburzenia psychotyczne u osób starszych
Objawy autonomiczne
- problemy z układem pokarmowym,
- nietrzymanie moczu,
- zaparcia,
- nudności,
- problemy ze snem (budzenie się w nocy, koszmary, bezsenność),
- zmiany w odczuwaniu ciepła i zimna.
Objawy związane z połykaniem i mową
- utrudnione mówienie z powodu problemów mięśniowych,
- utrudnione połykanie,
- zachłyśnięcia.
Jakie są objawy oczne choroby Parkinsona?
W zależności od przypadku w chorobie Parkinsona mogą występować też objawy oczne o różnym nasileniu.
Najczęstsze objawy oczne choroby Parkinsona to m.in.:
- zaburzenia ruchu gałek ocznych,
- podwójne widzenie,
- problemy z czytaniem,
- nieostre widzenie, rozmazany obraz,
- trudności z widzeniem obiektów w ruchu,
- problemy z oceną odległości,
- zaburzenia mrugania (w konsekwencji: suchość oczu),
- zapadnięte oczy – utrata elastyczności skóry wokół oczu,
- problemy z otwieraniem i zamykaniem oczu.
Co robić, gdy występują objawy oczne w chorobie Parkinsona? Wskazówki:
- Udaj się na wizytę do okulisty i optometrysty.
- Stosuj krople do oczu.
- Wykonuj ćwiczenia na oczy zlecone przez lekarza.
- Dobierz oświetlenie do domu, aby czuć komfort.
Jakie są pierwsze objawy choroby Parkinsona?
Rozpoznanie choroby Parkinsona w pierwszej fazie jest bardzo trudne. Wczesne objawy to m.in.:
- drżenie spoczynkowe,
- powolne ruchy,
- zmniejszony zakres ruchów,
- sztywność mięśni,
- zaparcia,
- zaburzenia snu – koszmary senne.
Najczęściej pacjenci z chorobą Parkinsona umawiają się na pierwszą wizytę, gdy osoby bliskie w ich otoczeniu zauważają problemy w codziennych czynnościach, takich jak ubieranie się czy jedzenie. Wczesne objawy mogą też u każdego przebiegać nieco inaczej. Przykładowo: drżenie spoczynkowe może dotyczyć jednej lub dwóch rąk, a u niektórych nie występować wcale lub być na tyle łagodne, że nie jest zauważane nawet przez osobę chorą. W pierwszej fazie mogą też wystąpić problemy z chwytaniem przedmiotów, trudności w pisaniu (lub zmiana charakteru pisma), monotonna, cicha mowa.
Jaki jest przebieg choroby Parkinsona i fazy choroby
Przebieg choroby Parkinsona można podzielić na 4. fazy choroby. Każde stadium choroby Parkinsona charakteryzuje się nieco innym zestawem objawów. U wielu pacjentów przejście do kolejnych faz jest płynne – trudno zauważyć konkretny moment rozpoczęcia kolejnego stadium choroby.
- Stadium I choroby Parkinsona – objawy trudno zauważyć, najczęściej to drżenie spoczynkowe, utrzymująca się bez przyczyny sztywność mięśni.
- Stadium II choroby Parkinsona – nasilają się objawy ruchowe, zauważalne są zaburzenia chodu, zaburzenia połykania, spowolnienie ruchów – często na tym etapie ma miejsce pierwsza konsultacja z lekarzem.
- Stadium III choroby Parkinsona – objawy utrudniają, a nawet uniemożliwiają wykonywanie codziennych trudności, występują problemy z wykonywaniem podstawowych czynności fizjologicznych.
- Stadium IV choroby Parkinsona – ostatnie stadium choroby Parkinsona to często całkowita zależność osób chorych od opiekunów w codziennym funkcjonowaniu.
Choroba Parkinsona a parkinsonizm – różnice
Czy choroba Parkinsona i parkinsonizm to ta sama choroba? Nie, choroba Parkinsona to przewlekła i nieuleczalna choroba neurodegeneracyjna, która stopniowo skutkuje uszkodzeniem komórek w mózgu. Zespoły parkinsonowskie (inaczej: parkinsonizm) to zespoły objawów, które mogą być wywołane przez różne czynniki. Wyróżnia się m.in.:
- polekowy parkinsonizm,
- naczyniowy parkinsonizm,
- pozapalny parkinsonizm,
- pourazowy parkinsonizm.
W przypadku choroby Parkinsona objawy zazwyczaj są bardziej nasilone, przyczyny nie są znane, a leczenie polega na łagodzeniu objawów. Parkinsonizm ma zazwyczaj konkretną przyczynę, objawy są łagodniejsze, a leczenie dobiera się w zależności od czynnika wywołującego zespół parkinsonowski.
Choroba Parkinsona – jakie badania diagnostyczne wykonać?
W diagnostyce choroby Parkinsona wykonuje się różne rodzaje badań neurologicznych – celem jest nie tylko postawienie diagnozy, ale też wykluczenie innych chorób. Diagnostyka rozpoczyna się od wywiadu lekarskiego – lekarz na tym etapie dodatkowo może wykonać kilka badań oceniających funkcje ruchowe i poznawcze.
Choroba Parkinsona klasyfikowana jest jako choroba układu nerwowego w Międzynarodowej Statystycznej Klasyfikacji Chorób i Problemów Zdrowotnych (ICD-10) jako kod G20.
Badania wykonywane przy podejrzeniu choroby Parkinsona:
Testy laboratoryjne:
- badanie krwi,
- badanie moczu,
- badanie płynu mózgowo-rdzeniowego.
Badania obrazowe
- tomografia komputerowa (TK),
- rezonans magnetyczny (MRI),
- tomografia emisyjna pojedynczego fotonu (SPECT),
- pozytonowa tomografia emisyjna (PET).
Testy na chorobę Parkinsona
- testy i badania psychomotoryczne,
- testy pamięci i uwagi,
- testy koordynacji ruchowej,
- testy językowe,
- testy genetyczne.
W niektórych przypadkach dodatkowo wykonywane są testy oceniające reakcję na leki – jeśli przyjmowanie leków z wybranej przez lekarza grupy przynoszą wyraźną poprawę, to może to potwierdzić chorobę Parkinsona.
Jakie choroby wykluczane są w diagnostyce choroby Parkinsona?
Różnicowanie w diagnostyce choroby Parkinsona obejmuje takie choroby, jak:
- choroba Alzheimera,
- udar mózgu (stan po udarze, encefalopatie naczyniowe),
- choroba Wilsona,
- zespół parkinsonowski (parkinsonizm),
- zespół Hakima (wodogłowie normotensyjne),
- drżenie samoistne,
- depresja,
- reumatoidalne zapalenie stawów,
- borelioza (szczególnie: neuroborelioza),
- guzy mózgu.
Podejrzenie choroby Parkinsona – do jakiego iść lekarza?
Jeśli zauważysz u siebie lub osoby bliskiej niepojące objawy opisane w poradniku, to koniecznie skonsultuj się z lekarzem. Wskazana jest zazwyczaj ścieżka:
- Lekarz pierwszego kontaktu – ustali plan dalszego postępowania, zleci podstawowe badania diagnostyczne, wykluczy stany zagrażające życiu, skieruje na pogłębioną diagnostykę.
- Neurolog – lekarz zajmujący się chorobami układu nerwowego wykona i zleci szczegółowe badanie neurologiczne, będzie koordynował cały proces leczenia i poprawy jakości życia w chorobie Parkinsona.
Choroba Parkinsona – jak przygotować się do wizyty u neurologa?
Co warto zrobić przed pierwszą wizytą?
- Przygotuj listę objawów.
- Określ, kiedy pojawiły się pierwsze niepokojące symptomy.
- Weź ze sobą wyniki wykonywanych ostatnio badań.
- Pamiętaj, że wsparciem w czasie wizyty może być osoba bliska.
- Odnotuj, czy choroba Parkinsona występowała w rodzinie.
Pamiętaj, że lekarz jest po to, aby Ci pomóc – nie bój się wizyty, nie miej obaw przed mówieniem o wszelkich objawach. Każdy z objawów może być wskazówką w diagnostyce choroby.
Jak leczyć chorobę Parkinsona?
Leczenie choroby Parkinsona polega na łagodzeniu objawów choroby i poprawie jakości życia osoby z chorobą.
Główne metody leczenia choroby Parkinsona to m.in:
- farmakoterapia (szczególnie stosowanie lewodopy),
- rehabilitacja,
- terapia mowy, ćwiczenia mięśni odpowiadających za mowę,
- dieta w chorobie Parkinsona, zdrowy styl życia, aktywność fizyczna,
- wsparcie psychologiczne, edukacja pacjenta i rodziny, bliskich,
- leczenie operacyjne choroby Parkinsona – zabiegi neurochirurgiczne (np. głęboka stymulacja mózgu DBS).
W przypadku choroby Parkinsona bardzo ważny jest indywidualny program leczenia. Kluczowy jest też stały monitoring i dokładne zaplanowanie opieki długoterminowej – obejmującej cykliczne wizyty i badania. Na tej podstawie dostosowywane są dawki leków.
Czy chorobę Parkinsona można wyleczyć?
Niestety, choroby Parkinsona nie można wyleczyć i nie istnieją skuteczne leki na chorobę Parkinsona. Leczenie polega na wyhamowaniu postępowania choroby i łagodzeniu objawów, co w połączeniu z rehabilitacją i wsparciem psychicznym może znacząco poprawić jakość życia.
Uwaga! Warto wiedzieć, że niektórzy pacjenci kwalifikują się do eksperymentalnych terapii – w różnych ośrodkach trwają też badania kliniczne nad nowymi lekami i terapiami w chorobie Parkinsona.
Leki na chorobę Parkinsona
Jakie leki stosowane są w przebiegu choroby Parkinsona?
Podstawowym lekiem wykorzystywanym w terapii choroby Parkinsona jest lewodopa, czyli prekursor dopaminy. Lewodopa jest bardzo skuteczna w początkowej fazie, jednakże tolerancja na tę substancję szybko rośnie. Przyczynia się to do spadku skuteczności działania, a dawka musi być systematycznie zwiększana.
Pozostałe leki stosowane w chorobie Parkinsona to m.in.:
- agoniści receptorów dopaminy – łączą się z receptorami dopaminy i pobudzają ich działanie. Dobierane najczęściej, gdy lewodopa nie jest skuteczna. Mogą być także wskazaniem w leczeniu, gdy lewodopa powoduje uporczywe skutki uboczne.
- inhibitory MAO-B oraz inhibitory COMT – leki hamujące enzym rozkładający dopaminę, przez co zwiększają jej stężenie.
- amantydyna – hamuje nadmierną aktywności neuronów w mózgu. Może zmniejszać objawy: drżenia rąk, sztywność mięśni.
- leki przeciwcholinergiczne – hamują działanie neuroprzekaźnika odpowiadającego za postępowanie choroby (acetylocholina). Mogą zmniejszyć takie objawy jak drżenie rąk i spowolnienie ruchów.
- leki przeciwdepresyjne i przeciwpsychotyczne – stosowane, gdy występują objawy psychiczne. Mogą być zalecone jako leczenie depresji, łagodzą omamów i halucynacji. Stosowane jako leczenie uzupełniające – w zależności od objawów.
Choroba Parkinsona – rehabilitacja i ćwiczenia
Rehabilitacja w chorobie Parkinsona to bardzo ważny element leczenia. Odpowiednio prowadzona może pomóc na drżenia, poprawić ogólną jakość życia, wyhamować postępowanie choroby i poprawić równowagę, koordynację. Dzięki temu mniejsze jest ryzyko groźnych upadków.
Ćwiczenia w chorobie Parkinsona
Terapeuta może zlecić wykonywanie ćwiczeń, takich jak:
- ćwiczenia aerobowe – pływanie, rower stacjonarny – proste ćwiczenia w chorobie Parkinsona spowalniają postępowanie choroby,
- trening siłowy – w chorobie Parkinsona poprawia siłę zanikających stopniowo mięśni,
- ćwiczenia równowagi i koordynacji ruchowej,
- ćwiczenia rozciągające – dzięki nim maleje ryzyko bolesnych skurczów i sztywności mięśniowej.
Przykładowe ćwiczenia:
- pływanie, basen,
- nordic walking,
- rowerek stacjonarny,
- orbitrek,
- taniec,
- stretching,
- joga,
- zajęcia z gumami oporowymi,
- stanie na jednej nodze z asekuracją,
- chodzenie po równoważni,
- ćwiczenia z piłką i hula hop,
- zaciskanie przedmiotów (chwytanie).
W chorobie Parkinsona warto próbować różnego rodzaju ćwiczeń – w tym również np. tai chi (równowaga, elastyczność ciała, koordynacja), ćwiczenia oddechowe (co może pomóc również w łagodzeniu objawów z głosem i mową).
Czytaj także: Rehabilitacja neurologiczna – wskazania, przebieg, metody
Leczenie operacyjne choroby Parkinsona
Stosowane w leczeniu operacyjnym choroby Parkinsona zabiegi to m.in.:
- głęboka stymulacja mózgu (DBS),
- zabiegi neurochirurgiczne na istocie czarnej (SN),
- zabiegi neurochirurgiczne na nerwach okołogałkowych,
- zabiegi neurochirurgiczne na jądrze niskowzgórzowym (STN).
O leczeniu operacyjnym decyduje lekarz. Niektóre z zabiegów niosą ze sobą ryzyko m.in. uszkodzeń tkanek mózgu, zaburzeń snu czy pamięci, a szczególnie u osób starszych mogą wystąpić infekcje. Potencjalne korzyści z leczenia operacyjnego to m.in. ogólna poprawa jakości życia, zmniejszenie dawek leków, zmniejszenie objawów ruchowych.
Choroba Parkinsona – długość życia i powikłania
Z szacunków wynika, że średnia długość życia osób z chorobą Parkinsona wynosi około 20 lat od momentu postawienia diagnozy. Bardzo ważny jest jednak moment zdiagnozowania choroby. Zazwyczaj, jeśli diagnoza postawiona jest bardzo wcześnie, to długość życia z chorobą przy odpowiednim leczeniu i rehabilitacji wydłuża się – warto też pamiętać, że choroba Parkinsona sama w sobie nie prowadzi do śmierci. Za to może prowadzić do groźnych powikłań, które pogarszają jakość życia.
Częste powikłania to m.in. zaburzenia poznawcze, psychiczne, zaburzenia osobowości, upadki i kontuzje. Szczególnie te ostatnie z wymienionych powikłań mogą prowadzić nawet do śmierci osoby z chorobą Parkinsona.
Porady dla pacjentów i opiekunów osób z chorobą Parkinsona
Po pierwsze: dowiedz się jak najwięcej o chorobie. Ten poradnik może być punktem wyjścia, a kolejnym krokiem powinny być cykliczne konsultacje z ekspertami.
Po drugie: dołącz do grup wsparcia, skontaktuj się z osobami, które mają chorobę Parkinsona i opisują, jak żyć z chorobą.
Po trzecie: nie bój się mówić o chorobie, o objawach. Poproś bliskich o pomoc oraz rozmowę.
Po czwarte: dbaj o siebie – koniecznie zadbaj o sen, o odpowiedni cykl dnia, rzuć nałogi.
Po piąte: nigdy się nie poddawaj, jest mnóstwo aktywności i działań, które mogą znacząco poprawić jakość życia.
Autor: Katarzyna Górska
Bibliografia:
- WHO Global Report on Parkinson’s Disease 2020
- https://www.nia.nih.gov/health/parkinsons-disease
- https://ncez.pzh.gov.pl/choroba-a-dieta/zalecenia-zywieniowe-i-aktywnosc-fizyczna-w-chorobie-parkinsona/
- https://www.pap.pl/mediaroom/848666%2Czwiekszy-sie-dostep-do-terapii-stosowanych-w-zaawansowanym-stadium-choroby
