Czym jest dopamina?
Dopamina to organiczny związek chemiczny należący do grupy biogennych amin katecholowych. Do tej samej grupy związków należy adrenalina i nieco mniej znana noradreanalina. To właśnie dopamina stanowi punkt wyjścia do ich syntezy.
Dopamina jest wytwarzana przez komórki nerwowe w mózgu i rdzeniu kręgowym. Tą drogą zostaje też uwolniona do organizmu człowieka.
Jaką funkcję pełni dopamina w organizmie człowieka?
Dopamina odgrywa niezwykle istotną rolę w organizmie człowieka – wpływa na prawidłowe funkcjonowanie między innymi układu krwionośnego, przewodu pokarmowego i ośrodkowego układu nerwowego. To związek, który jako jeden z niewielu ma znaczenie zarówno dla kondycji fizycznej organizmu, jak i komfortu psychicznego człowieka.
Dopamina jako neuroprzekaźnik wpływa na wiele procesów w ludzkim ciele — w zależności od miejsca, w którym jest aktywna. Oddziałuje na ciśnienie tętnicze krwi, koordynację i napięcie mięśni, reguluje pracę gruczołów wydzielania wewnętrznego, a także wydzielanie hormonu wzrostu, prolaktyny oraz gonadotropiny. Ma bezpośredni wpływ na samopoczucie człowieka i poziom jego energii życiowej. Co więcej, reguluje procesy psychiczne i emocjonalne. Poziom dopaminy w organizmie ma wpływ na psychikę, gospodarkę hormonalną, laktację czy satysfakcję seksualną.
Dopamina oddziałuje także na układ limbiczny człowieka – to właśnie ona pozwala kontrolować procesy psychiczne i emocjonalne, odpowiada za skłonność do uzależnień czy zaburzeń neurologicznych. Zmiana aktywności i ilości neuronów dopaminy w ludzkim mózgu wpływa na powikłania neurologiczne takie jak schizofrenia, zaburzenia psychiczne czy choroba Parkinsona.
Dopamina – jak działa?
Dopamina:
- uczestniczy w procesach zapamiętywania i uczenia się;
- reguluje stan motywacji zachowań człowieka, a także procesów mających związek z uzyskiwaniem nagrody;
- zapewnia prawidłowe przekazywanie i przetwarzanie bodźców emocjonalnych;
- odpowiada za uzależnienie organizmu od substancji aktywnych;
- wzmacnia uczucie euforii w stanie zakochania;
- reguluje inicjowanie ruchów, a także koordynację motoryczno-zmysłową i uczenie przestrzenne;
- odpowiada w dużej mierze za satysfakcję seksualną;
- zwiększa dopływ krwi do nerek, wpływa na zwiększenie szybkości filtracji kłębuszkowej w nerkach;
- zmniejsza poziom aktywności limfocytów;
- reguluje wydzielanie innych hormonów (np. prolaktyny);
- odpowiada za powstanie halucynacji, omamów i zaburzeń percepcji świata.
Jak powstaje dopamina?
Naturalna dopamina to organiczny związek chemiczny, który ludzki organizm produkuje samodzielnie w rdzeniu nadnerczy lub uwalnia z zakończeń nerwowych układu współczulnego. W pierwszym procesie pod wpływem enzymów dopamina jest syntezowana z aminokwasu tyrozyny. W drugim – dopamina powstaje z przekształcenia tyrozyny w L-dopę.
Czym grozi niedobór dopaminy?
Przyczyny niedoboru dopaminy w organizmie:
- działania toksyczne leków;
- zaawansowana choroba Parkinsona;
- zapalenie mózgu;
- niedoczynność tarczycy;
- uszkodzenie mózgu;
- bardzo duży niedobór magnezu.
Objawy, jakie można zaobserwować w przypadku niedoboru dopaminy:
- wewnętrzne rozdygotanie i lęki;
- objawy podobne do głodu narkotykowego;
- osłabienie motywacji, pogorszenie samopoczucia, ogólny spadek formy;
- apatia;
- depresja, brak chęci do życia;
- sztywność mięśni.
Zbyt niskie stężenie dopaminy w organizmie człowieka może przyczyniać się do rozwoju ADHD. Niedobór dopaminy to poważny stan, który może, zdaniem naukowców, doprowadzić również do choroby Parkinsona. Charakteryzuje się ona stałym zaburzeniem koordynacji ruchów, zaburzeniem pisania, sztywnością mięśni, a także drżeniem spoczynkowym mięśni i niewyraźną mową. Za przyczynę schorzenia upatruje się zwyrodnienie komórek istoty czarnej śródmózgowia – komórki przestają produkować dopaminę, powodując obumieranie neuronów, a leczenie polega na dostarczaniu dopaminy z zewnątrz.
Warto wiedzieć, że spadek naturalnej produkcji dopaminy jest często związany z wiekiem i kondycją całego organizmu człowieka. Postępujący wraz z wiekiem niski poziom naturalnej dopaminy w organizmie może powodować szereg objawów neurologicznych, których występowanie pierwotnie przypisuje się innym chorobom. Właśnie dlatego tak istotną rolę odgrywa utrzymywanie organizmu w stosunkowo dobrej kondycji fizycznej przez długie lata.
Czy nadmiar dopaminy jest szkodliwy?
Stan podwyższonego poziomu dopaminy nie jest naturalny dla ludzkiego organizmu i uznaje się go za swego rodzaju patologię. Zarówno niedobór dopaminy, jak i jej nadmiar odbija się negatywnie na zdrowiu. Wielu naukowców uważa, że nadmiar dopaminy może powodować schizofrenię czy pląsawicę – poważne choroby układu nerwowego.
Skutki podwyższonego poziomu dopaminy:
- problemy z koncentracją;
- urojenia i halucynacje;
- roztrzęsienie i gonitwa myśli;
- nadciśnienie tętnicze wtórne;
- brak umiejętności obiektywnej oceny rzeczywistości.
Leczenie nadmiaru dopaminy w organizmie polega na zewnętrznym podawaniu pacjentowi leków blokujących wydzielanie tego hormonu.
Zastosowanie dopaminy w medycynie
Ostra niewydolność nerek, wstrząs septyczny lub wstrząs kardiogenny to najczęstsze wskazania do podania dopaminy. Dopamina stosowana jest także we wsparciu leczenia pacjentów po operacjach kardiochirurgicznych, chorych na chorobę Parkinsona lub przy zastoinowej niewydolności serca.
To lek stosowany wyłącznie na zlecenie lekarza specjalisty, a jego dawka musi być indywidualnie dobrana do pacjenta, ponieważ efekt leczenia dopaminą jest ściśle powiązany z otrzymaną dawką. W dawce do 5 mikrogramów na kilogram masy ciała aktywowane są receptory dopaminergiczne w nerkach. W większej dawce – od 5 do 10 mikrogramów na kilogram masy ciała – stymulowane są receptory β1 w sercu, a w dawce powyżej 10 mikrogramów na kilogram masy ciała aktywowane są receptory α1, które odpowiadają za skurcz naczyń krwionośnych. Dopaminę podaje się dożylnie, wcześniej rozcieńczając ją w 5% roztworze glukozy lub roztworze soli fizjologicznej.
W celu poprawy samopoczucia i zwiększenia chęci do życia stosuje się tyrozynę – aminokwas białkowy, który występuje powszechnie w produktach żywnościowych bogatych w białko. Na rynku farmaceutycznym dostępny jest on w formie tabletek jako suplement diety. Nie jest to dopamina, a jedynie jej prekursor – czyli związek, z którego dopamina powstaje. Wielu badaczy twierdzi, że już on sam wpływa na polepszenie stanu emocjonalnego pacjenta.
Badanie poziomu dopaminy – wskazania
Jeśli lekarz podejrzewa występowanie schorzeń takich jak choroba Parkinsona czy pląsawica, prawdopodobnie zleci wykonanie badania poziomu dopaminy w organizmie. Wskazaniem do zbadania poziomu dopaminy jest również podejrzenie choroby nowotworowej w postaci neuroblastomy czy guza chromochłonnego.
Badanie poziomu dopaminy przeprowadza się w laboratorium, a materiałem jest krew żylna pacjenta. Zaleca się wykonywać badanie na czczo, by wyniki były jak najbardziej wiarygodne. Niektórzy lekarze rekomendują jednak, by określić poziom dopaminy w dobowej zbiórce moczu – biorąc pod uwagę, że stres, euforia czy wysiłek fizyczny przed standardowym pobraniem krwi może wpłynąć na wynik.
Norma dopaminy we krwi zdrowego człowieka wynosi poniżej 888 pmol/l.
Dopamina a uzależnienia. Czy dopamina działa jak narkotyk?
Dopamina reguluje działanie układu nagrody w ludzkim mózgu – gdy człowiek wykonuje działanie sprawiające mu przyjemność, automatycznie wzrasta poziom dopaminy. Pod pojęciem przyjemności należy rozumieć wiele: jedzenie, aktywność fizyczną, seks, spotkanie z przyjaciółmi, ale również alkohol czy używki. Nadmierne i nienaturalne aktywowanie tego ośrodka prowadzi do uzależnień. Ludzki organizm lubi stan, który jest wywoływany przez wyrzut dopaminy. Sztuczne stymulanty stosowane przez dłuższy czas zmniejszają wrażliwość receptorów dopaminowych – osiągnięcie stanu euforii nie jest już takie proste, skutkiem czego osoba uzależniona musi dostarczać organizmowi coraz to większe dawki substancji stymulującej. Do najpopularniejszych stymulantów układu nagrody należą alkohol i środki psychotropowe, takie jak kokaina, heroina i metamfetamina.
