Badanie posiewu moczu – diagnostyka zakażeń układu moczowego

Co to jest posiew moczu?

Posiew moczu jest to szczegółowe badanie mikrobiologiczne polegające na hodowli materiału uzyskanego z próbki moczu. Taka diagnostyka pozwala na wykrycie obecności bakterii i innych drobnoustrojów (rzadziej) w moczu. Ich pojawienie się jest niepożądane, dlatego zawsze powinno być skonsultowane z lekarzem, który podejmie decyzję o dalszym postępowaniu.

Infekcje układu moczowego

Fizjologicznie układ moczowy jest wolny od obecności drobnoustrojów. Jednak mogą one przedostać się do niego przez cewkę moczową. Tam w sprzyjających dla siebie warunkach mogą zacząć się namnażać i wywołać zakażenie. Zazwyczaj dotyczy ono dolnych dróg moczowych.

Na wczesnym etapie zakażenia infekcje pęcherza i cewki uznaje się za łatwe do wyleczenia. Jednak bez podjęcia odpowiednich kroków bakterie mogą przedostać się do górnej części układu moczowego, co może doprowadzić do groźnych konsekwencji. Nieleczone odmiedniczkowe zapalenie nerek uszkadza te ważne narządy, a w niektórych przypadkach może wywołać sepsę i stanowić bezpośrednie zagrożenie życia.

Polecamy: Analiza ogólna moczu – kiedy wykonać badanie i jak zinterpretować wynik?

Posiew moczu – co wykrywa badanie?

Badanie moczu na posiew wykonuje się przy podejrzeniu zakażenia układu moczowego. Pozwala na ustalenie, czy i jakie drobnoustroje są przyczyną dolegliwości pacjenta. Wyniki pozwalają na rozpoczęcie skutecznego leczenia lub sugerują konieczność prowadzenia dalszej diagnostyki.

Główną przyczyną infekcji układu moczowego jest bakteria Escherichia coli. Jednak w badaniu posiewu moczu stwierdza się również czasami obecność Klebsiella pneumoniae, Proteus mirabilis, Proteus vulgaris oraz Enterococcus faecalis oraz Pseudomonas aeruginosa.
Oprócz infekcji bakteryjnej badanie posiewu moczu wykryje grzybicę, ponieważ posiew mykologiczny pozwala na wykrycie obecności grzybów w moczu.

Kiedy należy wykonać badanie moczu na posiew?

Badanie zalecane jest w przypadku dolegliwości sugerujących zakażenie dróg moczowych, takich jak:

• występowania bólu i/lub pieczenia przy oddawaniu moczu;
• częste parcie na pęcherz;
• wrażenie niepełnego wypróżnienia;
• długotrwała zmiana zapachu lub wyglądu moczu;
• ból w okolicy pęcherza;
• nieprawidłowości w badaniu ogólnym moczu (np. wzrost liczby leukocytów w moczu).

Wykonanie posiewu moczu po antybiotyku zastosowanym w zwalczaniu bakterii odpowiedzialnych za zakażenie pozwala ocenić skuteczność leczenia.

Zaleca się również przeprowadzanie badania posiewu moczu w ciąży, ponieważ zakażenie układu moczowego występujące w tym stanie może wpływać na rozwój i zdrowie płodu.

Posiew moczu – diagnostyka. Ile się czeka na wyniki?

Badanie posiewu moczu wykonywane jest na podstawie próbki moczu dostarczonej przez pacjenta. Materiał wykorzystuje się do hodowli na podłożu mikrobiologicznym.

Posiew moczu – ile trwa badanie

Czas trwania badania wiąże się z obecnością konkretnych gatunków bakterii (lub ich brakiem) w próbce. Zazwyczaj, jeśli w ciągu 24–48 godzin nie zauważa się obecności kolonii na podłożu lub stwierdza się nieznaczny wzrost różnorodnych jednostek tworzących kolonię (jtk/ml lub CFU/ml), wyklucza się bakteryjne zakażenie układu moczowego.

Badania w kierunku obecności grzybów w układzie moczowym, a więc hodowle z posiewów mykologicznych, mogą trwać nawet kilka tygodni.

Posiew moczu – jak się przygotować do badania i jak prawidłowo pobrać mocz na posiew?

Badanie nie wymaga specjalnych przygotowań. Jednak, aby ograniczyć możliwość zanieczyszczenia próbki, przed pobraniem moczu zaleca się dokładne obmycie okolic ujścia cewki moczowej. Najlepiej, aby materiał do badania pochodził z porannej mikcji (pierwszej). Dłuższe pozostawanie moczu w pęcherzu pozwala na uzyskanie bardziej miarodajnych wyników, co związane jest z rzeczywistym odzwierciedleniem liczby znajdujących się w nim drobnoustrojów.

Jak pobrać mocz na posiew?

Mocz przeznaczony do badania (ogólne badanie moczu i posiew) powinien zawsze pochodzić ze środkowego strumienia. Pozwala to mieć pewność, że uzyskany materiał pochodzi z pęcherza, a nie z cewki moczowej.

Pojemnik na posiew moczu musi być jałowy i nie powinien być wcześniej otwierany. Należy to zrobić dopiero tuż przed pobraniem materiału, tj. napełnieniem pojemnika moczem. Próbkę należy jak najszybciej dostarczyć do laboratorium.

Czytaj także: Pobieranie moczu u niemowlaka – jak zrobić to prawidłowo?

Posiew moczu – ile się czeka na wynik?

Na wynik posiewu bakteriologicznego czeka się zazwyczaj 3– 4 dni robocze.

Posiew moczu – wyniki i interpretacja

Wyniki badania to potwierdzenie obecności (posiew moczu dodatni) lub braku (posiew moczu ujemny) bakterii w hodowli mikrobiologicznej przeprowadzonej przy użyciu 1 ml moczu pacjenta.
Jeśli liczba wyhodowanych bakterii pochodzących z jednego rodzaju przekracza 100 000/1 ml (≥ 105 CFU/ml), uznaje się wynik za dodatni, co pozwala na zdiagnozowanie zakażenia układu moczowego. Uzyskanie wyników poniżej tej wartości świadczy o braku zakażenia lub infekcji spowodowanej przez drobnoustroje, których hodowla w warunkach laboratoryjnych jest trudna (Chlamydia), niemożliwa, wymaga innego podłoża lub dłuższego czasu (np. grzyby).

W przypadku, jeśli liczba bakterii wskazuje na posiew dodatni, jednak uzyskano kilka rodzajów kolonii (drobnoustrojów), zalecane jest powtórzenie badania, ponieważ zazwyczaj jest to związane z zanieczyszczeniem próbki, a nie z rzeczywistym zakażeniem.

Przy uzyskaniu dodatniego posiewu moczu potwierdzającego infekcję oznacza się rodzaj bakterii tworzących kolonię. Zalecane jest również wykonywanie moczu z antybiogramem, aby określić wrażliwość bakterii na konkretny rodzaj antybiotyku.

Leczenie dolegliwości zdiagnozowanych w badaniu posiewu moczu

W przypadku uzyskania wyników potwierdzających zakażenie układu moczowego należy bezzwłocznie skonsultować się z lekarzem, który podejmie decyzje dotyczące dalszego postępowania. W przypadku infekcji bakteryjnych konieczne jest zastosowanie terapii antybiotykowej.