USG prostaty – wskazania, przygotowanie, przebieg badania

USG prostaty – co to za badanie?

USG prostaty można wykonać na dwa sposoby. Częściej wykonuje się USG przez powłoki brzuszne z zastosowaniem tradycyjnej głowicy (na takie badanie kieruje zazwyczaj lekarz pierwszego kontaktu). Urolog może z kolei zlecić Ci wykonanie badania TRUS, czyli USG transrektalnego z użyciem głowicy rotacyjnej. Mimo że brzmi to mało komfortowo, obydwie metody są bezbolesne i nie naruszają ciągłości tkanek. USG prostaty należy do metod nieinwazyjnych i bezpiecznych dla pacjenta. Badanie można wykonać w wielu placówkach medycznych, nie wymaga stosowania znieczulenia, jest szybkie, a przy tym dostarcza dokładnych wyników.

Ultrasonografia bazuje na właściwościach fal ultradźwiękowych (rodzaj fal akustycznych, które są niesłyszalne dla ludzkiego ucha). Głowica ultrasonografu, czyli urządzenia służącego do wykonywania badań USG, emituje te fale w bezpośrednim kontakcie skóry. Przenikają one swobodnie do wnętrza organizmu, rozchodzą się i napotykają na różne struktury – mięśnie, kości, narządy itp. W zależności od gęstości oraz twardości tych struktur fale odbijają się od nich pod różnym kątem i wracają do emitera, czyli głowicy. Następnie są zbierane i przetwarzane na obraz – szare plamy o jaśniejszym i ciemniejszym wybarwieniu. Taki obraz jest możliwy do zinterpretowania jedynie przez doświadczonego specjalistę.

Cechą charakterystyczną badań ultrasonograficznych jest fakt, że obraz widoczny na ekranie ultrasonografu jest w czasie rzeczywistym. Wszelkie zmiany w obrębie badanego obszaru są natychmiast widoczne (jeżeli są niewielkich rozmiarów , lekarz może przybliżyć kadr). W razie potrzeby lekarz może również zatrzymać kadr, dokonać pomiarów widocznych zmian i wydrukować zdjęcie, które zostanie dołączone do wyników.

Potencjalne przyczyny odchyleń od normy

Na obrazie USG prostaty można ocenić ogólny stan gruczołu. Badanie pozwala również wykryć zmiany patologiczne, tj. przerost gruczołu, nowotwór złośliwy, ostry lub przewlekły stan zapalny.

Czynniki mogące mieć wpływ na wynik badania

Do USG musisz się odpowiednio przygotować, zwłaszcza jeśli wykonujesz je przez powłoki brzuszne. Zalegające w jelitach gazy oraz resztki pokarmowe mogą spowodować, że obraz widoczny na monitorze nie będzie możliwy do odczytania. Prawidłowy wynik badania zależy w dużej mierze również od lekarza przeprowadzającego procedurę oraz ultrasonografu. Polskie Towarzystwo Ultrasonografii wystawia certyfikaty poświadczające umiejętności specjalisty, a także udziela akredytacji sprzętom spełniającym niezbędne normy.

USG prostaty – wskazania do wykonania badania

Mężczyźni po 50. r.ż. powinni wykonywać badanie przynajmniej raz w roku, gdyż jest to element profilaktyki w kierunku raka prostaty. Do innych wskazań do wykonania USG prostaty należą:

• przewlekłe bóle podbrzusza o nieznanej etiologii,
• różnego rodzaju problemy z oddawaniem moczu (niepełne opróżnienie pęcherza, przerywany lub słaby strumień moczu, nykturia – częste oddawanie moczu w nocy, poliuria – częstomocz w ciągu dnia),
• uczucie nacisku na pęcherz moczowy,
• podejrzenie zapalenia pęcherza moczowego,
• rozrost prostaty,
• nieprawidłowy wynik PSA we krwi (swoisty antygen prostaty),
• predyspozycje rodzinne do raka prostaty,
• nieprawidłowy wynik badań per rectum,
• kontrola po zabiegu operacyjnym prostaty,
• potrzeba pobrania wycinka gruczołu do badania histopatologicznego (biopsję wykonuje się pod kontrolą ultrasonografu).

USG przez powłoki brzuszne zostanie Ci zlecone, jeżeli zachodzi podejrzenie łagodnego przerostu prostaty. Z kolei TRUS wykonuje się przy podejrzeniu raka prostaty oraz niektórych chorób zapalnych gruczołu.

USG prostaty – przeciwwskazania

Badanie ultrasonograficzne jest bezpieczne dla pacjenta. Fale ultradźwiękowe są obojętne dla ludzkiego zdrowia, nie kumulują się w tkankach, dlatego, gdy zachodzi taka potrzeba, USG można wielokrotnie powtarzać. Główne przeciwwskazania do wykonania badania dotyczą TRUS. Wprowadzenie głowicy transrektalnej może być niemożliwe, jeśli w odbycie stwierdzono:

• duże zwężenie,
• perforację, czyli przerwanie ciągłości ścian,
• krwawienia.

Czasami również przeprowadza się operację resekcji odbytnicy, np. w przypadku raka. W takich sytuacjach TRUS również nie może być wykonane.

Przeciwwskazania do wykonania USG przez powłoki skórne wiąże się z koniecznością przyłożenia głowicy bezpośrednio do skóry. Jeżeli na badanym obszarze masz niezagojone rany, owrzodzenia lub poparzenia, USG może nie zostać wykonane.

USG prostaty – przygotowanie do badania

Bez względu na to, czy będziesz miał wykonywane USG przez powłoki brzuszne, czy transrektalne, musisz się do niego odpowiednio przygotować. Przygotowania te mają na celu usunięcie z przewodu pokarmowego resztek pokarmowych i zalegających gazów, które mogą utrudnić odczytanie obrazu na monitorze.

Przygotowania dzień przez badaniem

Co najmniej dzień przed badaniem przejdź na dietę lekkostrawną, pozbawioną produktów smażonych, tłustych, wzdymających, które długo zalegają w przewodzie pokarmowym. Ogranicz świeże warzywa i owoce, gazowane napoje, rośliny strączkowe, które powodują gromadzenie się gazów w jelitach. Jeżeli zajdzie taka potrzeba, lekarz może poprosić Cię o przyjęcie leków przeczyszczających (dotyczy osób z zaparciami) lub wykonanie wlewki doodbytniczej dostępnej w aptece, która skutecznie oczyszcza jelita. Również na dzień przed badaniem możesz przyjąć leki na wzdęcia, które zmniejszą ilość zalegających gazów.

Przygotowania w dniu badania

W dniu wykonywania USG zrezygnuj z palenia papierosów, żucia gumy, picia napojów gazowanych, ponieważ zwiększa to ilość połykanego powietrza, które dostaje się do jelit. Jeśli nie przyjąłeś leków na wzdęcia dzień wcześniej, powinieneś zrobić to tego dnia rano. Na badanie przyjdź na czczo (co najmniej 6–8 godzin po lekkim posiłku), najlepiej w wygodnych ciuchach, które szybko zdejmiesz, odsłaniając kontrolowany obszar. Zabierz ze sobą wyniki dotychczasowych badań obrazowych, o ile takie były wykonywane.

Jeżeli wykonujesz USG przez powłoki brzuszne, musisz przed badaniem wypić przynajmniej litr wody niegazowanej i powstrzymać się od oddania moczu. Badanie wykonane na pełen pęcherz jest bardziej miarodajne. W przypadku USG TRUS zasada jest odwrotna – wykonywane z pełnym pęcherzem może powodować Twój dyskomfort.

USG prostaty – przebieg badania

Niezależnie od rodzaju USG prostaty trwa od kilkunastu do 20 minut. Przed przystąpieniem do niego lekarz przeprowadzi z Tobą wywiad medyczny i zapyta o objawy, przebyte choroby oraz dotychczas wykonywane badania. Następnie poprosi Cię o położenie się na leżance i odsłonięcie podbrzusza (USG przez powłoki) lub odbytu (TRUS). Do badania transrektalnego będziesz musiał się położyć na boku z podciągniętymi pod brodę nogami.

Przy badaniu tradycyjnym lekarz nałoży Ci na skórę żel, a następnie będzie po niej przejeżdżał głowicą sondy i dociskał ją pod różnym kątem. W USG TRUS nałoży na sondę w kształcie palca specjalną osłonkę, również posmaruje ją żelem i wprowadzi do odbytu. Sonda w tej metodzie jest rotacyjna, dzięki czemu daje obraz 3D.

Po zakończeniu procedury otrzymasz wyniki w postaci zdjęć oraz dokładnego opisu, który lekarz wykonuje od razu po zakończeniu USG.

USG prostaty – skutki uboczne i powikłania

Badanie jest nieinwazyjne i nie wiąże się z żadnymi powikłaniami.