Rak krtani – objawy, czynniki ryzyka, leczenie. Czy każdy może zachorować na raka krtani?

Rak krtani – kto najczęściej choruje?

Rak krtani to najczęściej rozpoznawany złośliwy nowotwór w obrębie głowy i szyi, zlokalizowany zazwyczaj na strunach głosowych lub powyżej nich, w rzadkich przypadkach w okolicy podgłośniowej. Nawet w 95% przypadków jest to rak typu płaskonabłonkowego, pozostałe 5% toinne typy nowotworów, takie jak rak brodawkowaty, rak gruczołowy (gruczolakorak), czerniak, chłoniak, mięsak czy rakowiak. Inwazyjny rak krtani dotyczy przede wszystkim osób dorosłych powyżej 45 roku życia, przy czym szczyt zachorowań przypada na siódmą dekadę życia. Choroba sporadycznie dotyczy młodych dorosłych, a jeszcze rzadziej dzieci. Raka krtani częściej rozpoznaje się u osób płci męskiej – na jedną chorującą kobietę przypada około sześciu mężczyzn, co można powiązać z większą ekspozycją na niektóre z czynników ryzyka, czyli przede wszystkim na nadużywanie alkoholu, nałogowe palenie, a także toksyczne pyły i opary w miejscu pracy. 

Polecamy: Palenie tytoniu i nikotynizm – objawy i leczenie

Rak krtani – objawy

Rak płaskonabłonkowy krtani należy do nowotworów, których przebieg i występowanie przerzutów uzależnione są od pierwotnej lokalizacji guza w obrębie strun głosowych i otaczających je tkanek. Jak długo rozwija się rak krtani i jakie są jego początkowe objawy?

• nowotwory głośni (środkowe piętro krtani), stanowiące nieco ponad połowę wszystkich raków krtani, charakteryzują się małą dynamiką wzrostu i rzadkim, późnym przerzutowaniem na węzły chłonne,
• nowotwory nagłośni (górne piętro krtani), stanowiące około 30% wszystkich raków krtani, cechują się szybkim przyrostem i w ponad 50% przypadków tworzą wczesne przerzuty na węzły chłonne,
• nowotwory podgłośni (dolne piętro krtani) mają umiarkowane tempo wzrostu miejscowego i dość wysokie ryzyko rozwoju przerzutów.

W wielu przypadkach rak krtani początkowo rozwija się bezobjawowo, a pierwszy niepokojącym sygnałem zauważalnym przez pacjenta bywa chrypa, której nie udaje się trwale usunąć przy pomocy dostępnych w aptekach preparatów, takich jak pastylki do ssania czy syropy. Objawów przybywa wraz z rozwojem procesu nowotworowego, a w zaawansowanych stadiach rakowi krtani towarzyszą:

• chrypa trwała lub nawracająca,
• problemy z mówieniem i zmiana barwy głosu, łamiący się głos, zanik głosu świadczące zazwyczaj o lokalizacji guza na strunach głosowych,
• ból przy przełykaniu (odynofagia),
• trudności w przełykaniu pokarmu, płynów czy leków, uczucie blokady w gardle (dysfagia),
• pieczenie, drapanie, swędzenie, ból w gardle,
• ból ucha,
• nieprzyjemna woń z ust,
• krwioplucie,
• duszności, problemy z głębokim zaczerpnięciem oddechu,
• kaszel,
• utrata masy ciała,
• powiększenie węzłów chłonnych na szyi,
• czasami: rozdęcie krtani zauważalne w obrębie szyi (tzw. krtań beczkowata).

Przyczyny raka krtani, czynniki ryzyka raka krtani

Większość inwazyjnych postaci raka rozwija się na podłożu przednowotworowych zmian dysplastycznych nabłonka krtani pod wpływem czynników drażniących, przede wszystkim:

• dymu papierosowego,
• refluksu żołądkowo-przełykowego,
• alkoholu.

Uważa się, że szczególnie niebezpieczne jest połączenie palenia papierosów i picia alkoholu, które razem mogą działać synergistycznie, zwiększając ryzyko onkogenezy w obrębie krtani nawet trzystukrotnie. Zdecydowana większość pacjentów ze zdiagnozowanym rakiem krtani to palacze, guzy w tej lokalizacji u osób niepalących zdarzają się rzadko i dotyczą zazwyczaj palaczy biernych lub osób, które narażone są na długotrwałą, zawodową ekspozycję na niektóre czynniki chemiczne, takie jak nikiel, azbest, kwas siarkowy, pył węglowy. Ponadto, w procesie onkognezy znaczenie mają również czynniki genetyczne.

Niehigieniczny tryb życia dotychczas uważany był za najważniejszy czynnik ryzyka rozwoju raka krtani, ale od kilku lat dodatkowo wymienia się jeszcze jedną, bardzo istotną przyczynę występowania nowotworów głowy i szyi, w tym raka krtani – infekcję wirusem HPV. Wirus brodawczaka ludzkiego wiązany jest przede wszystkim z rozwojem raka szyjki macicy, gdyż nawet u 100% wszystkich pacjentek z tym typem nowotworu rozpoznaje się infekcję jednym onkogennych typów HPV. Ponadto, wirus przyczynia się do rozwoju raka odbytu (90% przypadków zachorowań wiąże się z infekcją HPV), raka pochwy, raka sromu czy raka prącia, a także nowotworów głowy i szyi, w tym raka jamy ustnej, migdałków, gardła środkowego i krtani.

Polecamy: Szczepionka na HPV – kogo szczepić i kiedy?

Rak krtani – rokowania i śmiertelność

Według danych Krajowego Rejestru Nowotworów, w 2020 r. w Polsce stwierdzono 1777 nowych zachorowań na raka krtani, a 1604 osoby zmarły z powodu tej choroby. Rokowania zawsze zależą od lokalizacji guza, stopnia jego zaawansowania, obecności przerzutów do węzłów chłonnych oraz przerzutów odległych, a także chorób współwystępujących i stanu ogólnego pacjenta, kluczowe znaczenie ma oczywiście wczesne wykrycie zmian i szybkie rozpoczęcie ich leczenia. W przypadku raka głośni, przy ruchomych fałdach głosowych, odsetek 5-letnich przeżyć wynosi około 90%. W raku nagłośni bez zajętych węzłów chłonnych przeżywalność szacuje się na 80%, a przy przerzutach na węzły chłonne – 40%. U pacjentów z rakiem krtani istnieje zwiększone ryzyko zachorowania na drugi nowotwór niezależny – najczęściej jest to rak płuca  lub inny nowotwór głowy i szyi, np. rak gardła.

Rak krtani – w jaki sposób stawiana jest diagnoza?

Pierwszym objawem raka krtani najczęściej jest chrypka. Jeśli utrzymuje się ponad dwa tygodnie i nie ustępuje pomimo leczenia objawowego, a także jeśli pacjent odczuwa jednocześnie niepokojący ucisk w gardle, ma trudności z przełykaniem czy mówieniem, powinien pilnie skonsultować się z lekarzem otolaryngologiem. Diagnostyka raka krtani może obejmować:

• szczegółowy wywiad z pacjentem,
• badanie otolaryngologiczne z uwzględnieniem laryngoskopii pośredniej,
• badanie układu chłonnego szyi wraz z badaniem USG,
• laryngoskopię bezpośrednią (najczęściej w znieczuleniu ogólnym i zwiotczeniu), z pobraniem fragmentu guza do badania mikroskopowego,
• badania obrazowe: tomografia komputerowa szyi, USG węzłów chłonnych, RTG lub TK klatki piersiowej.

Diagnostyka raka krtani zawsze obejmuje diagnostykę różnicową przewlekłego przerostowego zapalenia błony śluzowej krtani (guzków śpiewaczych), a także polipów, leukoplakii czy pachydermii. Morfologia krwi niestety nie jest pomocna w rozpoznawaniu raka krtani i innych nowotworów głowy i szyi, natomiast zdarza się, że nieprawidłowości w obrębie krtani bądź części krtaniowej gardła zostaną dostrzeżone podczas endoskopii górnego odcinka przewodu pokarmowego (gastroskopii).

Leczenie raka krtani

Dobór metody terapeutycznej w raku krtani uzależniony jest od stopnia zaawansowania guza, obecności przerzutów, wieku i stanu ogólnego pacjenta.

• W przypadku wczesnego rozpoznania, pacjent może poddać się radioterapii lub leczeniu chirurgicznemu pozwalającemu oszczędzić krtań i zachować jej funkcje. Powodzenie leczenia we wczesnych stadiach choroby szacuje się na 85-90%.   
• W przypadku większości zmian rozpoznawanych dość późno, czasem w mocno zaawansowanym stadium, podstawowym wyborem terapeutycznym jest leczenie operacyjne polegające na częściowych lub radykalnym usunięciu krtani, najczęściej skojarzone z radioterapią. W niektórych przypadkach zalecana jest chemioterapia.
• Częściową laryngektomię (resekcję krtani) przeprowadza się wewnątrzkrtaniowo, metodą mikrochirurgii endoskopowej (metoda zarezerwowana dla chorych we wczesnym stadium choroby) lub zewnątrzkrtaniowo, z dojścia zewnętrznego.
• Po operacji całkowitego usunięcia krtani pacjent nie oddycha w sposób fizjologiczny, niezbędne jest wykonanie przetoki tchawiczej, w której umieszcza się rurkę tracheotomijną. Usunięcie krtani powoduje też bezgłos, po operacji pacjent musi poddać się rehabilitacji głosu i mowy (nauka głosu przełykowego, praca z silikonową protezą wentylową, zastosowanie elektronicznej protezy krtani).