Chrypka – przyczyny, leczenie i domowe sposoby

Chrypka – co to za objaw?

Chrypka, znana także jako dysfonia lub raucitas, to problem związany z głosem, który występuje, gdy fałdy głosowe w gardle nie funkcjonują prawidłowo. Jest to spowodowane zaburzeniem, które powoduje nieregularny przepływ powietrza przez obszar głośni, prowadząc do pojawienia się chropowatego i przyciemnionego dźwięku w głosie.

W klasyfikacji chorób ICD-10 chrypka określona jest jako R49.0 (dysfonia, zaburzenia w jakości głosu, co może objawiać się chrypką).

Przyczyny pojawienia się chrypki

Choć chrypka kojarzy się głównie z jesienno-zimowymi przeziębieniami, w rzeczywistości może wystąpić w każdej porze roku. Zarówno czynniki sezonowe takie jak klimatyzacja, letnia aktywność czy zimne powietrze, jak również długotrwałe obciążanie głosu związane z zawodem lub palenie tytoniu mogą sprzyjać pojawieniu się tej dolegliwości. 

Wśród przyczyn chrypki można wymienić: 

• działanie klimatyzacji – nagłe zmiany temperatury oraz wysuszenie powietrza negatywnie wpływają na głos, 
• wzmożona aktywność głosowa – długotrwała praca głosem czy czy śpiewanie podczas letnich festiwali mogą podrażnić struny głosowe, 
• alergie – zarówno te sezonowe, jak i całoroczne mogą negatywnie wpływać na cały układ oddechowy, 
• palenie papierosów – wdychanie dymu tytoniowego podczas palenia czynnego i biernego podrażnia krtań i może prowadzić do poważnych chorób – w tym nowotworów, 
• dym z ogniska – długotrwałe wdychanie dymu może podrażniać krtań i przyczyniać się do pojawienia się chrypki, 
• infekcje – zapalenie krtani, zapalenie gardła czy tchawicy to jedne z najczęstszych przyczyn pojawiania się chrypki, 
• spożywanie alkoholu – szczególnie w dużych ilościach może podrażnić struny głosowe poprzez silnie wysuszający wpływ, efekt może dodatkowo nasilać znaczne nadwyrężanie głosu podczas śpiewania lub głośnego mówienia, które często towarzyszą piciu alkoholu, 
• refluks żołądkowo-przełykowy – cofanie się kwaśnej treści z żołądka podrażnia struny głosowe, 
• nowotwory i ciała obce w obrębie strun głosowych. 

Profilaktyka chrypki – jak jej zapobiegać?

By uniknąć chrypki, przede wszystkim staraj się unikać czynników drażniących, takich jak:

• picie alkoholu (wysusza błonę śluzową),
• palenia papierosów,
• dużych i częstych wahań temperatury (np. nadmiernego podkręcania klimatyzacji w gorący dzień),
• przebywania w pobliżu źródła pyłu lub dymu,
• spożywania zbyt małej ilości płynów – głównie wody,
• długiego mówienia bez przerw.

Zwracając uwagę na te czynniki, w dużym stopniu możesz ograniczyć ryzyko wystąpienia chrypki. Jeśli jednak mimo ostrożności wystąpi u Ciebie ta dolegliwość – dowiedz się, jak sobie z nią poradzić.

Co na chrypkę? Preparaty apteczne i domowe sposoby

Zanim będzie potrzebna wizyta u lekarza, warto najpierw wypróbować skuteczne domowe metody łagodzenia chrypki oraz korzystać z leków na chrypkę dostępnych w aptece bez recepty.

Te metody koncentrują się głównie na odpowiednim nawilżaniu śluzówki gardła, co wspomaga regenerację uszkodzonego obszaru i redukuje objawy.

Domowe sposoby na chrypkę

Jeśli krótka chrypka pojawi się nagle w trakcie infekcji, która towarzyszy:

• gorączce,
• suchemu kaszlowi,
• złemu samopoczuciu,
• trudnościom przy mówieniu lub połykaniu,
• uczuciu suchości w gardle,
• odchrząkiwaniu,

możesz zacząć od stosowania leków i preparatów łagodzących objawy infekcji i dać odpocząć swoim strunom głosowym, czyli ograniczyć używanie głosu do minimum podczas choroby.

Warto również korzystać z inhalacji, które nawilżają błonę śluzową dróg oddechowych oraz leków przeciwkaszlowych.

Jeśli masz problemy z chrypką, pierwszym krokiem powinno być zwiększenie spożycia płynów, które należy pić często i małymi porcjami. Najlepiej sprawdzają się napoje niegazowane o temperaturze pokojowej.

Aby dodatkowo nawilżyć gardło, ważne jest także utrzymanie odpowiedniej wilgotności powietrza. Można to osiągnąć za pomocą nawilżaczy powietrza lub poprzez zawieszenie wilgotnego ręcznika w pomieszczeniu, w którym przebywamy – to pomoże podnieść wilgotność powietrza.

Nie zapominaj także o regularnym wietrzeniu pomieszczenia. Podczas procesu gojenia strun głosowych trzeba unikać nadmiernego używania głosu (jeśli to możliwe, warto skorzystać z mikrofonu) oraz wyeliminować ostre i pikantne potrawy, które mogą podrażniać gardło.

Leki na chrypkę dostępne w aptekach bez recepty

Aby pozbyć się suchości i podrażnienia w gardle, warto również wypróbować naturalne substancje, które znajdują się m.in. w aptecznych preparatach na chrypkę bez recepty:

1. Lukrecja – łagodzi uczucie suchości w gardle i ewentualne dolegliwości bólowe towarzyszące chrypce, pomaga utrzymać odpowiednie nawilżenie błony śluzowej i wspiera jej regenerację.
2. Siemię lniane – doskonale nawilża gardło i chroni je dzięki obecności substancji śluzowych, które tworzą ochronną warstwę.
3. Ekstrakty ziołowe, np. z szałwii, tymianku, rumianku lub mięty – działają przeciwzapalnie.
4. Miód – łagodzi podrażnienia strun głosowych, nawilża i pokrywa śluzówkę gardła.
5. Syrop z babki lancetowatej – szczególnie polecany dla dzieci, działa łagodząco, chroni i działa przeciwzapalnie.

Możesz uzupełniać ich działanie pijąc napoje wspomagające łagodzenie objawów:

1. Syrop z cebuli – ma działanie bakteriobójcze i wzmacniające.
2. Ciepła herbata z sokiem malinowym – to nie tylko skuteczny sposób na chrypkę, ale także pomoc w przypadku utraty głosu.
3. Ciepłe mleko – łagodzi podrażnienia, nawilża gardło i przynosi ulgę.

Pamiętaj, że te naturalne środki obecne w lekach na chrypkę mogą pomóc złagodzić tą dolegliwość. Natomiast jeśli objawy utrzymują się lub pogarszają, konieczna może być konsultacja z lekarzem.

Chrypka – kiedy należy udać się do lekarza?

Jeżeli mimo stosowania szeroko dostępnych sposobów na chrypkę nie uda się zwalczyć tego objawu, to sygnał, że może on być spowodowany poważniejszymi przyczynami i stanowić symptom choroby.

Podobnie w przypadku wystąpienia chrypki, która:

• nie jest związana z typowym przeziębieniem, grypą czy inną infekcją górnych dróg oddechowych,
• utrzymuje się przez więcej niż 2 tygodnie, należy skonsultować się z laryngologiem. Szczególnie ważne jest to w przypadku palaczy tytoniu.

Dodatkowo, jeśli chrypce towarzyszą inne symptomy, takie jak:

• duszność,
• krwioplucie,
• ból podczas mówienia,
• trudności w przełykaniu lub ból podczas połykania,
• obecność guza w okolicy szyi,
• poważne trudności z wydawaniem dźwięku,

konieczna jest wizyta u laryngologa.

Diagnostyka chrypki – rozpoznanie przyczyny

Diagnostyka chrypki polega głównie na przeprowadzeniu wywiadu przez lekarza oraz badania fizykalnego. Często niezbędne jest także przeprowadzenie badań obrazowych.

Wywiad lekarski

Podczas wywiadu, lekarz będzie chciał uzyskać kilka ważnych informacji dotyczących chrypki. Po pierwsze, jak długo trwa chrypka i czy pojawiały się jakiekolwiek inne objawy infekcji lub czy jest to jedynie pojedyncza dolegliwość.

Lekarz będzie także interesował się Twoją pracą, szczególnie czy często używasz swojego głosu w pracy, oraz czy przyjmujesz regularnie jakieś leki, które mogą drażnić krtań, takie jak leki wziewne steroidowe stosowane w leczeniu astmy.

Dodatkowo, lekarz zapyta o Twoją historię chorób i wszelkie zabiegi, które mogłyby mieć związek z wystąpieniem chrypki, na przykład choroby tarczycy lub operacje tarczycy. Lekarz będzie Ci również pytał o używki – zwłaszcza o palenie papierosów, które często jest jednym z głównych czynników przewlekłego zapalenia krtani.

Badanie fizykalne w gabinecie lekarza

Podczas badania najważniejszym elementem będzie laryngologiczne badanie, które polega na ocenie krtani za pomocą lusterka krtaniowego. Podczas tego badania lekarz oceni wygląd i ruchomość strun głosowych oraz zbada węzły chłonne szyi.

Jeśli zostaną wykryte jakieś zmiany na strunach głosowych, może być konieczne przeprowadzenie bardziej zaawansowanych badań, takich jak laryngoskopia bezpośrednia, która wymaga znieczulenia ogólnego lub miejscowego. To badanie umożliwia dokładniejszą ocenę krtani, zwłaszcza obszarów niewidocznych podczas badania lusterkiem krtaniowym, i umożliwia pobranie próbek do badania histopatologicznego.

Inne badania diagnostyczne

W niektórych przypadkach może być także potrzebne wykonanie ultrasonografii (USG) szyi, aby ocenić układ chłonny. W zależności od diagnozy, lekarz może również zalecić tomografię komputerową (TK) lub rezonans magnetyczny (MR).

Jeśli używasz swojego głosu także zawodowo, może być konieczne przeprowadzenie badania stroboskopowego krtani. To badanie pozwala na ocenę napięcia, ruchomości i stanu strun głosowych oraz wykrycie ewentualnych zmian (w tym nowotworowych) w krtani.

Wykonuje się je w znieczuleniu powierzchniowym, aby nie zakłócać pracy krtani nadmiernymi odruchami lub napięciem mięśni gardła i podniebienia. Może być przeprowadzane za pomocą laryngostroboskopu lub elastycznego laryngofiberoskopu. Wprowadza się go przez nos, co umożliwia obserwację krtani w warunkach zbliżonych do fizjologicznych.

Leczenie chrypki wywołanej chorobą

Leczenie chrypki będzie zależało od diagnozy i przyczyny, która ją spowodowała. W zależności od jej podłoża, stosowane są różne sposoby leczenia:

1. Infekcje wirusowe – jeśli przyczyną chrypki jest wirus, terapia skupia się na łagodzeniu objawów i wspieraniu organizmu. To oznacza, że trzeba dać głosowi odpocząć. Należy utrzymywać odpowiednią wilgotność powietrza, dbać o nawodnienie ciała oraz stosować pastylki do ssania lub płukanki na ból gardła.
2. Infekcje bakteryjne – gdy bakterie są odpowiedzialne za chrypkę, lekarz może przepisać antybiotyki, które pomogą zwalczyć infekcję.
3. Refluks żołądkowo-przełykowy – w przypadku refluksu lekarz może zalecić zmiany w diecie i stylu życia oraz przepisać leki, które zmniejszą wydzielanie kwasu żołądkowego.
4. Alergie – leczenie alergii może obejmować stosowanie leków przeciwhistaminowych, kortykosteroidów do nosa oraz unikanie substancji uczulających.
5. Przeciążenie głosu – w sytuacji przeciążenia głosu ważne jest, aby dać strunom głosowym czas na regenerację i unikać czynników, które mogą je obciążać. W niektórych przypadkach może być potrzebna konsultacja z logopedą.
6. Guzki na strunach głosowych – leczenie guzków na strunach głosowych zależy od ich wielkości i rodzaju. Lekarz może zalecić terapię logopedyczną, leczenie zachowawcze lub, w niektórych przypadkach, zabieg chirurgiczny.

Chrypka u niemowlaków i dzieci

Chrypka u niemowlaka może być spowodowana różnymi czynnikami, takimi jak:

• wrodzone problemy z górnymi drogami oddechowymi, takie jak wady przegrody błoniastej krtani w okolicy strun głosowych, szczelina między krtanią a przełykiem, torbiele, naczyniaki krwionośne lub limfatyczne w krtani,
• zwichnięcie chrząstek krtani w stawach pierścienno-tarczowych lub pierścienno-nalewkowych, które może wystąpić podczas pociągania głowy noworodka podczas porodu,
• niedoczynność tarczycy, co może wpływać na funkcjonowanie strun głosowych i powodować chrypkę,
• wady chromosomalne, takie jak zespół kociego krzyku, który jest spowodowany delecją krótkiego ramienia jednego chromosomu piątej pary,
• jednostronne porażenie strun głosowych, które może być wynikiem urazu lub interwencji medycznej.

Z kolei chrypka u dziecka starszego może wynikać z:

• nadmiernego używania głosu lub nadmiernej ekspozycja na drażniące substancje.
• występowania brodawczaków krtani, które mogą być wynikiem zakażenia wirusem HPV, zwłaszcza jeśli matka była zakażona w czasie porodu.
• powstania ziarniny w krtani po intubacji, czyli wprowadzeniu rurki do dróg oddechowych, co może prowadzić do problemów z głosem.
• refluksu żołądkowo-przełykowego, gdzie treść żołądkowa cofa się do przełyku, drażniąc krtań i powodując chrypkę.
• występowania guzów w śródpiersiu, które mogą uciskać nerwy odpowiedzialne za kontrolę głosu.
• różnych zakażeń, które mogą prowadzić do stanów zapalnych krtani i chrypki.

Ból gardła u dziecka – jak sobie z nim radzić? Przyczyny, leczenie