Tarczyca jest niewielkim narządem zlokalizowanym u podstawy szyi. Zbudowana jest z dwóch płatów i węziny (cieśni). Tarczyca odpowiada za wytwarzanie dwóch głównych hormonów – T3, czyli trijodotyroniny, i T4, czyli tyroksyny. Regulują one funkcje wielu tkanek organizmu, wpływają na metabolizm organizmu i wytwarzanie ciepła. Funkcje tarczycy regulowane są przez przysadkę mózgową wydzielającą hormon tyreotropowy (TSH). Choroby tarczycy mają poważny wpływ na funkcje organizmu i na samopoczucie. Objawy są zróżnicowane i mają różne nasilenie.
Działanie hormonów tarczycy
Hormony tarczycy wpływają na funkcje większości narządów. Stąd bardzo trudno zebrać wszystkie objawy chorób tarczycy. Trudno również wymienić wszystkie funkcje hormonów ze względu na ich zróżnicowane działanie. Mimo iż tarczyca wydziela tyroksynę (T4) i trijodotyroninę (T3), to ten pierwszy ulega obwodowej konwersji do T3. Receptory dla T3 znajdują się właściwie we wszystkich komórkach organizmu. Poza prawidłowym funkcjonowaniem organizmu u dorosłych i u dzieci hormony tarczycy są konieczne dla właściwego rozwoju płodu i przebiegu ciąży. Stanowią konieczny element prawidłowego rozwoju ośrodkowego układu nerwowego, wzrostu dziecka. Do niektórych istotnych działań hormonów tarczycy, które ulegają upośledzeniu w przypadku choroby tarczycy, należą:
- katabolizm białek,
- lipoliza (rozkład tkanki tłuszczowej),
- obniżanie cholesterolu we krwi,
- zwiększanie zużycia węglowodanów,
- wzrost wytwarzania ciepła w organizmie.
Choroby tarczycy wpływają też negatywnie na funkcje innych układów. Mogą wystąpić problemy z układami: oddechowym, krążenia, krwiotwórczym, nerwowym, rozrodczym. Czasem objawy choroby tarczycy są początkowo niezbyt nasilone, a zaburzenia wydzielania hormonów tarczycy skutkują problemem z zajściem w ciążę bądź innymi mało swoistymi objawami.
Choroby tarczycy a samopoczucie
Choroby tarczycy bardzo istotnie wpływają na samopoczucie. Niedoczynność tarczycy skutkuje osłabieniem, nietolerancją zimna, przyrostem masy ciała, sennością, obrzękami, problemami z koncentracją. Objawy nadczynności tarczycy to przede wszystkim nerwowość, nadmierne pobudzenie, nadmierna potliwość, uczucie kołatania serca. Nadczynność tarczycy jest zdecydowanie trudniejsza w leczeniu niż niedoczynność. W przypadku tej ostatniej odpowiednie leki pozwalają na szybkie ustabilizowanie się samopoczucia. Nie należy jednak zakładać, że pojedyncza dawka leku skutkuje diametralnym polepszeniem nastroju. Na uregulowanie poziomu hormonów tarczycy i powrót funkcji wszystkich tkanek organizmu do normy potrzeba nawet kilku tygodni od wdrożenia leczenia.
Badania pozwalające na rozpoznanie chorób tarczycy
Podstawowym badaniem pozwalającym na wykrycie zaburzeń tarczycy jest badanie krwi. Określa się poziom hormonów tarczycy. Pierwszym wykonywanym badaniem jest poziom TSH we krwi, czyli poziom hormonu tyreotropowego przysadki mózgowej, który pobudza tarczycę do produkcji hormonów (T3 – trijodotyroniny i T4 – tyroksyny). Następnie określa się poziom frakcji wolnych hormonów tarczycy, czyli fT3 i fT4. Badanie TSH jest rodzajem badania przesiewowego. Jeśli poziom TSH jest prawidłowy, ryzyko zaburzeń w zakresie hormonów tarczycy jest niewielkie. W celach diagnostycznych nie oznacza się poziomu całkowitego hormonów tarczycy ze względu na to, że ten poziom zależny jest głównie od poziomu białek wiążących hormony i ich zdolności do wiązania hormonów.
Kolejnym badaniem laboratoryjnym jest stwierdzenie obecności przeciwciał przeciwko elementom tarczycy, co stanowi podstawę chorób na podłożu autoimmunologicznym. Zalicza się tu przeciwciała przeciwko receptorowi dla TSH w tarczycy, czyli anty-tSHR. Pozytywny wynik związany jest z nadczynnością tarczycy na tle autoimmunologicznym, czyli chorobą Gravesa-basedowa. W przypadku choroby Hashimoto pojawiają się przeciwciała przeciwko tyreoperoksydazie, czyli anty-tPO, prowadzące do zapalenia tarczycy i jej niedoczynności. W przypadku autoimmunologicznej niedoczynności tarczycy można również wykryć przeciwciała przeciwko tyreoglobulinie (anty-tg), jednak mają one mniejszą wartość diagnostyczną.
Wśród badań obrazowych pozwalających na diagnostykę chorób tarczycy wymienia się przede wszystkim badanie ultrasonograficzne. Ocenia się w nim tzw. echogeniczność tkanki tarczycy. Już samo badanie ultrasonograficzne pozwala na wykrycie zmian ogniskowych w tarczycy i rozróżnienie pojedynczej torbieli od zmiany nowotworowej. W przypadku zmian nowotworowych lub niejasnego obrazu ultrasonograficznego powinno się wykonać badanie histopatologiczne tkanki pobranej poprzez biopsję. Można również wykonać badanie tomografii komputerowej lub rezonansu magnetycznego, szczególnie w raku tarczycy.
Autor: Redakcja
