Hashimoto a ciąża – wpływ choroby na płodność, przebieg ciąży i zdrowie dziecka

Czym jest choroba Hashimoto i dlaczego może prowadzić do niedoczynności tarczycy?

Choroba Hashimoto, określana również jako przewlekłe autoimmunologiczne zapalenie tarczycy lub zapalenie tarczycy typu Hashimoto, należy do chorób autoimmunologicznych. Oznacza to, że układ odpornościowy błędnie rozpoznaje własne tkanki jako obce i stopniowo doprowadza do ich uszkodzenia.

W przebiegu choroby dochodzi do powstawania przeciwciał skierowanych przeciwko strukturom tarczycy, przede wszystkim przeciwciał przeciw peroksydazie tarczycowej (anty-TPO) oraz przeciwciał przeciw tyreoglobulinie (anty-TG). Przewlekły proces zapalny może z czasem prowadzić do zmniejszenia zdolności gruczołu do produkcji hormonów tarczycy, czyli tyroksyny (fT4) i trijodotyroniny (fT3), czego konsekwencją jest rozwój niedoczynności tarczycy.

Warto podkreślić, że dodatni wynik przeciwciał przeciwtarczycowych nie zawsze oznacza obecność niedoczynności. U części kobiet funkcja tarczycy przez wiele lat pozostaje prawidłowa, mimo stwierdzenia cech autoimmunizacji. Zgodnie z aktualnymi rekomendacjami ocena stanu zdrowia pacjentki powinna uwzględniać nie tylko stężenie przeciwciał, ale przede wszystkim wyniki badań hormonalnych, zwłaszcza TSH i wolnej tyroksyny (fT4), a także obraz kliniczny.

Według zaleceń Polskiego Towarzystwa Endokrynologicznego szczególnego znaczenia nabiera to u kobiet planujących ciążę oraz będących w ciąży, ponieważ zapotrzebowanie organizmu na hormony tarczycy wzrasta już we wczesnym okresie ciąży, a ich odpowiednie stężenie jest niezbędne dla prawidłowego rozwoju płodu.

Czy Hashimoto utrudnia zajście w ciążę?

Choroba Hashimoto nie przekreśla szans na macierzyństwo. Wiele kobiet z dobrze kontrolowaną chorobą zachodzi w ciążę bez trudności i rodzi zdrowe dzieci.

Wpływ Hashimoto na płodność jest jednak złożony. Znaczenie może mieć zarówno współistniejąca niedoczynność tarczycy, jak i sama autoimmunizacja. Hormony tarczycy uczestniczą w regulacji cyklu miesiączkowego i owulacji, dlatego niewyrównana niedoczynność może prowadzić do zaburzeń miesiączkowania, rzadszego występowania owulacji, a w konsekwencji utrudniać zajście w ciążę.

Badania wskazują również, że przeciwciała przeciwtarczycowe częściej występują u kobiet z niepłodnością o niewyjaśnionej przyczynie, zespołem policystycznych jajników (PCOS), przedwczesnym wygasaniem czynności jajników czy endometriozą. Mechanizmy odpowiedzialne za te zależności nie zostały jednak do końca poznane.

Jak Hashimoto wpływa na przebieg ciąży?

W okresie ciąży organizm kobiety potrzebuje większej ilości hormonów tarczycy. Wpływają na to między innymi zmiany hormonalne zachodzące w organizmie przyszłej mamy oraz rozwijające się łożysko. Zgodnie z zaleceniami Polskiego Towarzystwa Endokrynologicznego szczególnie istotny jest pierwszy trymestr ciąży, kiedy zapotrzebowanie na hormony tarczycy wzrasta, a płód nie jest jeszcze w stanie samodzielnie pokryć swojego zapotrzebowania na te hormony.

Ryzyko powikłań położniczych wiąże się przede wszystkim z niewyrównaną niedoczynnością tarczycy, a nie z samą obecnością przeciwciał przeciwtarczycowych. W takiej sytuacji może zwiększać się prawdopodobieństwo wystąpienia niektórych powikłań, takich jak:

• poronienie,
• nadciśnienie tętnicze związane z ciążą,
• stan przedrzucawkowy,
• przedwczesny poród,
• urodzenie dziecka z niską masą urodzeniową.

Dobrze kontrolowana choroba Hashimoto oraz odpowiednio dobrane leczenie pozwalają znacząco ograniczyć ryzyko tych powikłań. Kobiety chorujące na Hashimoto powinny pozostawać pod stałą opieką lekarza, regularnie wykonywać badania hormonalne i stosować się do zaleceń dotyczących leczenia.

U większości pacjentek właściwie prowadzona terapia pozwala bezpiecznie donosić ciążę i urodzić zdrowe dziecko.

Czy Hashimoto wpływa na rozwój dziecka?

Hormony tarczycy odgrywają ważną rolę w prawidłowym rozwoju płodu, a zwłaszcza mózgu i układu nerwowego. Ich znaczenie jest największe w pierwszym trymestrze, ponieważ w tym okresie rozwijające się dziecko korzysta przede wszystkim z hormonów dostarczanych przez organizm matki. Własna tarczyca płodu zaczyna funkcjonować około końca pierwszego trymestru, jednak pełną dojrzałość osiąga później.

Zgodnie z zaleceniami Polskiego Towarzystwa Endokrynologicznego oraz wynikami badań naukowych niekorzystny wpływ na rozwój dziecka może mieć przede wszystkim niewyrównana niedoczynność tarczycy u matki, prowadząca do niedoboru hormonów tarczycy. Może to zwiększać ryzyko zaburzeń neurorozwojowych oraz wiązać się z większym prawdopodobieństwem urodzenia dziecka z niską masą urodzeniową.

Jakie badania warto wykonać przed ciążą i w czasie ciąży?

Kobiety chorujące na Hashimoto, które planują macierzyństwo, powinny jeszcze przed zajściem w ciążę ocenić czynność tarczycy. Pozwala to odpowiednio wcześnie wykryć ewentualne zaburzenia hormonalne i dostosować leczenie do zwiększonych potrzeb organizmu.

Przed planowaną ciążą lekarz może zalecić między innymi:

• oznaczenie stężenia TSH,
• oznaczenie wolnej tyroksyny (fT4),
• oznaczenie przeciwciał anty-TPO i anty-TG,
• wykonanie badania ultrasonograficznego tarczycy, jeśli istnieją ku temu wskazania.

W czasie ciąży najważniejszym badaniem pozostaje oznaczanie TSH, wykonywane zwykle co 4–6 tygodni, zwłaszcza na początku ciąży i po modyfikacji leczenia. W razie potrzeby lekarz może zlecić również oznaczenie stężenia fT4, a niekiedy także innych parametrów. Polskie Towarzystwo Endokrynologiczne podkreśla, że interpretacja wyników powinna uwzględniać trymestr ciąży, zakresy referencyjne stosowane przez dane laboratorium oraz indywidualną sytuację kliniczną pacjentki.

Jak wygląda leczenie Hashimoto i niedoczynności tarczycy w ciąży?

Podstawą leczenia niedoczynności tarczycy związanej z Hashimoto jest lewotyroksyna. W ciąży zapotrzebowanie organizmu na hormony tarczycy wzrasta, dlatego u części kobiet konieczne może być zwiększenie dawki leku już po potwierdzeniu ciąży.

Leczenie jest dobierane indywidualnie na podstawie wyników badań hormonalnych. Należy pamiętać, że zarówno niedobór hormonów tarczycy, jak i ich nadmierna podaż mogą niekorzystnie wpływać na zdrowie matki i dziecka. Z tego względu nie powinno się samodzielnie zmieniać dawkowania leków ani dążyć do nadmiernego obniżania stężenia TSH.

Podczas ciąży konieczne są regularne kontrole hormonalne, które pozwalają ocenić skuteczność leczenia i w razie potrzeby odpowiednio je zmodyfikować. Częstotliwość wykonywania badań ustala lekarz.

Hashimoto po porodzie – o czym warto pamiętać?

Okres połogu to czas, w którym gospodarka hormonalna stopniowo wraca do stanu sprzed ciąży. U kobiet z Hashimoto po urodzeniu dziecka może być konieczna ponowna ocena leczenia i modyfikacja dawki lewotyroksyny. Część pacjentek wraca do dawkowania stosowanego przed zajściem w ciążę, jednak decyzję zawsze powinien podejmować lekarz na podstawie wyników badań hormonalnych.

Zaleca się kontrolę TSH oraz ocenę czynności tarczycy, zwłaszcza jeśli w czasie ciąży konieczne było zwiększenie dawki leku. Regularne monitorowanie pozwala wcześnie wykryć ewentualne nieprawidłowości i odpowiednio dostosować leczenie Hashimoto.

Należy również pamiętać o możliwości wystąpienia poporodowego zapalenia tarczycy. Schorzenie to może powodować przejściowe objawy nadczynności tarczycy lub niedoczynności tarczycy, takie jak kołatanie serca, nadmierna męczliwość, wypadanie włosów czy obniżenie nastroju. Ponieważ część tych dolegliwości może być mylona z naturalnymi trudnościami związanymi z opieką nad noworodkiem, nie warto rezygnować z kontroli hormonalnej po porodzie.