Biegunka podróżnych – najważniejsze informacje
Biegunka podróżnych (diarrhoea viatorum) to najczęstsza choroba podróżnych. Bywa nazywana także zemstą faraona, zemstą Montezumy lub zemstą sułtana. Jest to zespół objawów jelitowo-żołądkowych występujących w wyniku ostrego zakażenia.
Biegunka podróżnych definiowana jest jako minimum 3 luźne stolce w ciągu 24 godzin. W większości przypadków ustępuje po ok. 7 dniach od momentu wystąpienia pierwszych objawów. Szacuje się, że dolegliwość występuje nawet u 40% osób podróżujących do krajów rozwijających się i tropików.
Najczęstsze wywołują ją bakterie – szczególnie Escherichia coli – ale przyczyną mogą być też wirusy (np. rotawirusy) lub pasożyty (lamblia jelitowa).
Regiony wysokiego ryzyka to:
- większość Afryki,
- Ameryka Południowa i Środkowa,
- Azja Południowa.
Co prawda biegunka podróżnych nie zagraża życiu, ale bywa bardzo uciążliwa i skutecznie psuje urlopy turystom podróżującym do ciepłych krajów. W niektórych sytuacjach może jednak doprowadzić do odwodnienia, bakteriemii (czyli zakażenie krwi bakteriami), a w skrajnych przypadkach – do sepsy.
Polecamy: Ból brzucha z lewej strony, ból żołądka, ból brzucha z prawej strony. Co oznacza?
Biegunka podróżnych – przyczyny
Co wywołuje biegunkę podróżnych?
Biegunkę podróżnych wywołuje zakażenie. Może do niego dojść na dwa sposoby:
- poprzez spożycie pokarmów (nieodpowiednio przygotowanych, niedogotowanych, nieumytych) lub skażonej wody,
- na skutek braku odpowiedniej higieny (np. brudne ręce).
Zakażenie obejmuje najczęściej bakterie, ale może również być wywołane wirusami lub pasożytami:
Bakterie wywołujące biegunkę podróżnych:
- Escherichia coli (pałeczka okrężnicy, szczepy: enterotoksyczny, inwazyjny, enteroagregacyjny)
- Salmonella sp.,
- Shigella shigae,
- Vibrio cholerae,
- Aeromonas,
- Campylobacter jejune.
Wirusy wywołujące biegunkę podróżnych:
- rotawirusy,
- adenowirusy,
- norowirusy (Norwalk-like).
Pasożyty wywołujące biegunkę podróżnych:
- Giardia lamblia (gardioza, lamblioza),
- Cryptosporidum (wywołujące kryptosporydiozę),
- Entamoeba histolytica (pełzak czerwonki).
Uwaga! W niektórych przypadkach dochodzi do zakażeń mieszanych – przyczyną mogą być wówczas jednocześnie pasożyty i bakterie.
Polecamy: Choroba brudnych rąk – pasożyty, wirusy i bakterie. Jak poprawnie dbać o higienę?
Biegunka podróżnych – objawy
Do objawów biegunki podróżnych zaliczmy:
- częste oddawanie luźnego stolca (powyżej 3 w ciągu doby),
- wodnista konsystencja stolca,
- bóle brzucha, przelewanie się w żołądku,
- nudności, mdłości,
- wymioty,
- bóle głowy,
- ogólne osłabienie, utrata apetytu,
- dreszcze.
W niektórych przypadkach może wystąpić gorączka. Jeśli pojawią się inne niepokojące objawy (np. krew w stolcu, fusowaty stolec, krwawe wymioty, objawy silnego odwodnienia) i/lub objawy nie ustępują przez kilka dni – koniecznie skonsultuj się z lekarzem.
Czytaj także: Węgiel aktywny – czy węgiel działa na wirusy? Zastosowanie, dawkowanie
Ile trwa biegunka podróżnych?
Czas trwania biegunki podróżnych zależy od kilku czynników – przede wszystkim od indywidualnych predyspozycji i rodzaju zakażenia. Zazwyczaj biegunka podróżnych trwa od 2 do 7 dni. Intensywność najbardziej dokuczliwych objawów zwykle jest największa w pierwszych dniach choroby – z czasem objawy powinny ustępować.
Jeśli podejrzewasz u siebie lub bliskich biegunkę podróżnych, a objawy nie ustępują w ciągu 5-7 dni, to skonsultuj się z lekarzem. Szczególnie w przypadku osób starszych i dzieci, które mogą być narażone na groźne powikłania.
Biegunka podróżnych – leczenie
Leczenie biegunki podróżnych w dużej mierze skupia się na odpowiednim nawadnianiu organizmu. Ważne jest stosowanie się do zaleceń lekarza, który może zalecić leki na biegunkę podróżnych, łączyć je z probiotykami, elektrolitami i zaleceniami dietetycznymi.
5 najważniejszych zasad leczenia biegunki podróżnych:
- przyjmuj dużo płynów, aby uniknąć odwodnienia – tzw. rehydratacja obejmuje nie tylko wodę, ale też roztwory elektrolitowe,
- stosuj się do zaleceń farmakologicznych lekarza lub farmaceuty – przyjmuj o zalecanych porach i w odpowiednich dawkach leki przeciwbiegunkowe,
- zadbaj o higienę, aby uniknąć kolejnych zakażeń – organizm jest osłabiony i podatny na kolejne choroby, myj dokładnie ręce,
- unikaj pokarmów, które mogą nasilać objawy – to m.in. alkohol, surowe owoce i warzywa, tłuste dania, napoje gazowane, słodkości, fast foody,
- wzmacniaj organizm probiotykami zalecanymi przez lekarza lub farmaceutę.
Polecamy: Co na biegunkę? Przyczyny i leczenie biegunek ostrych
Leki na biegunkę podróżnych
Dostępne są zarówno leki na biegunkę podróżnych bez recepty, jak i leki na receptę. Często leczenie biegunki podróżnych opiera się o minimalizowanie nieprzyjenych objawów. Pomocne mogą być leki zawierające substancję zwaną Loperamid, która spowalnia perystaltykę jelit.
Uwaga! Poinformuj lekarza lub farmaceutę o aktualnie przyjmowanych lekach, zanim przyjmiesz leki na biegunkę. Wiele z leków może wchodzić w niebezpieczne interakcje.
Czytaj także: Europejska Karta Ubezpieczenia Zdrowotnego (EKUZ) – co to jest i jak ją wyrobić?
Antybiotyki na biegunkę podróżnych
Czy na biegunkę podróżnych przepisywane są antybiotyki? W niektórych przypadkach lekarz może zalecić przyjęcie antybiotyków – szczególnie w przypadku biegunki, która nie ustępuje po przyjęciu leków bez recepty. Warunkiem jest też podłoże choroby – antybiotyki przepisywane są na biegunkę wywołaną bakteriami.
Jeśli biegunka podróżnych wywołana jest przez wirusy lub pasożyty, to antybiotyki mogą nie pomóc, a wręcz przeciwnie – mogą zaszkodzić, dodatkowo osłabiając organizm. Dlatego bardzo ważne jest, aby stosowanie antybiotyków na biegunkę podróżnych zostało zalecone przez lekarza. Nie kupuj leków z podejrzanych źródeł (np. z forum).
Polecamy: Antybiogram – czym jest? Wskazania i interpretacja wyniku
Probiotyki na biegunkę podróżnych
Zasady stosowania probiotyków na biegunkę są podobne, jak w przypadku antybiotyków. Ważna jest konsultacja z lekarzem, który zaleci stosowanie odpowiednich w danej sytuacji preparatów.
Pamiętaj, że probiotyki to nie są leki na biegunkę. Probiotyki, prebiotyki i synbiotyki to żywe bakterie. Mają korzystny wpływ na florę bakteryjną jelit i mogą działać wspomagająco w leczeniu biegunki. Dostępne są w postaci kapsułek, tabletek, saszetek lub jogurtu, często stosowane przy biegunce to m.in. szczepy:
- Lactobacillus rhamnosus: może pomóc w przywróceniu równowagi flory bakteryjnej jelit,
- Saccharomyces boulardii: może wspomagać regenerację jelit.
Czytaj także: Maślan sodu na jelita – jak działa i co to jest? Właściwości, skutki uboczne
Biegunka podróżnych – elektrolity
W przypadku biegunki roztwory elektrolitowe (tzw. elektrolity) stosowane są w celu skutecznego nawodnienia organizmu. W składzie elektrolitów są m.in. ważne dla funkcjonowania organizmu składniki, takie jak magnez, potas, sód, wapń czy chlor.
Elektrolity z apteki wspomagają przywracanie równowagi elektrolitowej – powinny być również stosowane w odpowiednich dawkach i o odpowiednich porach.
Biegunka podróżnych u dzieci – jak postępować?
Przede wszystkim: nie panikuj, skonsultuj się z lekarzem. Do momentu konsultacji zachęcaj dziecko do przyjmowania dużej ilości płynów. Zalecane jest ograniczenie przyjmowania pokarmów, w szczególności napojów gazowanych, słodkości, surowych warzyw i owoców, produktów ciężkostrawnych (tłustych, pikantnych), chipsów, fast foodów i żywności przetworzonej.
Nie podawaj leków na biegunkę dzieciom bez konsultacji z lekarzem. Przekroczenie zalecanych dawek, zastosowanie nieodpowiednio dobranych leków, łączenie leków z innymi – to częste błędy w postępowaniu rodziców dzieci z biegunką. Zalecane są:
- woda (przegotowana, źródlana),
- elektrolity,
- herbatka ziołowa,
- bulion warzywny.
Polecamy: Jak zapobiegać odwodnieniu u dziecka?
Biegunka podróżnych – profilaktyka
W profilaktyce biegunki podróżnych najważniejsze jest odpowiednie przygotowanie się do wyjazdu i higiena osobista w czasie podróży i na miejscu. To szczególnie istotne, gdy decydujesz się na urlop w miejscach wysokiego ryzyka, gdzie dodatkowo występują wysokie temperatury (co sprzyja infekcjom bakteryjnym).
Zapobieganie – najważniejsze zasady
Jak zapobiec biegunce podróżnych? Oto 8 najważniejszych zasad:
- pij wodę z pewnego źródła (butelkowaną) lub przegotowaną,
- nie kupuj jedzenia z podejrzanych źródeł (np. od ulicznych handlarzy),
- często i dokładnie myj ręce – szczególnie przed jedzeniem, po wyjściu z toalety,
- stosuj płyny dezynfekujące po wyjściu z autobusów czy pociągów,
- unikaj surowego mięsa, surowych skorupiaków i owoców morza,
- sprawdź, jakie szczepienia zalecane są w kraju, do którego się udajesz,
- stosuj się do zaleceń lokalnych w danym miejscu (zapytaj o to w punktach informacji turystycznej),
- nawadniaj się w czasie wyjazdu.
Kto jest najbardziej narażony na biegunkę podróżnych?
Osoby z grup ryzyka to m.in.:
- dzieci,
- osoby starsze,
- osoby przewlekle chore,
- z obniżoną odpornością,
- z cukrzycą, chorobami zapalnymi jelit,
- przyjmujące leki (np. obniżające kwasy żołądkowe).
Biegunka podróżnych – odpowiedzi na często zadawane pytania
Czy biegunka podróżnych jest zaraźliwa?
Tak, biegunka podróżnych może być zaraźliwa szczególnie w przypadku zakażenia bakteryjnego lub wirusowego. Bezpośredni kontakt z osobą zakażoną może w takiej sytuacji zwiększać ryzyko zakażenia. Co ważne: bakterie i niektóre pasożyty mogą przenosić się nie tylko przez kontakt z ludźmi zakażonymi, ale też przez kontakt z przedmiotami, które zostały skażone ich kałem.
Biegunka podróżnych – gdzie najczęściej występuje?
Najczęściej biegunka podróżnych występuje w regionach o niskim standardzie sanitarnym, w krajach rozwijających się i tropikalnych. Najbardziej narażone regiony to: większość Afryki, Ameryka (Środkowa i Południowa), Azja Południowa.
Czy biegunka podróżnych to groźna choroba?
Zespół objawów biegunki podróżnych nie jest groźny, ale jeśli nie jest odpowiednio leczony – może skutkować groźnymi powikłaniami. Są to m.in.: odwodnienie, bakteriemia (czyli zakażenie krwi bakteriami), w skrajnych przypadkach: sepsa.
Autor: Katarzyna Górska
