Co to jest adenowirus?
Ludzkie adenowirusy (HAdV) to rodzina wirusów bezotoczkowych, których genom zbudowany jest z dwuniciowego łańcucha DNA. Są szeroko rozpowszechnione w przyrodzie i odpowiadają za infekcje dróg oddechowych, oczu, przewodu pokarmowego i dróg moczowych człoieka, w rzadkich przypadkach mogą być również przyczyną zapalenia opon mózgowo-rdzeniowych i mózgu, mięśnia sercowego, wątroby czy nerek. Na zakażenia adenowirusowe najbardziej narażone są dzieci – najwięcej infekcji notuje się u małych pacjentów między 6. miesiącem a 5. rokiem życia, a po przechorowaniu uzyskiwana jest odporność na typ wirusa, który spowodował infekcję. Obecnie wyróżnia się 51 serotypów adenowirusa należących do sześciu podgrup. Istnieją badania wskazujące na potencjał onkogenny niektórych adenowirusów, ale dotychczas wykazano związek między infekcją a rozwojem nowotworów jedynie u zwierząt.
Polecamy: Meningokoki – czym są i jak się uchronić przed zakażeniem?
Zakażenia adenowirusami – jak można się zarazić?
Infekcji adenowirusami nie sposób całkowicie uniknąć, gdyż wirusy te występują powszechnie w środowisku i w otoczeniu człowieka, z łatwością też przenoszą się z człowieka na człowieka. HAdV rozprzestrzenia się przez bezpośredni kontakt, drogą kropelkową lub fekalno-oralną, a także przez skażone wirusami przedmioty, a źródłem zakażenia może być zarówno osoba z objawami choroby, jak i bezobjawowy nosiciel patogenu. Szacuje się, że adenowirusy są odpowiedzialne za 13% wszystkich infekcji wirusowych u ludzi, a do zakażeń najczęściej dochodzi w dużych skupiskach ludzkich, takich jak przedszkola, salki zabaw, przychodnie, szpitale, a w przypadku osób dorosłych zakłady pracy, fabryki czy bazy wojskowe.
Niektóre mocno zaraźliwe typy adenowirusa przypuszczalnie przenoszą się za pośrednictwem wody, więc do zakażeń często dochodzi na basenach. Wszystkie arnenowirusy do organizmu człowieka trafiają przez błony śluzowe – dróg oddechowych, układu pokarmowego, układu moczowego oraz oczu (zatarcie spojówki zainfekowaną wirusem dłonią), dlatego objawy choroby mogą dotyczyć wszystkich tych lokalizacji.
Adenowirusy – objawy zakażenia
Rozwój infekcji adenowirusowych trwa zazwyczaj od kilku dni do dwóch tygodni, a w przypadku osób dorosłych choroba na ogół przebiega łagodnie i ustępuje samoistnie lub pod wpływem leczenia objawowego. Zakażenia mogą okazać się niebezpieczne dla pacjentów pediatrycznych, w tym przede wszystkim noworodków i niemowląt, a także dla osób starszych oraz pacjentów z obniżoną odpornością. Objawy kliniczne zakażeń adenowirusowych zależą od podgrupy i serotypu infekującego organizm patogenu.
| Podgrupa | Serotypy w ramach podgrupy | Objawy infekcji |
| A (HAdV-A) | 12, 18, 31 | ostra biegunka u niemowląt |
| B (HAdV-B) | 3, 7, 21 | choroba przeziębieniowa, zapalenie płuc, bóle gardła z towarzyszącym zapaleniem spojówek |
| B (HAdV-B) | 11, 16, 34, 35, 50, 55 | zapalenie pęcherza moczowego, zapalenie spojówek |
| B (HAdV-B) | 14 | zapalenie płuc |
| C (HAdV-C) | 1, 2, 5, 6 | choroba przeziębieniowa, zapalenie płuc, zapalenie migdałków i gardła, rzadko: zapalenie wątroby |
| D (HAdV-D) | 8-10, 13, 15, 17, 19, 22-30, 32, 33, 36-39, 42-49, 51, 53, 54, 56 | zapalenie spojówek i rogówki |
| E (HAdV-E) | 4 | zakażenia górnych dróg oddechowych, zapalenie płuc |
| F (HAdV-F) | 40, 41 52 (uznawany czasem jako osobna podgrupa G) | biegunki, ostre zapalenia żołądka i jelit u małych dzieci |
W przypadku osób dorosłych i starszych dzieci infekcje adenowirusowe zazwyczaj nie są groźne:
- mają łagodny przebieg,
- objawy narastają stopniowo (w przeciwieństwie do gwałtownych początków infekcji bakteryjnych),
- gorączka rzadko przekracza 38°C,
- nie trwają dłużej niż kilka dni, choć kaszel czy złe samopoczucie mogą utrzymywać się dłużej,
- w przypadku infekcji ocznych (serotypy z podgrupy D) zapalenie spojówek, łzawienie i światłowstręt i punktowe zmiany na rogówce mijają samoistnie do 2 tygodni.
Infekcje u niemowląt i małych dzieci niestety często mają cięższy przebieg i wiążą się z ryzykiem powikłań:
- aż 20% zapaleń płuc u pacjentów pediatrycznych wiąże się z zakażeniami adenowirusowymi, a patogenami infekekującymi maluchy są m.in. agresywne wirusy z podgrupy B (serotypy 3, 7 i 21),
- u niemowląt i dzieci rozwija się ostra biegunka, zakażenia grypopochodne, zapalenie gardła i migdałków, krwotoczne zapalenie pęcherza,
- u noworodków częściej dochodzi do zakażeń uogólnionych, z powikłaniami płucnymi (martwica oskrzeli, błony szkliste) i pozapłucnymi (neutropenia, sporadycznie zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych, wątroby, mięśnia sercowego, nerek, DIC), a śmiertelność tak powikłanych infekcji adenowirusowych jest bardzo wysoka (sięga nawet 30%).
Przed infekcjami powinni chronić się również seniorzy, a przede wszystkim pacjenci z niedoborami odporności, zwłaszcza po zabiegach transplantacyjnych, takich jak przeszczep szpiku. U osób z poważnie osłabionym układem immunologicznym choroby adenowirusowe mogą mieć bardzo ciężki przebieg i groźne powikłania, takie jak zapalenie wątroby, śródmiąższowe zapalenie nerek, zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych i mózgu, zakażenie uogólnione, a częstotliwość zgonów w tej grupie chorych sięga 50%.
Czytaj też: Powikłania po COVID-19 u dzieci. Czym jest PIMS?
Jak leczyć infekcje adenowirusowe i zapobiegać chorobie?
Nie istnieje leczenie objawowe infekcji wywoływanych przez adenowirusy, w zakażeniach adenowirusowych różnego typu stosuje się jedynie leczenie objawowe, np. środki przeciwbólowe, przeciwbiegunkowe czy przeciwgorączkowe. W większości przypadków choroba mija samoistnie i nie wymaga kontroli po ustąpieniu objawów, a jedynie pacjenci z ciężkimi postaciami zapalenia spojówek oraz z zapaleniem płuc powinni być pod opieką poradni specjalistycznych również po zakończeniu leczenia. Środkiem prewencji przed kolejnymi zakażeniami powinno być dbanie o zasady higieny, unikanie dużych skupisk ludzkich i trzymanie się na dystans od osób z objawami chorób adenowirusowych, ale jedynie przechorowanie infekcji pozostawia w organizmie trwałą odporność na określony serotyp adenowirusa.
Polecamy: Mętny mocz – przyczyny. Co oznacza mętny mocz po nocy, w ciąży lub u małego dziecka?
Autor: Kamila Śnieżek
