Jak często występuje szpitalne zapalenie płuc?
Szpitalne zapalenia płuc są jednymi z najczęstszych zakażeń występujących w warunkach szpitalnych – szacuje się, że dotykają 5–15 hospitalizowanych osób na 1000 [1]. Ponad 20% przypadków zachorowań dotyczy pacjentów przebywających na oddziałach intensywnej terapii [2].
Szpitalne zapalenie płuc może wystąpić u osób przebywających w szpitalu z różnych powodów, nie tylko w związku z chorobami układu oddechowego. Najbardziej podatne na zachorowanie są jednak osoby, u których stosuje się bardziej agresywne metody leczenia, takie jak leczenie respiratorem. Do czynników zwiększających ryzyko wystąpienia szpitalnego zapalenia płuc należą również m.in.: podeszły wiek, otyłość, niedożywienie, palenie tytoniu, ciężkie lub przewlekłe choroby współistniejące, hospitalizacja trwająca 5 dni lub więcej oraz stosowanie antybiotykoterapii w ciągu 90 dni poprzedzających hospitalizację [1, 2].
Przyczyny szpitalnego zapalenia płuc
Zdarza się, że czynnikiem wywołującym szpitalne zapalenie płuc są wirusy lub grzyby, jednak najczęstszą przyczyną choroby pozostają bakterie [2]. Jeśli do zakażenia doszło w ciągu 4 pierwszych dni pobytu w szpitalu, zwykle odpowiedzialne są te same bakterie, które wywołują pozaszpitalne zapalenie płuc, przede wszystkim:
- Streptococcus pneumoniae – dwoinka zapalenia płuc,
- Haemophilus influenzae,
- Staphylococcus aureus – gronkowiec złocisty (wrażliwy na metycylinę).
Od 5. dnia pobytu w szpitalu wśród drobnoustrojów wywołujących chorobę dominują oporne na działanie wielu leków szczepy tlenowych pałeczek Gram-ujemnych, takich jak Pseudomonas aeruginosa, Escherichia coli i Klebsiella pneumoniae [1, 2].
Dlaczego pacjenci zapadają na zapalenie płuc w szpitalu?
Nawet rygorystyczne przestrzeganie zasad mających na celu zapobieganie zakażeniom szpitalnym nie doprowadzi do całkowitego wyeliminowania drobnoustrojów chorobotwórczych w tym środowisku. Źródłem zakażenia bakteriami wywołującymi szpitalne zapalenie płuc może być sprzęt stosowany do leczenia, pracownicy szpitala albo inni chorzy. Ponadto odporność osób hospitalizowanych niejednokrotnie jest upośledzona, co czyni je bardziej podatnymi na zakażenia [1, 2].
Zasady profilaktyki nieswoistej szpitalnego zapalenia płuc, zmniejszające ryzyko wystąpienia choroby u pacjentów, obejmują m.in.:
- edukację personelu,
- właściwe odkażanie rąk i sprzętu medycznego,
- jak najkrótsze stosowanie wentylacji inwazyjnej,
- izolację chorych.
Ryzyko wystąpienia zapalenia płuc wywołanego przez Streptococcus pneumoniae jest mniejsze u osób zaszczepionych. Szczepienie szczepionką skoniugowaną 10- lub 13-walentną przeciw inwazyjnemu zakażeniu Streptococcus pneumoniae (nazywane powszechnie szczepieniem przeciw pneumokokom) znajduje się w Programie Szczepień Ochronnych na rok 2021 i dotyczy dzieci urodzonych po 31 grudnia 2016 roku. Szczepienie zaleca się również osobom dorosłym, które ukończyły 65. rok życia – zwłaszcza tym, u których występują przewlekłe choroby układu oddechowego, układu krążenia lub zaburzenia odporności [3, 4].
Leczenie szpitalnego zapalenia płuc
Leczenie szpitalnego zapalenia płuc polega na stosowaniu antybiotykoterapii – lekarz dobiera lek na podstawie danych z badania mikroskopowego materiału z dolnych dróg oddechowych i posiewu, a po 48–72 godzinach dokonuje oceny skuteczności leczenia. Zalecany czas antybiotykoterapii u pacjentów ze szpitalnym zapaleniem płuc to 7–8 dni [1].
Czytaj także: Ćwiczenia oddechowe na stres i w chorobach – jak je wykonać? Przykłady technik oddychania
Rokowanie w szpitalnych zapaleniach płuc
Śmiertelność w przebiegu szpitalnych zapaleń płuc jest wysoka, wynosi ok. 20–40%. Rokowanie jest lepsze u pacjentów, u których rozwój zapalenia płuc nastąpił do 4. dnia pobytu w szpitalu. Wynika to z faktu, że bakterie wywołujące chorobę we wcześniejszym okresie hospitalizacji przeważnie są wrażliwe na działanie większości antybiotyków, natomiast w kolejnych dniach rośnie ryzyko zakażenia drobnoustrojami lekoopornymi [1, 2]. Rokowanie pogarsza m.in. niewydolność oddychania, przedłużona wentylacja mechaniczna, wiek powyżej 60 lat i przewlekła choroba płuc [1].
Autor: Redakcja
Bibliografia:
1. J. Kuś, Szpitalne zapalenie płuc [w:] Interna Szczeklika, P. Gajewski (red.), Medycyna praktyczna, Kraków 2020.
2. M. Pirożyński, E. Pirożyńska, D. Fedyniak, Szpitalne zapalenia płuc, „Postępy Nauk Medycznych” 2009, nr 8, s. 602–609.
3. A. Antczak, D. Tworek, Zapalenia płuc u dorosłych, Termedia, Poznań 2020.
4. Komunikat Głównego Inspektora Sanitarnego z dnia 22 grudnia 2020 r. w sprawie Programu Szczepień Ochronnych na rok 2021, Dz. Urz. Min. Zdrow. poz. 117.
