Ze względu na czas trwania objawów biegunkę dzielimy na:
- ostrą – utrzymuje się do 2 tygodni;
- przetrwałą – utrzymuje się 2–4 tygodnie;
- przewlekłą – utrzymuje się ponad 4 tygodnie.
Biegunki ostre zwykle nie wymagają wizyty u lekarza, chyba że w ich wyniku doszło do odwodnienia organizmu. W większości przypadków przy prawidłowym postępowaniu (nawadnianiu organizmu) ustępują po 2–7 dniach, przy czym objawy towarzyszące biegunce, takie jak wymioty czy gorączka, utrzymują się jedynie w pierwszych dniach choroby. Jeśli biegunka trwa dłużej (biegunka przetrwała i przewlekła), to może obyć objawem wielu różnych schorzeń, dlatego wymaga konsultacji lekarskiej i przeprowadzenia szczegółowej diagnostyki.
Biorąc pod uwagę nasilenie objawów, mówimy o biegunce:
- łagodnej – jeśli nie zaburza codziennego funkcjonowania;
- umiarkowanej – jeśli ogranicza codzienne aktywności;
- ciężkiej – jeśli uniemożliwia normalne funkcjonowanie.
Objawy biegunki
Biegunka to częste oddawanie stolca (więcej niż 3 razy dziennie) o zmienionej, półpłynnej lub wodnistej konsystencji, w którym może pojawiać się krew i ropa. W przypadku biegunki ostrej konieczność częstego korzystania z toalety może być jedynym objawem infekcji, choć zwykle biegunka występuje z innymi dolegliwościami: bólami brzucha, wymiotami, nudnościami, gorączką, osłabieniem. Jeśli przyczyną problemu jest infekcja wirusowa przewodu pokarmowego, biegunki mogą pojawić się u kilku osób z najbliższego otoczenia pacjenta.
Polecamy: Biegunka podróżnych – leczenie, profilaktyka, przyczyny
Biegunki wirusowe
Ostra biegunka wirusowa jest potoczne nazywana „grypą jelitową” bądź „grypą żołądkową”, ponieważ jej objawy, podobnie jak objawy grypy, pojawiają się nagle. Biegunce wirusowej najczęściej towarzyszy gorączka, wymioty i ogólne złe samopoczucie.
Wirusy wywołujące biegunkę:
- Rotawirusy – biegunki rotawirusowe występują głównie u małych dzieci; szczyt zachorowań i najcięższy przebieg biegunki przypada na okres do 2. roku życia. Z każdym kolejnym zakażeniem rotawirusem organizm radzi sobie lepiej, dlatego u starszych dzieci biegunki rotawirusowe są rzadsze, a jeśli się zdarzają, to mają łagodniejszy przebieg. Biegunki rotawirusowe częściej niż inne prowadzą do odwodnienia. Biegunka rotawirusowa ma nagły początek, zwykle zaczyna się od wymiotów, po nich pojawia się gorączka.
- Norowirusy i sapowirusy – pierwsze są odpowiedzialne za biegunki o łagodniejszym przebiegu u dzieci i dorosłych, drugie – za biegunki o ostrzejszym przebiegu u dzieci. Norowirusy wywołują też biegunkę podróżnych (choć ta w zdecydowanej większości przypadków jest wywoływana przez bakterie). Zakażenie noro- i sapowirusami zwykle trwa krótko (kilka godzin, do 3 dni). Oprócz biegunki pojawiają się nudności, wymioty i skurcze brzucha.
- Adenowirusy jelitowe – atakują zarówno dzieci, jak i dorosłych. Są odpowiedzialne za biegunki o łagodnym przebiegu.
Biegunki bakteryjne
Biegunki bakteryjne to najczęściej efekt niedostatku higieny i złych warunków sanitarnych. Występują głównie w krajach rozwijających się i o ciepłym klimacie. Bakteryjną przyczynę mają zazwyczaj biegunki podróżnych.
W praktyce w przypadku biegunki ostrej rzadko określa się, czy jest ona pochodzenia bakteryjnego, czy wirusowego. Istnieją wprawdzie kryteria oceny typu infekcji, są one jednak nieostre i mogą być mylące.
| Biegunka wirusowa | Biegunka bakteryjna |
| szczyt zachorowań przypada jesienią i zimą, przenoszona drogą pokarmową, do zakażenia wystarczy znikoma ilość materiału zawierającego wirusy | szczyt zachorowań przypada latem, przenoszona drogą pokarmową, do zakażenia wystarczy znikoma ilość materiału zawierającego bakterie |
| stolce są obfite, wodniste, bez domieszek w postaci krwi, śluzu, resztek pokarmowych | stolce są rozwodnione, papkowate, z domieszkami w postaci resztek jedzenia, krwi, ropy; objętościowo mniej niż w przypadku biegunek wirusowych |
| często biegunce towarzyszą wymioty | wymioty nie występują (z wyjątkiem zatruć pokarmowych toksynami) |
Biegunki ostre, podobnie jak grypa, mają charakter samoograniczający się – trzeba je „przechorować”, a przyjmowane leki mogą jedynie złagodzić ich objawy.
Biegunka ostra sama w sobie nie jest niebezpieczna, o ile nie dojdzie do odwodnienia organizmu i zaburzeń elektrolitowych. Ryzyko odwodnienia jest szczególnie wysokie u niemowląt i małych dzieci, seniorów, osób chorych przewlekle i pacjentów o obniżonej odporności.
Jak leczyć biegunkę?
Leczenie biegunki ostrej sprowadza się do:
- nawadniania organizmu;
- stosowania odpowiedniej diety;
- stosowania leków łagodzących jej objawy.
Nawadnianie to nie tylko dostarczanie organizmowi płynów, ale też glukozy i sodu. Dlatego podczas biegunki ważne jest, żeby pić lekko osłodzone napoje, ale też np. jeść lekko posoloną zupę czy słone krakersy. To, czym się nawadniamy, nie powinno być ani bardzo słodkie, ani bardzo słone, bo wtedy zamiast nawadniać może wyciągać wodę z organizmu i wzmagać biegunkę. Dobrze sprawdzą się rozcieńczone soki owocowe i warzywne, lekko posłodzona herbata, kompot oraz oczywiście czysta woda. Jeśli boimy się zaburzeń elektrolitowych, możemy nawadniać się gotowymi preparatami do picia dostępnymi w aptekach.
W czasie biegunki należy unikać głodzenia się. Obecne rekomendacje co do żywienia wskazują, że pacjent powinien odżywiać się tak jak przed chorobą. Przy braku apetytu należy stosować dietę lekkostrawną oraz jeść mniej, ale częściej. Można unikać błonnika, aby dodatkowo nie pobudzać pracy jelit.
Czytaj także: Maślan sodu na jelita – jak działa i co to jest? Właściwości, skutki uboczne
Jakie leki stosować przy biegunce?
- probiotyki – szczepy Saccharomyces boulardi oraz Lactobacillus GG, zalecane są dzieciom i dorosłym, zmniejszają ryzyko nawrotu biegunki;
- diosmektyn – powleka błonę śluzową przewodu pokarmowego, zwiększa wytrzymałość śluzu na czynniki drażniące, absorbuje bakterie i toksyny i ułatwia ich usunięcie z organizmu;
- racekadotryl – hamuje wytwarzanie przez jelita soku jelitowego;
- loperamid – lak hamujący motorykę przewodu pokarmowego (do stosowania u dorosłych, nie u dzieci).
Uwaga! W przypadku biegunek pochodzenia zakaźnego stosowanie leków zapierających nie jest zalecane.
W razie gorączki lub silnego bólu brzucha można doraźnie zastosować paracetamol i leki przeciwskurczowe.
