Alergia na kurz i roztocza – skąd się bierze i jak łagodzić  objawy u dzieci i dorosłych 

Czym jest alergia na kurz i roztocza? 

Określenie „alergia na kurz” jest uproszczeniem. W większości przypadków przyczyną reakcji alergicznych nie jest sam kurz, lecz roztocza kurzu domowego – mikroskopijne pajęczaki bytujące w naszym otoczeniu. Roztocza nie gryzą i nie przenoszą chorób, a uczulać mogą białka obecne w ich odchodach oraz fragmentach ciał, które po wyschnięciu łączą się z cząstkami kurzu, unoszą w powietrzu i trafiają do dróg oddechowych. 

Roztocza najlepiej rozwijają się w środowisku ciepłym i wilgotnym, gdzie mają stały dostęp do złuszczonego naskórka, którym się żywią. Największe ich skupiska znajdują się w materacach, poduszkach, pościeli, tapicerowanych meblach, dywanach oraz pluszowych zabawkach. Do intensywnego kontaktu z alergenami dochodzi przede wszystkim podczas snu oraz czynności wzbijających kurz, takich jak ścielenie łóżka czy odkurzanie.

Szacuje się, że nadwrażliwość na roztocza należy do najczęstszych całorocznych alergii wziewnych,  odpowiadającą za znaczną część przypadków alergicznego nieżytu nosa i astmy.  

Alergia na roztocza – objawy uczulenia na alergeny roztocza kurzu domowego

Objawy uczulenia na roztocza kurzu domowego wynikają z przewlekłego kontaktu z alergenami obecnymi w powietrzu wewnątrz pomieszczeń. Dolegliwości mogą utrzymywać się przez cały rok, a ich nasilenie często zwiększa się w nocy i rano, po kontakcie z pościelą lub podczas sprzątania. 

Objawy ze strony nosa i dróg oddechowych: 

• napadowe kichanie, 
• wodnisty wyciek z nosa, 
• uczucie zatkanego nosa, 
• świąd nosa i podniebienia, 
• spływanie wydzieliny po tylnej ścianie gardła, 
• suchy kaszel,
• u części osób: duszności, świszczący oddech i zaostrzenie astmy oskrzelowej. 

Symptomy oczne: 

• zaczerwienienie oczu, 
• świąd i pieczenie, 
• łzawienie, 
• uczucie „piasku pod powiekami”. 

Objawy skórne: 

• świąd skóry, 
• pokrzywka lub drobna wysypka alergiczna, 
• zaczerwienienie i podrażnienie skóry, 
• zaostrzenie atopowego zapalenia skóry (AZS), 
• nasilenie świądu po kontakcie z pościelą lub kurzem. 

Alergia na kurz i roztocza u dzieci 

U dzieci uczulenie na kurz może ujawnić się już w pierwszych latach życia, najczęściej w wieku przedszkolnym i wczesnoszkolnym. U najmłodszych alergia na roztocza może objawiać się: 

• przewlekłym katarem i oddychaniem przez usta, 
• nocnym kaszlem, 
• nawracającymi infekcjami górnych dróg oddechowych, 
• zaburzeniami snu i zmęczeniem w ciągu dnia, 
• świądem skóry i zaostrzeniami AZS. 

Towarzyszący alergii przewlekły katar, niedrożność nosa i oddychanie przez usta sprzyjają chrapaniu i zaburzają sen dziecka, co może prowadzić do zmęczenia, trudności z koncentracją i rozdrażnienia w ciągu dnia. U części dzieci obserwuje się nawracające zapalenie ucha środkowego lub zatok, związane z upośledzoną drożnością nosa i trąbki słuchowej. 

W tej grupie wiekowej częściej dochodzi również do zaostrzeń atopowego zapalenia skóry (AZS) po kontakcie z alergenami obecnymi w pościeli czy pluszowych zabawkach, większe jest też ryzyko rozwoju astmy oskrzelowej. Przewlekły katar, świąd skóry lub nawracający kaszel u dziecka zawsze wymagają konsultacji lekarskiej.   

Kiedy podejrzewać uczulenie na roztocza? 

Objawy alergii na roztocza łatwo pomylić z nawracającą infekcją.

U dzieci uwagę powinno zwrócić: stałe oddychanie przez usta, nocny kaszel, chrapanie, problemy ze snem oraz przewlekły katar bez gorączki.  Podejrzenie alergii wziewnej jest szczególnie uzasadnione, gdy objawy:

• utrzymują się dłużej niż kilka tygodni,
• nawracają mimo leczenia objawowego,
• współistnieją z atopowym zapaleniem skóry albo astmą.

W takiej sytuacji należy rozważyć diagnostykę alergologiczną. 

Diagnostyka i leczenie alergii na roztocza 

Rozpoznanie alergii na roztocza opiera się na zestawieniu objawów z wynikami badań potwierdzających uczulenie. Lekarz ocenia charakter dolegliwości, czas ich trwania oraz sytuacje, w których się nasilają, a następnie może zlecić testy alergologiczne. Najczęściej stosowane metody to: 

• testy skórne punktowe – na skórę nanosi się niewielkie ilości alergenów, o uczuleniu świadczy pojawienie się bąbla i zaczerwienienia, 
• oznaczenie swoistych przeciwciał IgE we krwi – przydatne m.in. u małych dzieci lub gdy nie można wykonać testów skórnych, 
• spirometria – przy podejrzeniu astmy. 

Postępowanie terapeutyczny w alergii na roztocza opiera się na trzech elementach: ograniczeniu kontaktu z alergenami, łagodzeniu objawów, a wybranych przypadkach – immunoterapii. 

• Zmniejszenie ekspozycji na roztocza stanowi podstawę kontroli dolegliwości. Pomaga regularne pranie pościeli w temperaturze co najmniej 60°C, stosowanie pokrowców antyroztoczowych na materace i poduszki, usunięcie dywanów i ciężkich tekstyliów z mieszkania, czyszczenie powierzchni mebli i podłóg na mokro, wietrzenie pomieszczeń, utrzymywanie wilgotności powietrza poniżej 50% oraz odkurzanie sprzętem z filtrem HEPA. 
• W łagodzeniu objawów stosuje się leki przeciwhistaminowe II generacji, donosowe glikokortykosteroidy, roztwory soli do płukania nosa oraz krople przeciwalergiczne do oczu. Preparaty barierowe do nosa mogą dodatkowo ograniczać kontakt błony śluzowej z alergenami. Gdy objawy są nasilone lub utrzymują się mimo leczenia objawowego, lekarz może zalecić silniejsze leczenie przeciwzapalne lub terapię chorób współistniejących, takich jak astma czy atopowe zapalenie skóry. 
• U pacjentów z potwierdzoną alergią i utrzymującymi się dolegliwościami rozważa się immunoterapię alergenową (odczulanie), która może zmniejszyć nasilenie objawów i ograniczyć ryzyko rozwoju astmy u dzieci. 

Alergia na roztocza – odczulanie 

Immunoterapia alergenowa, potocznie nazywana odczulaniem, jest jedyną metodą leczenia, która oddziałuje na przyczynę alergii, a nie tylko łagodzi objawy. Polega na podawaniu kontrolowanych, stopniowo zwiększanych dawek alergenu roztoczy, aby zmniejszyć nadwrażliwość układu odpornościowego. 

Terapia może być prowadzona w postaci zastrzyków podskórnych podawanych w regularnych odstępach czasu w placówce ochrony zdrowia lub preparatów podjęzykowych stosowanych codziennie w domu. Leczenie trwa zwykle 3–5 lat i wymaga systematyczności. 

Odczulanie rozważa się u pacjentów z potwierdzoną alergią na roztocza, u których objawy są nasilone, utrzymują się mimo leczenia farmakologicznego lub wymagają długotrwałego stosowania leków. Metoda ta może zmniejszyć nasilenie objawów alergicznego nieżytu nosa i astmy, ograniczyć zapotrzebowanie na leki oraz poprawić jakość życia. U dzieci obserwuje się również zmniejszenie ryzyka rozwoju astmy w przyszłości. 

Czy alergia na roztocza może minąć?  

Alergia na roztocza ma zwykle charakter przewlekły, ponieważ kontakt z alergenem jest stały. U dorosłych rzadko znika samoistnie, choć jej nasilenie może się zmieniać w zależności od warunków środowiskowych i skuteczności leczenia. U części dzieci objawy mogą z czasem ulec osłabieniu, jednak całkowite ustąpienie nadwrażliwości nie jest regułą. Immunoterapia alergenowa może prowadzić do długotrwałego zmniejszenia objawów i poprawy tolerancji alergenu.