Cladosporium – co to za grzyb, gdzie występuje i dlaczego może uczulać?

Co to jest Cladosporium?

Cladosporium to rodzaj grzybów pleśniowych powszechnie występujących w środowisku. Należą do niego gatunki o zróżnicowanej ekologii, w tym liczne grzyby saprotroficzne, rozwijające się na martwej lub starzejącej się materii organicznej, a także gatunki pasożytujące na innych grzybach oraz patogeny roślin.

Grzybnia Cladosporium jest zbudowana z rozgałęzionych strzępek, które mogą być słabo zabarwione lub ciemnobrązowe. Kolonie wielu gatunków mają natomiast oliwkowe, oliwkowoszare lub zielonkawe zabarwienie, niekiedy przechodzące w bardzo ciemne odcienie.

Grzyby z rodzaju Cladosporium wytwarzają konidia, czyli zarodniki bezpłciowe, które łatwo rozprzestrzeniają się w powietrzu. Zarodniki Cladosporium należą do najczęściej wykrywanych składników bioaerozolu grzybowego. Ma to znaczenie w alergologii, ponieważ po przedostaniu się do dróg oddechowych mogą stanowić źródło alergenów wziewnych u osób uczulonych.

Cladosporium herbarum – czym różni się od innych gatunków?

Cladosporium herbarum należy do najczęściej izolowanych gatunków tego rodzaju i jest ważnym źródłem alergenów wziewnych. Współczesne badania taksonomiczne pokazują jednak, że nazwa C. herbarum była dawniej stosowana szerzej i obejmowała grupę bardzo podobnych grzybów, które obecnie rozdziela się na odrębne gatunki. Dlatego w literaturze mówi się również o kompleksie Cladosporium herbarum.

Jakie inne gatunki Cladosporium występują w środowisku?

Do najlepiej poznanych przedstawicieli tego rodzaju należą Cladosporium herbarum, Cladosporium cladosporioides i Cladosporium sphaerospermum. Poszczególne gatunki różnią się cechami biologicznymi i ekologią, a część tradycyjnie stosowanych nazw odnosi się dziś do całych kompleksów blisko spokrewnionych gatunków.

Gdzie występuje Cladosporium?

Grzyby pleśniowe Cladosporium mają kosmopolityczny zasięg – występują na całym świecie, w tym powszechnie w klimacie umiarkowanym. Mogą rozwijać się między innymi na rozkładających się częściach roślin, zwłaszcza liściach i łodygach, a także w glebie. Izolowano je również z kamieni, betonu, cegieł oraz materiałów takich jak papier, skóra i tekstylia.

Zarodniki Cladosporium łatwo trafiają do powietrza, dlatego grzyby te są obecne zarówno w środowisku zewnętrznym, jak i w otoczeniu człowieka. W budynkach znaczenie mają przede wszystkim miejsca sprzyjające rozwojowi grzybów mikroskopowych, czyli pomieszczenia wilgotne i niewłaściwie wentylowane. Polskie Towarzystwo Alergologiczne zwraca uwagę szczególnie na piwnice, łazienki i kuchnie oraz zaleca unikanie nadmiernej wilgotności.

Kiedy „pyli” Cladosporium?

W przypadku Cladosporium określenie „pylenie” jest potoczne i nieprecyzyjne. Grzyby nie wytwarzają pyłku, lecz zarodniki, które uwalniają się do powietrza i wraz z nim mogą być wdychane. Ich stężenie zmienia się w ciągu roku i zależy między innymi od warunków pogodowych.

Zarodniki Cladosporium mogą być obecne w powietrzu i wywoływać objawy niemal przez cały rok, choć ich stężenie wyraźnie wzrasta wiosną i może utrzymywać się na wysokim lub stosunkowo wysokim poziomie do końca września. W polskich badaniach wysokie stężenia zarodników Cladosporium notowano zwykle latem, przede wszystkim od czerwca do sierpnia, choć sezon zarodnikowania może rozpoczynać się wcześniej i utrzymywać również jesienią. Termin rozpoczęcia sezonu oraz jego maksimum różnią się między latami i regionami. W cieplejszych i bardziej suchych latach sezon zarodnikowania rozpoczynał się wcześniej i trwał dłużej.

Sprawdź: Całoroczny kalendarz pylenia 2026 dla alergików – kiedy musisz uważać na pyłki w 2026?

Jakie są objawy alergii na Cladosporium?

U osoby uczulonej kontakt z zarodnikami Cladosporium może wywoływać objawy alergii wziewnej. Nie są one charakterystyczne wyłącznie dla tego grzyba, lecz odpowiadają obrazowi chorób alergicznych wywoływanych przez alergeny wziewne.

W literaturze jako orientacyjne stężenie, przy którym u osób uczulonych mogą pojawiać się objawy alergii, podaje się około 2800–3000 zarodników Cladosporium w 1 m³ powietrza. Nie jest to jednak uniwersalny próg reakcji dla każdego chorego.

W przypadku alergicznego nieżytu nosa mogą występować:

• wyciek i zatkanie nosa,
• świąd nosa,
• napadowe kichanie,
• suchy kaszel, zwłaszcza w nocy.

Alergii wziewnej może również towarzyszyć alergiczne zapalenie spojówek, którego objawami są między innymi świąd, zaczerwienienie i łzawienie oczu.

Czy Cladosporium może nasilać astmę?

U osób z astmą narażenie na alergeny może nasilać objawy ze strony dolnych dróg oddechowych, takie jak kaszel, świszczący oddech, duszność lub uczucie ucisku w klatce piersiowej. Badania wskazują również na szczególne znaczenie uczulenia i ekspozycji na grzyby pleśniowe Cladosporium. W metaanalizie z 2025 r. uczulenie na ten rodzaj grzybów było istotnie związane z większym prawdopodobieństwem ciężkiej astmy. Z kolei 26-letnie badanie rejestrowe z Danii wykazało związek między wyższymi stężeniami zarodników Cladosporium w powietrzu a większym prawdopodobieństwem ostrej hospitalizacji z powodu astmy.

Cladosporium a Alternaria – czy może wystąpić alergia krzyżowa?

U jednej osoby mogą występować dodatnie wyniki testów zarówno na grzyby pleśniowe Cladosporium, jak i Alternaria. Nie zawsze oznacza to jednak dwa niezależne uczulenia. Ekstrakty grzybów zawierają białka o podobnej budowie, dlatego swoiste IgE mogą reagować z alergenami pochodzącymi z różnych rodzajów pleśni.

W przypadku Cladosporium herbarum większość opisanych alergenów, poza Cla h 8, zalicza się do alergenów mniejszych o właściwościach krzyżowo reagujących. Sam Cla h 8 wykazuje duże podobieństwo strukturalne do Alt a 8 z Alternaria alternata. Jednym z białek uczestniczących w reakcjach krzyżowych jest również enolaza. Dla Cla h 6 z Cladosporium herbarum wykazano reakcje krzyżowe IgE z Alt a 6 z Alternaria alternata oraz Hev b 9, enolazą występującą w lateksie naturalnym. Taka reaktywność krzyżowa może utrudniać interpretację wyników badań, dlatego dodatni wynik testu na kilka źródeł alergenów nie zawsze oznacza kilka niezależnych uczuleń. Samo wykazanie reakcji krzyżowej IgE nie pozwala również stwierdzić, że u pacjenta wystąpi reakcja kliniczna, a tym bardziej anafilaksja.

Jak diagnozuje się i leczy alergię na Cladosporium?

Podstawą diagnostyki jest wywiad i ustalenie, czy objawy pojawiają się w związku z narażeniem na zarodniki grzybów pleśniowych. W diagnostyce alergii wziewnej wykorzystuje się punktowe testy skórne oraz oznaczenie alergenowo swoistych IgE (sIgE) we krwi. Dodatni wynik testu potwierdza uczulenie na dany alergen, ale jego znaczenie kliniczne należy zawsze oceniać w zestawieniu z występującymi objawami i okolicznościami ekspozycji.

Leczenie alergii zależy od jej obrazu klinicznego. Jeśli uczulenie na Cladosporium objawia się alergicznym nieżytem nosa, do najważniejszych grup stosowanych leków należą leki przeciwhistaminowe II generacji oraz donosowe glikokortykosteroidy. Dobór leczenia zależy między innymi od nasilenia i przebiegu dolegliwości.

Jak ograniczyć kontakt z zarodnikami Cladosporium?

Całkowite uniknięcie kontaktu z Cladosporium nie jest możliwe, ponieważ zarodniki tych grzybów powszechnie występują w powietrzu. Osoby uczulone mogą jednak ograniczać ekspozycję na zarodniki grzybów pleśniowych zarówno w domu, jak i na zewnątrz.

W pomieszczeniach zaleca się przede wszystkim:

• unikanie miejsc, w których widoczny jest rozwój pleśni lub wyczuwalny jej zapach,
• dbanie o prawidłową wentylację, szczególnie w piwnicach, łazienkach i kuchniach,
• unikanie nadmiernej wilgotności i stosowania nawilżaczy powietrza,
• ograniczenie kontaktu z roślinami doniczkowymi i drewnem kominkowym,
• regularne usuwanie odpadków kuchennych oraz przechowywanie łatwo psujących się owoców i warzyw w lodówce.

Przy alergii na zarodniki grzybów warto także śledzić informacje o ich aktualnym i prognozowanym stężeniu w powietrzu. W dniach, w których stężenie uczulającego alergenu jest wysokie, zaleca się ograniczenie przebywania na zewnątrz i otwierania okien w okresach najwyższego stężenia zarodników.