Czym jest serotonina?
Wydzielana w podwzgórzu serotonina jest hormonem tkankowym i jednym z najistotniejszych neuroprzekaźników. Pełni wiele funkcji w organizmie, m.in. powoduje kurczenie się mięśni gładkich, hamuje powstawanie wrzodów, wpływa na apetyt, libido, zasypianie, a także na dobry nastrój, dlatego jest nazywana hormonem szczęścia.Niedobory serotoniny wiążą się z obniżeniem nastroju, nadmiernym apetytem (szczególnie na produkty zawierające cukier) i dolegliwościami bólowymi (np. bólami głowy), jednak to jej nadmiar może być bardziej niebezpieczny.
Co to jest zespół serotoninowy?
Wskutek nadmiaru serotoniny w organizmie dochodzi do nadmiernego pobudzenia receptorów serotoninowych, co może spowodować wystąpienie zespołu serotoninowego. Najczęściej dolegliwość dotyka osoby leczące depresję za pomocą SSRI (ang. Selective Serotonin Reuptake Inhibitor), czyli selektywnych inhibitorów zwrotnego wychwytu serotoniny. Zespół serotoninowy po narkotykach jest rzadszy, ale może wystąpić po zażyciu substancji wpływających na wzrost stężenia serotoniny (LSD, ecstasy, kokainy, amfetaminy). Jednak nie tylko SSRI i narkotyki mogą być przyczyną wystąpienia zespołu serotoninowego. Przyczynić się do niego może również przedawkowanie niektórych leków przeciwbólowych (np. fentanyl), przeciwwymiotnych (np. metoklopramid) czy przeciwkaszlowych (np. dekstrometorfan).Objawy zespołu serotoninowego
Pacjenci przyjmujący leki mogące przyczynić się do zespołu serotoninowego oraz ich najbliżsi powinni być wyczuleni na objawy świadczące o wystąpieniu dolegliwości. Nie ma niestety prawidłowości dotyczących czasu, jaki może minąć od przyjęcia określonej substancji do wystąpienia symptomów zespołu serotoninowego. Przedział czasowy może wynosić od kilku minut do kilku godzin.Wyróżnia się trzy grupy objawów zespołu serotoninowego:
- objawy somatyczne (np. drżenia, sztywność mięśniowa, mimowolne skurcze, napady padaczkowe);
- objawy ze strony układu autonomicznego (np. potliwość, przyspieszone tętno i wzrost ciśnienia, gorączka, biegunka);
- objawy psychiczne (np. niepokój, nadmierne pobudzenie, halucynacje, splątanie).
Zespół serotoninowy – ile trwa?
Czas trwania zespołu serotoninowego zależy od przyczyn, rodzaju objawów, podjętego leczenia i cech osobniczych. Zazwyczaj odstawienie substancji stanowiącej bezpośrednią przyczynę wystąpienia zespołu serotoninowego powoduje ustąpienie objawów w ciągu 24–48 godzin.Diagnostyka zespołu serotoninowego
Rozpoznanie dolegliwości opiera się wyłącznie na zaobserwowaniu charakterystycznych objawów oraz wywiadzie, w którym stwierdza się przyjmowanie przez pacjenta substancji mogących wywołać zespół serotoninowy. Nie jest dostępny żaden test ani badanie laboratoryjne, na podstawie którego można zdiagnozować zespół serotoninowy.Leczenie zespołu serotoninowego
Wystąpienie zespołu serotoninowego jest związane z koniecznością odstawienia lub zmniejszenia dawki substancji, która go wywołała. Na ogół jest to wystarczające i przynosi pożądany efekt w postaci ustąpienia objawów. Jeśli jednak po upływie 24–48 godzin objawy nadal występują, zalecane jest użycie preparatów antagonistycznych.Zespół serotoninowy – postępowanie w przypadku objawów zagrażających życiu
U pacjentów, których symptomy mają charakter zagrażający życiu, oprócz odstawienia substancji przyczyniającej się do wystąpienia zespołu serotoninowego konieczne jest zastosowanie środków zmniejszających objawy. Dotyczy to szczególnie pacjentów z wysokim ciśnieniem krwi, które bezwzględnie należy obniżyć do prawidłowych wartości, lub z wysoką gorączką. Warto pamiętać, że u pacjentów z zespołem serotoninowym leki przeciwgorączkowe są nieskuteczne i powinni być oni chłodzeni okładami lub kąpielą w letniej wodzie. Ewentualnie mogą im zostać podane leki zmniejszające napięcie mięśniowe, co również doprowadzi do obniżenia temperatury. Do czasu ustąpienia objawów istotne znaczenie ma monitorowanie funkcji życiowych (oddech, krążenie).Prawidłowe postępowanie z pacjentem z zespołem serotoninowym niemal całkowicie eliminuje ryzyko zgonu.
Autor: Redakcja
