Jakie alergeny można testować?
Testy alergiczne umożliwiają zbadanie reakcji organizmu na takie alergeny, jak:
- alergeny wziewne – występują w powietrzu i dostają się do organizmu najczęściej przez drogi oddechowe (np. pyłki roślin, roztocza kurzu domowego, sierść i naskórek zwierząt, zarodniki pleśni);
- alergeny pokarmowe – znajdują się w produktach pokarmowych (np. białko mleka krowiego, białko jaja kurzego, ryby, orzeszki ziemne, owoce);
- alergeny kontaktowe – powodują wyprysk kontaktowy (np. metale – nikiel, chrom, kobalt; konserwanty – podłoża maści leczniczych, kosmetyki; substancje zapachowe – perfumy, kosmetyki, olejki eteryczne; formaldehyd – odzież, tworzywa sztuczne);
- jad owadów – np. pszczół, os, szerszeni.
Rodzaje testów alergicznych
W diagnostyce alergii zastosowanie znajdują różne rodzaje testów. Najczęściej wykonuje się testy alergiczne skórne (głównie testy płatkowe i punktowe testy skórne) lub oznacza się przeciwciała klasy IgE w surowicy krwi. Wiele osób zastanawia się, czy zrobić testy alergiczne z krwi, czy skórne. To zależy tak naprawdę od tego, jakie mamy objawy i czy istnieją jakieś przeciwwskazania do testów skórnych.
Punktowe testy skórne wykazują skuteczność w przypadku diagnostyki alergii związanych z przeciwciałami IgE (tzw. natychmiastowych). Za ich pomocą można testować zarówno alergeny pokarmowe, jak i wziewne. Testy alergiczne z krwi stanowią alternatywę dla punktowych testów skórnych. Pozwalają również na bezpieczne potwierdzenie alergii IgE-zależnych na niektóre niebezpieczne alergeny – np. wybrane leki, jady owadów czy lateks.
Testy płatkowe to z kolei testy oceniające reakcje opóźnione, przebiegające najczęściej pod postacią wyprysku – nie mają one odpowiednika w badaniach z krwi.
Oprócz wymienionych testów wykonuje się testy prowokacyjne, najczęściej w trudnych do zdiagnozowania przypadkach alergii pokarmowych oraz alergii na leki. Testy prowokacyjne, szczególnie w alergii na leki, najczęściej wykonuje się w szpitalu.
Testy skórne na alergie
Testy skórne można podzielić również na:
- punktowe testy skórne (PTS),
- naskórkowe testy płatkowe (NTP),
- testy prick by prick,
- testy śródskórne (IDT).
Najczęściej wykonuje się testy skórne punktowe, które są jedną z najskuteczniejszych metod. Robi się je na przedramionach, rzadziej na plecach.
Testy alergiczne z krwi
Pozwalają określić specyficzne przeciwciała IgE, które są ukierunkowane na konkretne alergeny. Mogą zastąpić punktowe testy skórne lub zostać wykonane dodatkowo. Testy alergiczne z krwi często przeprowadza się u dzieci, które nie chcą współpracować podczas testów skórnych i źle je znoszą, oraz u pacjentów przyjmujących na stałe leki zaburzające wyniki testów skórnych i prowokacji.
Próby prowokacyjne
Umożliwiają zbadanie reakcji konkretnego narządu na różne czynniki, w tym alergeny. Wyróżnia się próby donosowe, dospojówkowe, pokarmowe i dooskrzelowe. Próby prowokacyjne na ogół przeprowadza się u pacjentów uczulonych na wiele różnych alergenów oraz przy podejrzeniu alergii pokarmowych.
Testy alergiczne – od jakiego wieku?
Nie ma ograniczeń wiekowych, jeśli chodzi o diagnostykę alergii. Generalną zasadą jest jednak to, że alergię nabywamy stopniowo. Z tego powodu w wieku niemowlęcym i wczesnodziecięcym możemy się spodziewać głównie alergii pokarmowych, natomiast alergie wziewne, szczególnie sezonowe, pojawiają się najczęściej dopiero po kilku latach (kilka sezonów ekspozycji na alergen).
Testy alergiczne – jak się przygotować?
Do testów alergicznych nie trzeba się specjalnie przygotowywać. Nie wymagają one pozostawania na czczo. Przed badaniem nie powinno się jednak wystawiać skóry w miejscu badania na działanie promieni słonecznych. Konieczne jest odstawienie wybranych leków (dotyczy to np. leków przeciwhistaminowych i glikokortykosteroidów), jednak o tym zawsze informuje lekarz lub pielęgniarka przed badaniem.
Ile trwają testy alergiczne?
Czas oczekiwania na wynik testów alergicznych zależy od tego, jakie testy są wykonywane. Punktowe testy skórne przeprowadza się zazwyczaj w kilkanaście minut, a następnie ok. 20 minut czeka się w placówce. Przy testach płatkowych wyniki odczytuje się rutynowo po 48 i 72 godzinach od nałożenia alergenów. Na wynik testów krwi czeka się do kilku dni.
Interpretacja wyników testów alergicznych
Oczekiwanym wynikiem punktowych testów skórnych jest bąbel pokrzywkowy w miejscu nakłucia naniesionej na skórę kropli alergenu. Interpretacja wyników testów polega na porównaniu reakcji na alergen do odpowiedzi skóry na próbę kontrolną ujemną (która powinna wynosić 0 mm) oraz dodatnią – czyli histaminę (która powinna spowodować bąbel pokrzywkowy o średnicy minimum 3 mm). Jeżeli bąbel pokrzywkowy pod wpływem ekspozycji na alergen jest co najmniej tak duży, jak bąbel kontroli dodatniej, wynik uznajemy za dodatni.
A jak interpretować wyniki testów alergicznych z krwi? Interpretacji powinien dokonać lekarz na podstawie ilości przeciwciał, przy uwzględnieniu pozostałych wyników badań, wywiadu lekarskiego oraz występujących objawów klinicznych.
Ile kosztują testy alergiczne?
Cena za testy alergiczne może być różna i zależy przede wszystkim od rodzaju testu oraz laboratorium diagnostycznego. Wpływa na nią też liczba badanych alergenów i zastosowana metoda laboratoryjna.
Szacunkowy koszt wykonania testów alergicznych to:
- testy skórne punktowe – ok. 150–180 zł,
- testy skórne płatkowe – ok. 100–350 zł,
- testy alergiczne z krwi – jeden alergen to koszt około 30 zł, panel alergenów – od około 120 zł (w zależności od liczby oznaczanych IgE swoistych).
Pamiętajmy jednak, że w poradniach alergologicznych mających umowę z NFZ większość testów można wykonać nieodpłatnie.
