Duszność – co ją mogło spowodować? Kiedy udać się do lekarza?

Co to jest duszność?

Duszność to subiektywne odczucie braku powietrza (tchu), trudności w oddychaniu lub zadyszka. W zależności od przyczyny może być opisywana w różny sposób. Uczucie duszności w gardle zależy od wielu czynników, m.in. fizjologicznych, psychologicznych, środowiskowych i społecznych. 

Szczególnie niebezpieczna jest duszność, której towarzyszy sinica, czyli następstwo niedostatecznego wiązania się tlenu. Charakterystycznym objawem jest sine zabarwienie skóry, błon śluzowych i paznokci. Symptomy sinicy u osób z ciemniejszą karnacją są o wiele mniej widoczne.

Jak wyglądają duszności?

Duszność rzadko kiedy występuje bez innych objawów. Charakterystyczne symptomy towarzyszące duszności to m.in.:

• kaszel (suchy lub mokry),
• spłycony lub przyspieszony oddech,
• świsty słyszalne podczas oddychania,
• uczucie ściskania w klatce piersiowej,
• stridor (szmer krtaniowy),
• ruchomość skrzydełek nosa,
• ból w klatce piersiowej,
• krwioplucie (często objaw nowotworu płuc).

Nie ma reguły co do przebiegu ataku duszności. Możliwe są duszności zarówno bez gorączki, jak i z gorączką. Wszystko zależy od źródła dolegliwości.

Podział duszności

Wyróżnia się takie rodzaje duszności, jak:

• spoczynkowa i wysiłkowa,
• napadowa (ostra) i przewlekła,
• zależna od pozycji ciała (zwykle pojawia się w leżeniu).

Przyczyny duszności

Duszność może mieć charakter ostry, podostry lub przewlekły. W zależności od tego można wskazać różne jej przyczyny.

Duszność o przebiegu ostrym

Duszności pojawiają się w ciągu kilku minut. Ich przyczyną może być m.in.:

• zatorowość płucna,
• odma opłucnowa,
• astma,
• ciało obce.

Duszność o przebiegu podostrym

Duszność występuje w ciągu kilku godzin lub dni. Prowadzi do niej:

• zapalenie płuc,
• choroba wieńcowa,
• zaostrzenie przewlekłej obturacyjnej choroby płuc,
• wysięk do osierdzia lub tamponada.

Duszność o przebiegu przewlekłym

Duszności mogą występować nawet w ciągu kilku lat. Możliwe przyczyny to:

• choroba śródmiąższowa płuc,
• obturacyjna choroba płuc,
• niewydolność serca,
• stabilna choroba wieńcowa,
• płyn w jamie opłucnej,
• niedokrwistość,
• niestabilna dławica piersiowa,
• toksyczne uszkodzenie dróg oddechowych,
• niewydolność serca,
• zawał serca,
• porażenie przepony,
• zaburzenia lękowe,
• nowotwór.

Uczucie duszności o przewlekłym charakterze może być również spowodowane brakiem aktywności fizycznej. Zbyt mała ilość ruchu sprawia, że nawet najmniejszy wysiłek powoduje zadyszkę i trudności z oddychaniem.

Inny powód wystąpienia duszności to zmiany w piersiowym odcinku kręgosłupa. Na skutek ucisku na klatkę piersiową dochodzi do duszności, która może prowadzić nawet do hiperwentylacji, co bywa mylnie uznawane za objaw zaburzeń na tle psychicznym.

Co robić w przypadku ataku duszności?

Podczas ataku duszności bardzo ważne jest, aby znaleźć najwygodniejszą dla siebie pozycję, która ułatwi oddychanie. Pozycje łagodzące duszność to m.in.:

• ułożenie na boku z lekko ugiętymi nogami i głową podpartą poduszkami,
• siedzenie na fotelu z pochyloną głową i łokciami opartymi na kolanach,
• siedzenie przy stole z głową i szyją opartą na blacie oraz ramionami luźno położonymi obok (pod głowę można podłożyć sobie poduszkę),
• stanie z lekkim pochyleniem i podparciem o stabilny przedmiot,
• stanie z podparciem o ścianę, stopy lekko rozstawione, ustawione ok. 30 cm od ściany.

W wybranej pozycji należy pozostać aż do uspokojenia oddechu. Koniecznie należy zadbać o dobry dopływ tlenu, np. uchylając okno.

Co pomaga na duszności?

Uczucie duszności może powodować niepokój, który będzie potęgować problem, wywołując większe trudności z oddychaniem. Dodatkowo może jeszcze wystąpić hiperwentylacja. By opanować duszność i złagodzić niepokój, można wypróbować ćwiczenia łagodzące stres, przede wszystkim oddech kontrolowany. Chodzi w nim mniej więcej o to, by wziąć wdech, następnie wypuścić powietrze, odczekać 3–5 sekund i wziąć 4 normalne wdechy. Schemat ten należy powtarzać aż do uspokojenia.

Na duszności powinno pomóc też oddychanie torem przeponowym, które spowalnia oddech i pomaga się uspokoić. Wdech robi się nosem, jednocześnie obserwując ruch dłoni położonej na górnej części brzucha. Jeśli dłoń się rusza, oddech jest przeponowy. Dostarczy on więcej tlenu organizmowi, co powinno poprawić samopoczucie.

Jeśli duszności są spowodowane przewlekłym stresem, należy zadbać o systematyczną aktywność fizyczną. Dobrze sprawdzają się też medytacje czy joga. Jeśli jednak to nie pomaga, konieczne jest zgłoszenie się do lekarza pierwszego kontaktu w celu wykonania badań diagnostycznych.

Duszności w klatce piersiowej – kiedy należy skontaktować się z lekarzem?

Większość przypadków duszności wymaga kontaktu z lekarzem. W sytuacji gdy duszność ma charakter ostry, jest mocno nasilona, przez co utrudnia mówienie, a w dodatku towarzyszy jej silny ból w klatce piersiowej, a nawet krwioplucie, należy niezwłocznie wezwać karetkę. Z kolei z lekarzem pierwszego kontaktu w warunkach ambulatoryjnych warto skonsultować się wtedy, gdy duszności i zawroty głowy pojawiają się regularnie, utrudniając funkcjonowanie.

Osobom cierpiącym na choroby oddechowe najczęściej zaleca się podawanie preparatów na rozszerzenie oskrzeli.