Z tego artykułu dowiesz się między innymi:
- czym jest opłucna i odma opłucnowa,
- jakie wyróżnia się rodzaje odmy opłucnowej,
- kto jest szczególnie narażony na wystąpienie odmy opłucnowej,
- czy u wszystkich chorych pojawiają się objawy,
- na czym polega drenaż opłucnej,
- czy osoby, które przebyły odmę opłucnową, mogą uprawiać sport.
Na czym polega odma opłucnowa?
Opłucna to błona, która pokrywa zewnętrzną powierzchnię płuca i wyściela od środka klatkę piersiową. Pomiędzy ścianą klatki piersiowej a płucem znajduje się jama opłucna. Gdy dochodzi do uszkodzenia płuca lub ściany klatki piersiowej, do jamy tej dostaje się powietrze, które uciska płuco, sprawiając, że nie może ono prawidłowo wypełnić się powietrzem. Obecność powietrza w jamie opłucnej pobudza też receptory bólowe i kaszlowe.
Przyczyny odmy opłucnowej
Ze względu na przyczynę dostania się powietrza do jamy opłucnej wyróżniamy odmę samoistną, pourazową i jatrogenną.
- Odma samoistna jest konsekwencją pęknięcia pęcherza rozedmowego lub pęcherzyków płucnych.
- Odma pourazowa powstaje w rezultacie urazu klatki piersiowej spowodowanego np. upadkiem z wysokości, przygnieceniem czy wypadkiem komunikacyjnym.
- Odma jatrogenna występuje jako powikłanie zabiegów medycznych, np. biopsji płuca, cewnikowania dużych żył, mechanicznej wentylacji płuc.
Odma opłucnowa samoistna dzieli się na pierwotną oraz wtórną. Odma pierwotna powstaje u osób wcześniej zdrowych, niemających objawów chorób płuc. Odma wtórna występuje w przebiegu chorób płuc i oskrzeli, takich jak przewlekła obturacyjna choroba płuc (POChP – najczęstsza przyczyna odmy wtórnej), ropień płuca, gruźlica, zapalenie płuc czy rak płuca.
Odma opłucnowa – czynniki ryzyka
Odma opłucnowa częściej występuje u mężczyzn niż u kobiet. Może pojawić się u osób w każdym wieku, ale na podstawie obserwacji mówi się o dwóch szczytach zachorowań: pomiędzy 20. i 30. oraz 60. i 70. rokiem życia.
Odmie samoistnej pierwotnej, która stanowi ok. połowę przypadków, sprzyja palenie tytoniu lub marihuany, a także określona budowa ciała – wysoki wzrost i szczupła sylwetka.
Objawy odmy opłucnowej
Najczęstsze objawy odmy opłucnowej to:
- ból w klatce piersiowej po stronie odmy,
- duszności (zwłaszcza u osób starszych),
- kaszel.
Wymienione dolegliwości nie zawsze występują – ok. 12% chorych nie doświadcza żadnych objawów odmy opłucnowej.
W jaki sposób leczy się odmę opłucnową?
Odmę opłucnową rozpoznaje się na podstawie wywiadu z pacjentem, badania przedmiotowego klatki piersiowej (opukiwanie i osłuchiwanie) oraz badań obrazowych – zazwyczaj wystarczy RTG klatki piersiowej.
Odma samoistna pierwotna o wielkości mniej niż 2 cm, która nie daje objawów, przeważnie nie wymaga leczenia, a jedynie obserwacji. Ważne jednak, żeby chory miał łatwy dostęp do opieki zdrowotnej w razie pogorszenia się jego stanu.
W stanach niezagrażających życiu można zastosować następujące metody leczenia:
- leczenie spoczynkowe i tlenoterapia,
- nakłucie opłucnej z odessaniem powietrza,
- drenaż jamy opłucnej,
- leczenie operacyjne.
Wybór metody leczenia zależy od wielkości i typu odmy oraz nasilenia objawów.
Drenaż jamy opłucnej
Drenaż jamy opłucnej to zabieg wykonywany w znieczuleniu miejscowym. Polega na wprowadzeniu do opłucnej przez przestrzeń międzyżebrową cienkiej rurki (drenu). Dren przymocowuje się do skóry za pomocą szwu, przyłącza do układu pozwalającego na wydostawanie się powietrza z opłucnej i pozostawia na kilka dni. W wyniku zabiegu powinno dojść do całkowitego rozprężenia płuca. Jeśli płuco się nie rozpręża, stosuje się drenaż ssący.
Wskazania do drenażu u pacjentów z odmą opłucnową:
- odma samoistna pierwotna, której objawy utrzymują się po upływie 24–72 godzin od nakłucia opłucnej z odessaniem powietrza,
- odma samoistna wtórna lub jatrogenna – wskazanie nie dotyczy chorych z bardzo mała odmą bez duszności,
- odma prężna (wentylowa),
- odma obustronna,
- odma krwotoczna,
- odma podczas wentylacji mechanicznej,
- odma pourazowa z naruszeniem ciągłości powłok klatki piersiowej.
Odma opłucnowa a podróż samolotem i nurkowanie
Osoby leczone ambulatoryjnie nie powinny podróżować samolotem do momentu, w którym ustąpienie odmy zostanie potwierdzone badaniem radiologicznym. Specjaliści nie ustalili, kiedy dokładnie pacjent po zakończonym leczeniu odmy opłucnowej może bezpiecznie podróżować samolotem. Linie lotnicze zalecają, by odstęp między epizodem odmy a podróżą samolotem wynosił 6 tygodni.
Przebycie odmy opłucnej jest trwałym przeciwwskazaniem do nurkowania. Inna aktywność fizyczna może być podejmowana po zakończonym leczeniu. Osobom, u których wystąpiła odma opłucnowa, zaleca się zaprzestanie palenia tytoniu.
