Ból gardła: rodzaje stanów zapalnych, objawy, leczenie

Bezpośrednią przyczyną bólu gardła jest stan zapalny, za który w ok. 85 proc. przypadków odpowiadają wirusy. Ważne, by odróżnić infekcję wirusową od bakteryjnej. To pozwoli rozstrzygnąć, kiedy ból gardła można leczyć na własną rękę (np. pastylkami do ssania), a kiedy konieczna jest wizyta u lekarza. 

Stan zapalny gardła: objawy

Zarówno wirusowe, jak i bakteryjne zapalenie gardła dają bardzo podobne objawy. Podczas badania gardła można zaobserwować jego przekrwienie, zaczerwienienie i obrzęk. Ból może mieć różny charakter i nasilenie. Chory może odczuwać:  

• pieczenie,  
• drapanie,  
• kłucie, 
• problemy z połykaniem.  

Dodatkowo infekcji może towarzyszyć zapalenie spojówek (objawiające się zaczerwienieniem oczu i obecnością wydzieliny), a także powiększenie i bolesność węzłów chłonnych na szyi. 

Najczęstszą przyczyną bólu gardła są niegroźne infekcje wirusowe, które nie wymagają leczenia antybiotykami – te bowiem nie działają na wirusy, a ich stosowanie może jedynie niepotrzebnie osłabić organizm. Leczenie wirusowego zapalenia gardła opiera się głównie na łagodzeniu objawów. Stosuje się środki przeciwbólowe i przeciwzapalne, a w przypadku gorączki powyżej 38°C – także leki przeciwgorączkowe. 

Tabletki do ssania na ból gardła 

Pastylki do ssania mają bardzo zróżnicowany skład: 

• koją podrażnioną śluzówkę: płucnica (tarczownica) islandzka, babka lancetowata, prawoślaz, podbiał, aloes; 
• działają przeciwzapalnie i bakteriobójczo: salicylan choliny, alkohol dichlorobenzylowy, amylometakrezol, chlorchinaldol, chlorowodorek chlorheksydyny, chlorek benzalkoniowy, chlorek benzoksoniowy, chlorek cetylopirydyniowy, propolis, miód, tymianek, goździki, eukaliptus, jałowiec, szałwia, brzoza; 
• łagodzą ból: flurbiprofen, chlorowodorek lidokainy, benzokaina, heksylorezorcynol, tymol, mentol, mięta, anyż. 

Szczególną uwagę warto zwrócić na flurbiprofen  – należy on do grupy niesteroidowych leków przeciwzapalnych (NLPZ). Jego działanie polega na blokowaniu substancji odpowiedzialnych za powstawanie stanu zapalnego i odczuwanie bólu w organizmie. W pastylkach do ssania flurbiprofen działa na śluzówkę gardła, zapewniając szybkie łagodzenie bólu.  W badaniach wykazano początek działania już po kilku minutach i utrzymywanie się efektu przez kilka godzin. Dzięki temu skutecznie redukuje dyskomfort związany z bólem i obrzękiem gardła.  Jest to substancja często wybierana w preparatach dostępnych bez recepty, przeznaczonych do objawowego leczenia bólu gardła o różnym nasileniu.

Wirusowe zapalenie gardła

Wirusowe zapalenie gardła objawia się głównie bólem nasilającym się podczas połykania. Chory często odczuwa pieczenie, drapanie lub kłucie w gardle, towarzyszy temu podwyższona temperatura ciała oraz ogólne złe samopoczucie. Błona śluzowa gardła jest rozpulchniona, przekrwiona, ostro zaczerwieniona; obserwuje się powiększenie migdałków i węzłów chłonnych szyjnych.  

Wirusowemu zapaleniu gardła często towarzyszy:  

• katar,  
• kaszel,  
• dreszcze,  
• niekiedy bóle mięśni i stawów. 

Wirusowe zapalenie gardła samo w sobie nie jest groźną infekcją, jednak istnieje możliwość powikłań. Najczęściej zdarzają się one u małych dzieci, u których dochodzi do nadkażenia bakteryjnego, będącego przyczyną rozwinięcia się:  

• anginy,  
• zapalenia ucha środkowego,  
• zapalenia płuc czy oskrzeli.  

Gdy stan zapalny się przedłuża, należy skonsultować się z lekarzem. 

Bakteryjne zapalenie gardła

Bakteryjne zapalenie gardła stanowi ok. 15 proc. wszystkich stanów zapalnych gardła. Zwykle ma cięższy przebieg niż wirusowe zapalenie gardła i wymaga włączenia kuracji antybiotykowej.  

Za infekcję odpowiedzialne są najczęściej bakterie ropotwórcze z grupy paciorkowców i czasem gronkowców. Infekując organizm, wywołują wysoką gorączkę (39–40°C). 
Szyjne węzły chłonne oraz migdałki ulegają wyraźnemu powiększeniu, a ból gardła może promieniować w kierunku ucha. Na powierzchni migdałków często pojawiają się ropne naloty, świadczące o nasilonym stanie zapalnym. 
 
Chorobie towarzyszy znaczne osłabienie, czasem mogą pojawić się  

• bóle głowy,  
• ból brzucha,  
• wymioty czy biegunka (szczególnie u dzieci).  

Objawy bakteryjnego zapalenia gardła narastają szybciej niż objawy zapalenia wirusowego. Zakażenie bakteryjne w szybki sposób rozprzestrzenia się na krtań, tchawicę, oskrzela i płuca.  

Niedoleczona bakteryjna infekcja gardła może – choć nie zawsze – prowadzić do powikłań, takich jak zapalenie wsierdzia, kłębuszkowe zapalenie nerek czy reaktywne zapalenie stawów. Ryzyko ich wystąpienia zależy m.in. od rodzaju patogenu, dlatego decyzja o włączeniu antybiotykoterapii każdorazowo należy do lekarza.

Grzybicze zapalenie gardła

Grzybicze zapalenie gardła zdarza się stosunkowo rzadko; najczęściej jest wywoływane przez Candida albicans. Zakażeniu mikologicznemu gardła sprzyja intensywna antybiotykoterapia i obniżenie odporności.  

W infekcji grzybiczej gardła obserwuje się białe i żółte naloty w jamie ustnej i gardle. Chory ma uczucie ciała obcego w gardle, które próbuje zwalczyć ciągłym chrząkaniem i przełykaniem śliny. 

Ból gardła – leczenie

W przypadku infekcji wirusowej nie stosuje się antybiotyków – leczenie polega na łagodzeniu dokuczliwych objawów. W większości przypadków wystarczają środki o działaniu miejscowo znieczulającym i odkażającym, które łagodzą ból i ograniczają rozwój drobnoustrojów w jamie ustnej i gardle. 
 
W przypadku zakażeń bakteryjnych do pełnego wyleczenia niezbędne jest włączenie chemioterapeutyków (głównie antybiotyków) w celu uniknięcia niebezpiecznych powikłań. Terapia grzybicy górnych dróg oddechowych jest dłuższa i dużo bardziej skomplikowana; to bardziej zaawansowana farmakoterapia z użyciem typowych środków przeciwgrzybiczych. 
 
Jeśli ból gardła nie ustępuje po kilku dniach leczenia objawowego, należy skonsultować się z lekarzem. Może to świadczyć o poważniejszym zakażeniu, na przykład o anginie, która wymaga wdrożenia antybiotykoterapii. 

Angina daje charakterystyczne objawy:  

• powiększenie węzłów chłonnych,  
• białe naloty na migdałkach,  
• gwałtowne nasilenie bólu gardła oraz trudności z przełykaniem.  

Chorobę należy leczyć intensywnie, ponieważ może prowadzić do groźnych powikłań ogólnoustrojowych. Szczególnie niebezpieczna jest angina paciorkowcowa, która nie ogranicza się jedynie do migdałków. Toksyny wytwarzane przez paciorkowce mogą uszkadzać inne narządy, w tym stawy, nerki oraz serce. 

Test CRP w diagnostyce bólu gardła

CRP, czyli białko C-reaktywne (ang. C-reactive protein), to jedno z badań wykorzystywanych przez lekarzy podczas diagnostyki infekcji dróg oddechowych. Jego stężenie we krwi zdrowego człowieka nie przekracza 5 mg/l. Gdy wartość wzrośnie powyżej 10 mg/l, może sygnalizować obecność stanu zapalnego w organizmie.

Warto jednak wiedzieć, że podwyższone CRP nie wskazuje jednoznacznie na przyczynę infekcji – może być podwyższone zarówno w zakażeniach wirusowych, jak i bakteryjnych. Test ten potwierdza istnienie stanu zapalnego, ale nie pozwala samodzielnie rozróżnić jego etiologii. W praktyce lekarskiej wynik CRP jest tylko jednym z elementów oceny – obok badania lekarskiego, testów antygenowych czy wymazu z posiewem.

W przypadku infekcji poziom CRP może wzrosnąć stosunkowo szybko – niekiedy już w ciągu kilku godzin – osiągając najwyższe wartości zazwyczaj po około dwóch dniach. Zdarza się jednak, że nawet infekcje bakteryjne przebiegają przy niskim lub prawidłowym CRP, dlatego wynik zawsze należy interpretować w szerszym kontekście klinicznym.

Jak przebiega badanie?

Lekarz pobiera z palca pacjenta kroplę krwi i umieszcza ją w specjalnym urządzeniu diagnostycznym. Wynik jest dostępny już po około dwóch minutach. W ramach ubezpieczenia zdrowotnego szybkie ilościowe testy CRP mogą być finansowane przez NFZ – pod warunkiem posiadania skierowania od lekarza POZ i wykonania badania w laboratorium, z którym dana placówka ma podpisaną umowę. Koszt badania poza refundacją wynosi zazwyczaj około 14–15 zł.

To również może Cię zainteresować:

Ból gardła przy przełykaniu – co może być przyczyną i jak z nim walczyć?