Czym jest zapalenie gardła?
Stan zapalny gardła objawiający się silnym bólem, obrzękiem i zaczerwienieniem, zgodnie z Międzynarodową Klasyfikacją Chorób ICD-10 nosi nazwę ostrego zapalenia gardła (J02). Ostre zapalenie gardła nie obejmuje migdałków podniebiennych i gardłowych, migdałka językowego i trąbkowego, a jedynie śluzówkę wyścielającą światło gardła. Jeśli infekcja dotyczy tkanki limfatycznej całego pierścienia gardłowego, mówi się o anginie ropnej.
Zapalenie gardła może mieć etiologię wirusową, bakteryjną, rzadziej grzybiczą, i występuje samodzielnie lub jako jeden z objawów innych schorzeń górnych dróg oddechowych, takich jak grypa czy przeziębienie, a także chorób zakaźnych, np. odry, ospy wietrznej, różyczki. Obok infekcji o ostrym przebiegu, u pacjentów diagnozowane bywa również zapalenie gardła o charakterze przewlekłym, o odmiennym przebiegu i innej etiologii.
Zapalenie gardła – przyczyny
Ostre zapalenie gardła to choroba dotykająca przede wszystkim dzieci, nastolatków i młodych dorosłych, znacznie rzadziej osób starszych. Szczyt zachorowań przypada na wiek przedszkolny i szkolny. Większość przypadków stanowią zakażenia wirusowe, a wywołujące zapalenie gardła wirusy to przede wszystkim:
- w okresie zimowym: wirusy grypy, paragrypy i koronawirusy,
- wiosną i jesienią: rinowirusy, adenowirusy, wirus Epsteina-barr (EBV), Coxsackie, sporadycznie Herpes Simple.
Ostre zapalenie gardła na tle wirusowym stanowi nawet 95% wszystkich przypadków tej choroby u dzieci oraz 70-85% u osób dorosłych.
Pozostałe przypadki infekcji gardła mają tło bakteryjne, najczęściej paciorkowcowe (paciorkowcowe beta-hemolizujące typu A, Streptococcus pyogenes), rzadziej wywołują je inne bakterie, m.in. Arcanobacterium haemolyticum, Mycoplasma, Chlamydophila pneumoniae, Neisseria gonorrhoeae, Corynebacterium diphtheriae, Fusobacterium necrophorum i inne bakterie beztlenowe.
Ostre zapalenie gardła to częsty objaw w niektórych chorobach zakaźnych, takich jak:
- przeziębienie,
- różyczka,
- odra,
- ospa wietrzna,
- mononukleoza,
- szkarlatyna,
- grypa,
- angina (z zajęciem migdałków),
- COVID-19.
W przypadku przewlekłego, trwającego ponad 3 tygodnie zapalenia gardła, czynnikami etiologicznymi mogą być nawracające infekcje górnych dróg oddechowych, takie jak:
- alergiczny nieżyt błon śluzowych nosa,
- zapalenia migdałków,
- zapalenia zatok przynosowych;
lub ekspozycja na długotrwałe działanie substancji drażniących, m.in.:
- dymu papierosowego,
- mocnego alkoholu,
- pyłów i oparów chemicznych (najczęściej w miejscu pracy),
- przebywanie na suchym powietrzu,
- częste zmiany temperatury otoczenia.
Przewlekle zapalenie gardła może mieć również związek z ogólnym stanem zdrowia pacjenta i pojawiać się:
- w okresie menopauzy,
- w wyniku zaburzeń funkcji tarczycy,
- przy niedoborach witaminowych i mineralnych,
- po napromienianiu obszarów głowy i szyi,
- w przebiegu takich chorób, jak cukrzyca, przewleka niewydolność nerek i serca, chorób płuc i oskrzeli (kłębuszkowe zapalenie nerek i zapalenie mięśnia sercowego to również niektóre z powikłań anginy).
Rzadką odmianą zapalenia gardła jest infekcja o etiologii grzybiczej, związana z obecnością drożdżaków, najczęściej Candida albicans. Grzybicze zapalenie gardła może rozwinąć się w grzybicze zapalenie gardła i migdałków podniebiennych oraz grzybicze zapalenie jamy ustnej.
Polecamy: Grzybica jamy ustnej – jak leczyć? Ile trwa grzybica w jamie ustnej?
Zapalenie gardła – objawy
Wspólnymi objawami stanu zapalnego śluzówki gardła o różnej etiologii są obrzęk, zaczerwienienie i ból gardła opisywany przez pacjentów jako kłucie, pieczenie, drapanie oraz związane z tym stanem problemy z przełykaniem płynów i pokarmu. Ponadto:
- W infekcjach wirusowych objawy zapalenia gardła są grypopodobne, czyli obrzękowi i bólowi gardła zazwyczaj towarzyszy katar, zatkany nos, kaszel (początkowo suchy, następnie mokry), chrypa, czasem też nieropne zapalenie spojówek, bóle mięśniowe, biegunki. W obrębie śluzówki stwierdza się pęcherzyki, nadżerki lub obrzęk oraz obecność śluzowo-ropnej wydzieliny spływającej po tylnej stronie gardła, zaczerwienienie łuków podniebiennych, przerost grudek chłonnych.
- Objawy bakteryjnego (paciorkowcowego) zapalenia gardła pojawiają się zazwyczaj nagle i poza bardzo silnym bólem gardła pacjent skarży się na wysoką gorączkę, której mogą towarzyszyć nudności i wymioty, bóle brzucha, czasem wysypka. W przebiegu zapalenia gardła na tle bakteryjnym zazwyczaj dochodzi do powiększenia i zaczerwienienia migdałków podniebiennych, nalotów włóknikowych na migdałku gardłowym czy zmian wybroczynowych oraz innych objawów wskazujących na rozwój anginy ropnej lub szkarlatyny.
W przypadku przewlekłego zapalenia gardła objawy zależą od formy, jaką przybiera choroba:
- W prostym przewlekłym zapaleniu gardła dochodzi do przekrwienia i rozpulchnienia błony śluzowej gardła oraz obecności gęstej, lepkiej wydzieliny. Pacjent odczuwa ból przy przełykaniu, suchość w gardle, może mieć uczucie, że coś w nim zalega.
- W zapaleniu zanikowym, które jest najczęstszą postacią przewlekłego zapalenia gardła, dochodzi do stopniowej utraty tkanki błony śluzowej gardła, gruczołów oraz rzęsek, śluzówka jest cienka, atroficzna, blada, lśniąca, pokryta ciągnącym się gęstym śluzem, pacjent ma silne uczucie obecności ciała obcego w gardle (uczucie zawadzania), stałe pragnienie i odruchowy kaszel oraz stałą potrzebę chrząkania. Zanikowe przewlekłe zapalenie gardła jest częstym stanem u osób w podeszłym wieku oraz osób młodych pracujących wiele lat w warunkach szkodliwych.
- W najrzadszym, przewlekłym zapaleniu przerostowym gardła dochodzi do masywnego pogrubienia i przekrwienia błony śluzowej oraz przerostu grudek chłonnych tylnej ściany gardła i pasm bocznych. Pacjent odczuwa pieczenie i suchość w gardle.
Jak rozpoznać zapalenie gardła?
Rozpoznanie infekcji górnych dróg oddechowych, w tym gardła, najczęściej opiera się na wywiadzie i badaniu klinicznym. Kwestią nadrzędną jest zróżnicowanie zakażenia wirusowego od bakteryjnego, gdyż od rozpoznania patogenu wywołującego zakażenie uzależniony jest wybór metody leczenia. W przypadku podejrzenia bakteryjnej etiologii choroby, w tym w sytuacji zajęcia stanem zapalnym migdałków podniebiennych, lekarz może wykonać szybki test na obecność antygenu PBHA (paciorkowca) w wymazie z gardła pacjenta, ale często wystarcza skala Centora/McIsaaca, powszechnie stosowana do oceny prawdopodobieństwa bakteryjnego tła choroby. Za wirusowym podłożem, zgodnie z punktacją na skali, przemawiają kaszel, katar i temperatura poniżej 38°C, za bakteryjnym: temperatura powyżej 38°C, boleśnie powiększone węzły chłonne szyjne, wysięk na migdałkach, wiek pacjenta od 5 do 15 lat.
Zapalenie gardła – leczenie
Farmakoterapia stanów zapalnych gardła zależy od patogenu, który wywołał chorobę.
- W przypadku infekcji wirusowych zaleca się leczenie objawowe, w tym przede wszystkim leki przeciwbólowe i przeciwzapalne (w tym tabletki do ssania i syropy łagodzące ból gardła). Jeśli za zapalenie gardła odpowiadają wirusy z rodziny herpes (np. w przebiegu ospy wietrznej lub opryszczki), wskazane jest leczenie lekami przeciwwirusowymi: acyklowirem lub famcyklowirem. Pacjent z wirusowym zapaleniem gardła powinien przejść na półpłynną dietę, nawadniać się, najlepiej ciepłymi płynami i dużo odpoczywać.
- W potwierdzonych infekcjach bakteryjnych stosuje się antybiotykoterapię, a pierwszorzutowymi antybiotykami w leczeniu infekcji gardła są penicylina fenoksymetylowa lub penicylina benzatynowa, charakteryzujące się dobrą penetracją do narządów, działaniem bakteriobójczym, niską toksycznością narządową oraz dostępnością dla kobiet ciężarnych i karmiących. W przypadku nadwrażliwości pacjenta na penicyliny zaleca się stosowanie makrolitów, klindamycyny lub cefalosporyny (zgodnie z antybiogramem). Poza leczeniem antybakteryjnym, niezbędne jest również leczenie objawowe, podobne do terapii stosowanej w zakażeniach wirusowych.
Warto wiedzieć: Paciorkowiec – jak rozpoznać bakterię w organizmie?
Zapalenie gardła – powikłania
Prawdopodobieństwo rozwinięcia się powikłań zapalenia gardła jest dużo większe w przypadku choroby o podłożu bakteryjnym niż wirusowym. Przed poważnymi konsekwencjami zdrowotnymi zazwyczaj chroni dobrze dobrana antybiotykoterapia skierowana przeciwko właściwemu dla danego zakażenia typowi bakterii. Do powikłań najczęściej dochodzi u pacjentów z osłabionym systemem odporności, np. zakażonych wirusem HIV czy leczonych onkologicznie, a także u pacjentów z cukrzycą i alergią. Pośród wielu powikłań zapalenia gardła, wymienić można wczesne zapalenia ropne, m.in.:
- zapalenie ucha środkowego,
- zapalenie zatok przynosowych,
- zapalenie węzłów chłonnych,
- ropień okołomigdałkowy,
oraz powikłania późne, np.:
- ostre kłębuszkowe zapalenie nerek,
- gorączka reumatyczna,
- zapalenie płuc,
- zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych.
