Zapalenie mięśnia sercowego to choroba serca, która często przebiega bez wyraźnych objawów – symptomy sercowe mogą wystąpić nawet po kilku tygodniach od momentu pojawienia się pierwszych objawów zwiastunowych, takich jak zmęczenie i duszności. Stan zapalny w przebiegu choroby obejmuje zarówno komórki mięśnia sercowego, jak i naczynia serca.
Przyczynami zapalenia mięśnia sercowego mogą być: infekcje wirusowe, bakteryjne i grzybicze (np. wirusy Coxsackie, gronkowiec, paciorkowiec, chlamydia, pneumokoki, grzybica – candida), reakcje immunologiczne, choroby metaboliczne i neurologiczne oraz działanie niektórych leków. Zapalenie mięśnia sercowego może wystąpić u każdego – bez względu na wiek, stan zdrowia, płeć.
Zapalenie mięśnia sercowego – objawy
Objawy zapalenia mięśnia sercowego i przebieg choroby zależą od przyczyny zapalenia.
Częste objawy:
- ból w klatce piersiowej;
- kołatanie serca;
- arytmia;
- zaburzenia rytmu serca;
- ból za mostkiem;
- bóle promieniujące do pleców i szyi;
- tachykardia (akcja serca powyżej 100 uderzeń na minutę);
- duszność (szczególnie po wysiłku);
- złe samopoczucie;
- zmęczenie, osłabienie, apatia;
- obrzęki kostek;
- obrzęki podudzi;
- ból głowy;
- bóle mięśni;
- bóle stawów;
- gorączka;
- biegunka.
Uwaga! Zapalenie mięśnia sercowego o łagodnym przebiegu może rozwijać się bezobjawowo.
Przyczyny zapalenia mięśnia sercowego
Stan zapalny w obrębie serca może być wywołany różnymi czynnikami. Zapalenie mięśnia sercowego często rozwija się na skutek stanów zapalnych dróg oddechowych i gardła, ale może też wynikać z zakażenia w układzie pokarmowym (wówczas mogą wystąpić: biegunka, wysypka skórna, ból brzucha).
Zapalenie mięśnia sercowego – przyczyny:
- infekcje bakteryjne (np. gronkowce, paciorkowce, chlamydie, Borrelia burgdorferi – borelioza, salmonella, pneumokoki);
- pasożyty (toksoplazma, glista ludzka, tasiemce, włosień);
- infekcje wirusowe (np. wirusy Coxsackie, wirus grypy, ospa wietrzna, różyczka, półpasiec, wirus zapalenia wątroby typu C, cytomegalia);
- przyjmowanie niektórych leków (niesteroidowe leki przeciwzapalne, niektóre antybiotyki, leki przeciwgruźlicze);
- narkotyki (np. kokaina);
- inne substancje toksyczne (np. metale ciężkie).
Na zapalenie mięśnia sercowego narażone są również osoby z chorobami autoimmunologicznymi, takimi jak: toczeń rumieniowaty, celiakia, grasiczak, zapalenie jelit, sarkoidoza, choroby tkanki łącznej.
Aż w 50% przypadków za zapalenie mięśnia sercowego odpowiada wirus (najczęściej enterowirus Coxsackie B).
Zapalenie mięśnia sercowego – badania i diagnoza
W diagnostyce zapalenia mięśnia sercowego wykonuje się badania:
- elektrokardiogram (EKG);
- badania laboratoryjne krwi, morfologia krwi – w badaniu może być stwierdzone zwiększenie liczby leukocytów;
- RTG klatki piersiowej – możliwe objawy zapalenia mięśnia sercowego: płyn w płucach, powiększenie serca;
- rezonans magnetyczny – dzięki niemu jest możliwa ocena wielkości jam serca;
- badanie USG serca (echokardiografia) – może wykryć obecność płynu w jamie osierdzia;
- biopsja mięśnia sercowego – badanie wykonywane w ostrym zapaleniu mięśnia sercowego, wskazaniem jest głównie piorunujące zapalenie mięśnia sercowego; pobranie wycinków mięśnia sercowego umożliwia szczegółową ocenę.
Zapalenie mięśnia sercowego – EKG. Co wykazuje elektrokardiogram?
Jednym z podstawowych badań w diagnostyce zapalenia mięśnia sercowego jest elektrokardiogram (EKG). Zapis elektrycznej czynności serca może wykazać m.in.:
- niedokrwienie mięśnia sercowego;
- zaburzenia rytmu serca;
- przyspieszenie akcji serca.
Rodzaje zapalenia mięśnia sercowego
- ostre zapalenie mięśnia sercowego – z mało wyraźnymi objawami początkowymi, które ustępują po paru tygodniach lub miesiącach;
- przewlekłe zapalenie mięśnia sercowego – może prowadzić do zaawansowanej niewydolności serca, nie daje wyraźnych objawów, może przebiegać bezobjawowo;
- piorunujące zapalenie mięśnia sercowego – niebezpieczny rodzaj ZMS, nagły początek, objawy gwałtownie narastają, może prowadzić do wstrząsu kardiogennego.
Zapalenie mięśnia sercowego – leczenie
Leczenie łagodnej postaci zapalenia mięśnia sercowego polega na zwalczaniu przyczyny choroby, czyli np. infekcji wirusowej lub bakteryjnej. W większości przypadków stosuje się leczenie objawowe – choroba ustępuje samoistnie. Jeśli występują objawy kardiologiczne lub zapalenie mięśnia sercowego przebiega z powikłaniami, to zalecane jest stosowanie leków, które podtrzymują akcję serca.
W przebiegu zapalenia mięśnia sercowego – szczególnie na początku choroby – nie są zalecane niesteroidowe leki zapalne (np. ibuprofen), które mogą nasilić objawy choroby. W przypadku gorączki zalecany jest zwykle paracetamol. Przyczynowe leczenie zapalenia mięśnia sercowego jest możliwe dopiero wówczas, gdy zdiagnozowana zostanie przyczyna choroby (np. jeśli przyczyną jest grypa lub borelioza, należy wdrożyć przyczynowe leczenie przeciwdrobnoustrojowe).
Nieskuteczny przebieg leczenia jest wskazaniem do przeszczepu serca.
Zapalenie mięśnia sercowego – leczenie domowe
Pacjenci z zapaleniem mięśnia sercowego powinni ograniczyć wysiłek fizyczny nawet na 6 miesięcy. Leczenie domowe polega na unikaniu stresu, odciążeniu chorego serca, rezygnacji z picia alkoholu i palenia papierosów, stosowaniu odpowiednio zbilansowanej diety – bogatej w przeciwutleniacze i witaminy, z ograniczeniem soli. Stosowanie leków i suplementów diety zawsze należy konsultować z lekarzem.
Zapalenie mięśnia sercowego – leczenie w szpitalu
Nasilanie się objawów choroby, takich jak przyspieszony rytm serca, zaburzenia rytmu serca i ból w klatce piersiowej, może być wskazaniem do leczenia zapalenia mięśnia sercowego w szpitalu.
Jeśli stwierdzony zostanie nadmiar płynu, zaleceniem może być stosowanie leków, których zadaniem będzie zmniejszenie obrzęków i usunięcie nagromadzonego płynu. W niektórych przypadkach ostrego przebiegu zapalenia mięśnia sercowego stosuje się leki podtrzymujące ciśnienie krwi (dożylnie) i pompę wspomagającą (bezpośrednio wspomagającą pracę serca lub pompę wspomagającą do tętnicy). W skrajnym przypadku, gdy dochodzi do zniszczenia mięśnia sercowego, konieczny jest przeszczep serca.
Zapalenie mięśnia sercowego u dzieci
Najczęstszymi przyczynami zapalenia mięśnia sercowego u noworodków i starszych dzieci są choroby infekcyjne. Objawom infekcji towarzyszą dodatkowo objawy kardiologiczne (np. zaburzenia rytmu serca, osłabienie, arytmia).
Objawy zapalenia mięśnia sercowego ustępują zwykle po wyleczeniu choroby. Zalecane są regularne wizyty u lekarza, rezygnacja z aktywności fizycznej oraz badania kontrolne (również po wyleczeniu infekcji).
Zapalenie mięśnia sercowego – dieta
W przypadku zapalenia mięśnia sercowego zalecana jest odpowiednio zbilansowana dieta, z ograniczeniem tłuszczu pochodzenia zwierzęcego i fast foodów, za to z dużą ilością warzyw i owoców. Wskazana jest rezygnacja z soli kuchennej (można ją zastąpić ziołami), rezygnacja z używek, gotowanie potraw zamiast smażenia.
Autor: Jacek Krajl
