Pacjent, który otrzymał od lekarza skierowanie na zabieg koronarografii (potocznie zwany cewnikowaniem serca), musi się przygotować się na spędzenie doby lub dwóch dób w szpitalu. Sam zabieg nie boli, przeprowadza się go w znieczuleniu miejscowym. Trwa nie dłużej niż 30–45 minut. W dniu badania trzeba być na czczo, ale należy pić wodę. Nie powinno się odstawiać dotychczas przyjmowanych leków, zwłaszcza aspiryny. Należy ustalić z lekarzem, których leków nie przyjmować w dniu zabiegu.
Przed badaniem zazwyczaj trzeba ogolić pachwiny (jeśli stosowane będzie dojście udowe), wziąć prysznic. Kobiety powinny zmyć lakier z paznokci rąk i stóp – naturalny różowy kolor paznokci podczas badania to dla lekarza znak, że pacjentka jest w dobrym stanie.
Wskazania do koronarografii
Istnieje wiele wskazań do przeprowadzenia koronarografii, wśród nich można wymienić:
- świeży zawał serca;
- nawracające bóle wieńcowe po przebytym świeżym zawale serca;
- podejrzenie zmian w naczyniach wieńcowych;
- stabilna choroba wieńcowa;
- nawrót bólów wieńcowych po krótkim okresie poprawy;
- nieprawidłowy wynik prób obciążeniowych;
- groźne zaburzenia rytmu serca w czasie bólu wieńcowego;
- wady zastawkowe;
- rozwarstwienie lub tętniak aorty wstępującej z zajęciem tętnic wieńcowych;
- niewydolność serca o możliwej etiologii niedokrwiennej;
- przebyte nagłe zatrzymanie krążenia o nieznanej przyczynie.
Jak przebiega koronarografia?
Koronarografia to badanie, które pomoże zdiagnozować stan mięśnia sercowego i naczyń zaopatrujących go w krew. Wykonuje się je w specjalistycznej pracowni hemodynamicznej, w której podstawowym narzędziem jest angiograf – aparat RTG. Znajdują się tam też zestawy cewników i prowadników, dzięki którym lekarz dostaje się do tętnicy wieńcowej, a następnie podaje specjalny płyn, tzw. kontrast. Po umieszczeniu pacjenta w pozycji leżącej na stole pracowni hemodynamiki do jego ciała są przyklejane elektrody monitorujące pracę serca. Wcześniej należy usunąć protezy zębowe i wszelką biżuterię.
Obecnie standardowo stosowane jest głównie dojście naczyniowe, tzw. promieniowe, i sporadycznie udowe. Dojście udowe znajduje się w pachwinie prawej lub lewej (tętnica udowa), dojście promieniowe – w okolicy nadgarstka od strony kciuka (tętnica promieniowa). O wyborze dojścia naczyniowego decyduje lekarz.
Aby zbadać naczynia wieńcowe pacjenta, lekarz, po uprzednim znieczuleniu miejscowym, wprowadza do tętnicy poprzez nakłucie w pachwinie lub okolicy nadgarstka tzw. prowadnik (cienki drut). W wyjątkowych sytuacjach dostęp może być uzyskany wyżej w okolicy ramienia do tętnicy ramiennej. W trakcie badania nie można się poruszyć. Po pozostawionym prowadniku jak po szynie wprowadzana jest tzw. koszulka naczyniowa – rodzaj plastikowej rurki o różnej średnicy (od 2 mm do 3,5 mm). Następnie prowadnik wędruje przez tętnicę biodrową, tętnicę promieniową lub ramienną podobojczykową do aorty. Na sam koniec do początkowego odcinka aorty doprowadzany jest po prowadniku cewnik diagnostyczny, przez który lekarz podaje kontrast bezpośrednio do tętnic wieńcowych.
Lekarz umieszcza odpowiedni cewnik najpierw w lewej tętnicy wieńcowej, a następnie w prawej. W dalszej kolejności jest podawany strzykawką kontrast (płyn sprawiający, że tętnice wieńcowe są widoczne dla aparatu rentgenowskiego, którym są robione nagrania tętnic podczas zabiegu). Gdy kontrast wypełnia tętnicę wieńcową, lekarz nagrywa cały proces. Podczas zabiegu lekarz może zmieniać położenie łóżka lub angiografu oraz prosić pacjenta o zmianę sposobu oddychania, by mieć jak najpełniejszy obraz funkcjonowania naczyń. Specjalista ocenia ich stan na bieżąco oraz dokumentuje na filmie.
Co można zobaczyć podczas badania?
Dzięki badaniu można bardzo dokładnie określić, które naczynia są zwężone lub całkowicie niedrożne oraz jak pracują ściany serca. Koronarografia pozwala także ocenić budowę i ewentualne nieprawidłowości przedsionków i komór (badanie rozszerzone o tzw. wentrikulografię).
Co po zabiegu koronarografii?
Po badaniu lekarz wyjmuje cewnik i tzw. koszulkę naczyniową, przez którą cewnik był prowadzony do tętnicy, uciska tętnicę udową lub promieniową przez 5–10 minut i nakłada opatrunek uciskowy.Zaleca się, by po badaniu leżeć nieruchomo na plecach przez kolejne cztery godziny (czasem mniej), nie zginając kończyny, w której przeprowadzany był zabieg. Następnie można zmieniać pozycję leżącą, ale wciąż z wyprostowaną ręką lub nogą. W przeciwnym razie mogą powstać krwiaki lub tętniaki rzekome w okolicach nakłucia.
Po około 6–8 godzinach od badania można wstać. Zaleca się, by spożywanie posiłków odłożyć w czasie do ponownej oceny miejsca wkłucia z uwagi na możliwą potrzebę interwencji w razie nieprawidłowości. By wypłukać kontrast z organizmu, należy pić dużo płynów (najlepiej wodę mineralną niegazowaną w okresie przed- i pozabiegowym). Wyniki badań są znane po kilku godzinach, czasami na drugi dzień – w zależności od obciążenia pracowni. Film z badania musi zostać nagrany, oceniony i opisany.
Reakcje na kontrast
W reakcji na kontrast mogą się zdarzyć bóle głowy, nudności, odruch wymiotny, wysypka, rumień, kaszel, duszności, a w skrajnych przypadkach nawet reakcja anafilaktyczna. Od nakłuć naczyń mogą powstać krwiaki lub tętniaki. U osób, które łatwo reagują odczynem uczuleniowym na różne substancje (pyłki traw, jedzenie, proszki do prania itp.), po badaniu, a niekiedy nawet w czasie badania, pojawia się wysypka skórna, swędzenie.
Wstrzyknięcie kontrastu nie jest bolesne. Większość pacjentów odczuwa napływającą falę ciepła, zwykle przez 20–30 sekund. Po tym czasie to wrażenie mija. Jeśli poczujesz jakikolwiek ból w klatce piersiowej (nawet krótkotrwały) lub zauważysz inne niepokojące dolegliwości, zgłoś to natychmiast lekarzowi.
Przeciwwskazania do koronarografii
Nie istnieją przeciwwskazania bezwzględne do badania – oznacza to, że jeśli jest ono uzasadnione medycznie i jego przeprowadzenie wynika z zagrożenia zdrowia lub życia pacjenta, to można je wykonać zawsze, pod warunkiem że jest ono technicznie wykonalne i pacjent wyraża na nie zgodę.
Istnieją oczywiście przeciwwskazania względne do wykonywania tego typu zabiegu – czyli takie, które u osoby bez bezpośredniego zagrożenia życia lub zdrowia powinny zostać uwzględnione i obligują do przesunięcia badania w czasie. Są nimi:
- ciąża lub możliwość wczesnej ciąży (druga połowa cyklu miesięcznego);
- zaawansowana niewydolność nerek (na granicy hemodializy);
- ostra infekcja z wysoką gorączką (zwłaszcza zapalenie wsierdzia);
- obrzęk płuc;
- zaburzenia psychiczne, niezdolność pacjenta do wykonywania prostych poleceń;
- ciężka anemia;
- czynne krwawienie z przewodu pokarmowego;
- zaburzenia krzepnięcia krwi;
- ciężkie nadciśnienie;
- świeży udar mózgu;
- ostre reakcje alergiczne na kontrast;
- zaburzenia elektrolitowe.
Powikłania po koronarografii
Poza reakcją uczuleniową lub odczynem na kontrast po badaniu może dojść do innych powikłań, takich jak:- ostre niedokrwienie kończyny, na której uzyskiwano dostęp naczyniowy (zblednięcie lub zasinienie kończyny jest stanem ostrym wymagającym pilnej wizyty w SOR lub wezwania pogotowia ratunkowego);
- zaburzenia rytmu serca, a nawet zawał (dlatego podczas zabiegu prowadzone jest monitorowanie EKG);
- udar mózgu na skutek przemieszczenia skrzeplin do tętnic dogłowowych;
- pokontrastowe uszkodzenie nerek (w celu zmniejszenia ryzyka w okresie okołozabiegowym należy przyjmować ok. 2–2,5 l płynów oraz po konsultacji z lekarzem odstawić leki obciążające nerki, takie jak metformina i jej pochodne oraz leki nadciśnieniowe: inhibitory konwertazy angiotensyny oraz sartany);
- silne krwawienie wewnętrzne w przypadku uszkodzenia naczynia lub zewnętrzne – przy zaburzeniach krzepnięcia;
- w skrajnych przypadkach – zgon (u bardzo obciążonych pacjentów).
Autor: Redakcja
