Rodzaje zakrzepicy – zakrzepica żył głębokich i powierzchownych
Zakrzepica może występować jako:
- zakrzepica żył głębokich – skrzepy najczęściej powstają w kończynach dolnych (występuje wówczas zakrzepica żył kończyn dolnych);
- zakrzepica żył powierzchniowych – zakrzepowe zapalenie żył powierzchownych często współwystępuje z żylakami kończyn dolnych;
- zatorowość płucna – to stan kliniczny, który może powstać w wyniku zakrzepicy żył głębokich (zator płucny to zwężenie lub zamknięcie tętnicy płucnej);
- zakrzepica żył wątrobowych – zespół Budda-chiariego (BCS), stan polegający na krzepnięciu krwi w żyłach wątroby.
Objawy zakrzepicy
Objawy zakrzepicy zależą od postaci choroby.
Objawy zakrzepicy żył głębokich
- ból nóg podczas chodzenia (często: ból łydki);
- asymetryczny obrzęk nóg (często: obrzęki kostki, obrzęki uda);
- ocieplenie kończyny (wyczuwalna zwiększona temperatura);
- ból i uczucie ciepła przy dotyku nogi;
- objaw Payra: ból stopy przy ucisku;
- objaw Liskera: ból podudzia przy opukiwaniu;
- objaw Mayra: ból łydki przy ucisku;
- objaw Homansa: ból łydki przy zgięciu grzbietowym stopy;
- wrażenie stwardnienia żył;
- napięta skóra;
- zaczerwienienia, zasinienia skóry.
Objawy zakrzepicy żył powierzchniowych
- wyczuwalne zgrubienia na skórze na przebiegu żyły;
- zaczerwienienie na przebiegu żyły;
- obrzęk.
Schorzenie współwystępuje z żylakami kończyn dolnych.
Uwaga! Nieleczone zapalenie żył powierzchownych może skutkować zapaleniem żył głębokich oraz dalszym rozwojem zakrzepicy.
Objawy zatorowości płucnej
- duszności;
- sinica ciała;
- ból w klatce piersiowej;
- suchy, duszący kaszel;
- krwioplucie;
- tachykardia (szybkie bicie serca);
- gorączka i poty;
- utrata przytomności.
Uwaga! Zator płucny (zator tętnicy płucnej) stanowi bezpośrednie zagrożenie dla życia – w skrajnych przypadkach może powodować nagłe zatrzymanie krążenia i śmierć, dlatego wymaga pilnej interwencji lekarskiej.
Objawy zakrzepicy żył wątrobowych
- powiększenie wątroby;
- wodobrzusze;
- ból brzucha, nudności;
- obrzęki nóg;
- powiększenie śledziony.
Polecamy: Badanie na zakrzepicę. Jakie badania pomogą wykryć zakrzepicę?
Przyczyny zakrzepicy. Jak powstaje zakrzepica?
Zakrzepica żył głębokich powstaje bezpośrednio w naczyniach kończyn dolnych lub na skutek przemieszczenia materiału zatorowego z serca (przy schorzeniach takich jak migotanie przedsionków). Krew żylna przemieszcza się w kończynach za pomocą pracy mięśni. Oznacza to, że bezruch powoduje zastój krwi, co stanowi czynnik prozakrzepowy. Jest to szczególnie niebezpieczne u osób z niewydolnością żylną objawiającą się występowaniem żylaków kończyn dolnych, ponieważ w tej chorobie do zastoju krwi dokłada się cofanie słupa krwi do nóg zgodnie z działaniem siły grawitacji.
Zakrzepica kończyn dolnych jest natomiast najczęstszą przyczyną zatoru płucnego (stąd nazwa jednostki chorobowej: zakrzepowo-zatorowa). W przebiegu zakrzepicy dochodzi do oderwania czoła skrzepliny, która zgodnie z kierunkiem przepływu krwi płynie do prawego serca, a następnie do płuc, gdzie zatyka tętnice płucne, prowadząc w skrajnych przypadkach do niedokrwienia, czyli zawału płuca. Z tego powodu choroba ta jest uważana za stan bezpośredniego zagrożenia życia i wymaga oceny stopnia ciężkości w ramach szpitalnego oddziału ratunkowego.
Czynniki ryzyka zakrzepicy
- siedzący tryb życia;
- praca stojąca;
- wiek (często chorują osoby po 60. roku życia);
- brak aktywności fizycznej;
- unieruchomienie w łóżku powyżej 3 dni;
- unieruchomienie kończyny (gips po złamaniu, niedowład, paraliż);
- nadwaga i otyłość;
- zbyt ciasne ubrania;
- siedzenie w pozycji z nogą na nodze;
- cukrzyca;
- choroby układu krążenia (żylaki, nadmierna krzepliwość);
- reumatyzm;
- choroby nowotworowe;
- stosowanie doustnych środków antykoncepcyjnych;
- niewłaściwe nawyki żywieniowe;
- używki (papierosy, alkohol, kawa).
Ryzyko zakrzepicy można określić za pomocą wywiadu lekarskiego – wykonywana jest ocena prawdopodobieństwa zakrzepicy według skali Wellsa. Podobnie ocena zatorowości płucnej odbywa się według osobnej skali Wellsa.
Zakrzepica w ciąży – dlaczego ryzyko zakrzepicy rośnie w ciąży?
W ciąży istnieje większe ryzyko wystąpienia zakrzepicy żył – dotyczy to szczególnie kobiet, które przed zajściem w ciążę stosowały doustne środki antykoncepcyjne. Na ryzyko zakrzepicy w ciąży wpływają takie czynniki, jak zmiany hormonalne, zmiany morfologii krwi, zwiększenie ucisku na żyły biodrowe (co zwiększa ryzyko powstania żylaków) oraz ucisk macicy na narządy.
Diagnostyka zakrzepicy
Objawy zakrzepicy nie są charakterystyczne – z tego powodu diagnostyka zakrzepicy żył głębokich stanowi duże wyzwanie. Aby wykluczyć inne schorzenia (np. niewydolność krążenia czy nadciśnienie), poza szczegółowym wywiadem lekarskim wykonuje się:
- badanie ultrasonograficzne typu Doppler;
- tomografię komputerową w algorytmie zatorowości;
- rezonans magnetyczny;
- flebografię;
- badanie fizykalne;
- badanie D-dimerów (D-dimery powstają w trakcie rozkładu zakrzepów).
Znaczna część przypadków zakrzepicy nie jest leczona z powodu bagatelizowania niepokojących objawów, zwłaszcza asymetrycznego obrzęku kończyn dolnych.
Skierowanie na badanie USG Doppler może wystawić lekarz rodzinny, a w przypadkach nasilonej bolesności kończyn dolnych lub duszności należy zgłosić się bezpośrednio na szpitalny oddział ratunkowy, gdzie lekarz potwierdzi lub wykluczy problem zakrzepowy. Badanie USG Doppler w prywatnym sektorze kosztuje od 150 zł do 250 zł.
Istotnym problemem diagnostycznym jest fakt, że stężenie D-dimeru ma znaczenie wykluczające zakrzepicę przy wyniku ujemnym, ale wynik dodatni nie jest charakterystyczny dla zakrzepicy (może on być spowodowany chociażby nadmiernym wysiłkiem fizycznym).
Czytaj także: Antykoagulant toczniowy – norma, badanie. Czym jest antykoagulant tocznia?
Leczenie zakrzepicy
Leczenie zakrzepicy składa się z trzech elementów. Każdy z nich jest równie ważny i nie może zostać pominięty.
- Aktywność fizyczna – powoduje pracę pompy mięśniowej, redukując zastój krwi w krążeniu żylnym. Wskazana jest aktywność trwająca minimum godzinę dziennie (ciągła, bez przerwy).
- Leki przeciwkrzepliwe – w formie doustnej lub zastrzyków podskórnych (czas leczenia to minimum 3 miesiące).
- Kompresjoterapia – podkolanówki lub pończochy uciskowe redukujące zastój krwi w układzie żylnym.
Leczenie zatorowości płucnej wymaga pobytu w szpitalu, a następnie jest kontynuowane na tej samej zasadzie jak leczenie zakrzepicy.
W zależności od stwierdzonych czynników ryzyka wymagana może być dalsza diagnostyka w poradni immunologicznej nadkrzepliwości krwi, celem diagnostyki wrodzonych zaburzeń krzepnięcia krwi.
Zakrzepica – statystyki:
- Żylna choroba zakrzepowo-zatorowa rozwija się każdego roku u 1–2 na 1000 osób w populacji ogólnej.
- W Polsce każdego roku u około 50–60 tysięcy osób występuje epizod żylnej choroby zakrzepowo-zatorowej.
- Ocenia się, że 30% chorych z nowo zdiagnozowaną żylną chorobą zakrzepowo-zatorową ma zator płucny; w 25% przypadków pierwszym objawem zatoru płucnego jest nagły zgon.
- Łączny roczny koszt leczenia przewlekłej niewydolności żylnej szacuje się w Europie Zachodniej na 600–900 mln euro, co stanowi 1–2 proc. całego budżetu opieki zdrowotnej w tych krajach. W USA koszt ten to około 3 mld dolarów.
Autor: Jacek Krajl
