W migotaniu przedsionków brak prawidłowych skurczów powoduje, że mniej krwi przepływa do komór serca. W efekcie rytm serca staje się niemiarowy. Schorzenie to statystycznie częściej jest diagnozowane u mężczyzn niż u kobiet.
Prawidłowa częstotliwość rytmu serca (tętno) w spoczynku wynosi od 60 do 100 uderzeń na minutę. Arytmia może objawiać się zarówno przyspieszonym, jak i spowolnionym biciem serca. O zbyt szybkiej pracy serca mówimy w sytuacji, gdy tętno wynosi powyżej 100 uderzeń na minutę; o zbyt wolnej – kiedy uderzeń na minutę jest mniej niż 60 (chociaż osoby aktywnie trenujące mogą funkcjonować prawidłowo z akcją serca ok. 45–50 uderzeń na minutę).
Migotanie przedsionków polega na bardzo szybkich i nieregularnych skurczach przedsionków, z częstotliwością (tętnem) powyżej 350 uderzeń na minutę. W efekcie aktywność elektryczna sprawia, że przedsionek fizycznie nie wykonuje prawidłowego skurczu, a zatem nie napełnia komory krwią tak jak w warunkach prawidłowych.
Migotanie przedsionków – przyczyny
U podłoża migotania przedsionków mogą leżeć zarówno choroby sercowe, jak i inne schorzenia oraz określony tryb życia.
Migotanie przedsionków – przyczyny sercowe:
- nadciśnienie tętnicze;
- wady zastawki dwudzielnej (mitralnej);
- choroba wieńcowa;
- niewydolność serca;
- zapalenie mięśnia serca;
- zapalenie osierdzia;
- przebyte operacje kardiochirurgiczne;
- nowotwory serca;
- sarkoidoza;
- amyloidoza;
- kardiomiopatie;
- wady wrodzone;
- przebyty zawał.
Migotanie przedsionków – przyczyny pozasercowe:
- nadczynność tarczycy;
- ostra infekcja (np. zapalenie płuc);
- otyłość;
- cukrzyca;
- przewlekła choroba nerek;
- długoletnie uprawianie sportów wytrzymałościowych;
- nadużywanie substancji takich jak alkohol, kawa (kofeina), tzw. dopalacze, narkotyki;
- przedawkowanie leków, np. stosowanych w leczeniu astmy;
- przewlekła obturacyjna choroba płuc;
- obniżone stężenia potasu we krwi;
- bezdech senny;
- zatrucie tlenkiem węgla (czadem).
Rodzaje migotania przedsionków
Wyróżniamy cztery rodzaje migotania przedsionków, w zależności od czasu trwania arytmii oraz podatności na leczenie:
- migotanie przedsionków napadowe;
- migotanie przedsionków przetrwałe;
- migotanie przedsionków przetrwałe długo trwające;
- migotanie przedsionków utrwalone.
Migotanie przedsionków napadowe na ogół trwa krócej niż 48 godzin i zwykle ustępuje samoistnie. O migotaniu przetrwałym mówimy wówczas, gdy trwa ono dłużej niż 7 dni – w takim przypadku aby powrócić do rytmu zatokowego, zazwyczaj należy wdrożyć leczenie przy zastosowaniu kardiowersji elektrycznej. Jeżeli arytmia migotania przedsionków trwa powyżej jednego roku, jest określana jako migotanie przetrwałe długo trwające. Migotanie przedsionków, którego nie można wyleczyć, nazywamy natomiast migotaniem utrwalonym.
Migotanie przedsionków – objawy
Migotanie przedsionków jest najczęściej występującym rodzajem arytmii serca. Spektrum objawów tego rodzaju arytmii jest bardzo szerokie – od całkowitego braku objawów do poważnych zaburzeń wydolności. Powikłaniem mogą być m.in. zmiany zakrzepowo-zatorowe na skutek uwalniania materiału zatorowego ze skrzepliny w lewym przedsionku.
Najczęściej zgłaszane przez pacjentów objawy migotania przedsionków:
- kołatanie serca;
- niemiarowe bicie serca;
- napadowe poty;
- osłabienie, ograniczenie tolerancji wysiłku;
- duszność;
- omdlenia;
- zawroty głowy;
- udar niedokrwienny mózgu;
- przemijające niedokrwienie mózgu;
- poliuria (nadmierne oddawanie moczu).
Objawy te najczęściej towarzyszą napadowemu migotaniu przedsionków – pacjenci mogą odczuwać tylko jeden objaw lub kilka objawów jednocześnie. Z kolei w migotaniu przedsionków utrwalonym pacjenci często nie odczuwają arytmii lub są do niej przyzwyczajeni.
Niskie ciśnienie i wysokie tętno a migotanie przedsionków
Jeśli w trakcie pomiaru ciśnienia tętniczego wystąpi napad arytmii, ciśnieniomierz może wskazać obniżone wartości ciśnienia tętniczego oraz wysokie tętno. Zdarzają się sytuacje, że w trakcie napadu migotania przedsionków ciśnieniomierz wyświetla wynik „błąd pomiaru” – to sygnał, że rytm serca jest niewłaściwy. Współcześnie większość elektronicznych ciśnieniomierzy potrafi rozpoznać napad migotania przedsionków i powiadamia nas o tym stosownym komunikatem na wyświetlaczu.
Migotanie przedsionków bez objawów
Warto pamiętać, że przy migotaniu przedsionków objawy nie muszą występować. Szacuje się, że około 25 proc. starszych pacjentów nie odczuwa arytmii.
Bezobjawowy przebieg tego rodzaju zaburzenia rytmu serca jest najgroźniejszy dla pacjenta – opóźnia włączenie właściwego leczenia i może prowadzić do powikłań w postaci udaru niedokrwiennego mózgu. Zaleca się wykonywanie pomiaru miarowości tętna (pulsu) u wszystkich pacjentów zagrożonych wystąpieniem migotania przedsionków (tj. powyżej 65. roku życia).
Migotanie przedsionków – diagnostyka
Do badań, które powinno się wykonać w toku diagnostyki migotania przedsionków, należy zaliczyć:
- spoczynkowe EKG;
- rejestrację EKG metodą Holtera (Holter-eKG);
- ECHO serca (echokardiografia).
Wszystkie wymienione powyżej badania należą do badań nieinwazyjnych i nie niosą ze sobą powikłań dla pacjenta. O kolejności ich wykonania decyduje lekarz diagnozujący i leczący pacjenta.
Migotanie przedsionków – leczenie
Najważniejsze w terapii migotania przedsionków jest stosowanie leków przeciwkrzepliwych, których zadaniem jest zapobieganie powstawaniu zakrzepów. Jest to spowodowane brakiem efektywnego skurczu przedsionków i zaleganiem krwi – zwłaszcza w tzw. uszku lewego przedsionka. Zastój krwi jest natomiast jednym z głównych czynników sprzyjających nadkrzepliwości.
Leczenie migotania nie ogranicza się jednak tylko do jednej grupy leków. W terapii migotania przedsionków zastosowanie mają jeszcze:
- leki kontrolujące rytm serca;
- leki kontrolujące chorobę podstawową;
- kardiowersja elektryczna;
- ablacja (zabieg wykonywany w celu trwałego wyleczenia zaburzeń serca).
Leczenie arytmii jest prowadzone w poradni specjalistycznej po ocenie lekarza pierwszego kontaktu. W razie nasilonych dolegliwości leczenie prowadzi się w warunkach szpitalnych, gdzie dobiera się leki dla pacjenta lub przeprowadza zabiegi inwazyjne kardiowersji bądź ablacji. Dalsze leczenie pacjent prowadzi w domu – zgodnie z zaleceniami lekarza. Postępowanie lecznicze w migotaniu przedsionków jest złożone i zależy od rodzaju migotania przedsionków, częstości rytmu serca, objawów towarzyszących arytmii oraz ich tolerancji przez pacjenta.
Napad migotania przedsionków – jak reagować?
Każdorazowo stwierdzenie objawów migotania przedsionków po raz pierwszy obliguje do wizyty u lekarza celem diagnostyki. W przypadku napadu migotania przedsionków należy ocenić stężenie elektrolitów (potasu, magnezu) i ewentualnie uzupełnić ich niedobór. Jeżeli napad migotania przedsionków się przedłuża, szczególnie powyżej 24 godzin, i pacjent źle toleruje arytmię, uzasadnione jest wykonanie kardiowersji elektrycznej lub farmakologicznej.
W kardiowersji farmakologicznej zastosowanie mają takie leki, jak propafenon lub amiodaron. W przypadku gdy napad migotania przedsionków trwa powyżej 48 godzin, konieczne jest przygotowanie pacjenta do kardiowersji także lekiem przeciwkrzepliwym (acenokumarol, warfaryna, apiksaban, riwaroksaban, dabigatran). Może też być przeprowadzona diagnostyka uszka lewego przedsionka w przezprzełykowym badaniu echokardiograficznym – w celu wykluczenia skrzepliny w tej lokalizacji.
Kardiowersja elektryczna – na czym polega?
Kardiowersja elektryczna jest zabiegiem wykonywanym w znieczuleniu ogólnym prowadzonym pod nadzorem anestezjologa i ma na celu zmianę rytmu serca z migotania przedsionków na prawidłowy, czyli rytm zatokowy przy zastosowaniu impulsu prądu.
Przed kardiowersją elektryczną w przypadku migotania przedsionków trwającego powyżej 48 godzin wymagana jest kilkutygodniowa terapia lekiem przeciwkrzepliwym, aby zapobiec możliwie najcięższemu powikłaniu, jakim jest udar niedokrwienny mózgu.
Obecnie kardiowersja elektryczna jest rzadko stosowaną procedurą – znacznie częściej wykorzystuje się kardiowersję farmakologiczną z uwagi na mniejszy dyskomfort i obciążenie pacjenta.
Jak ograniczyć napady migotania?
Podczas leczenia migotania przedsionków należy wyeliminować czynniki sprzyjające wystąpieniu napadu – to najprostsza metoda, która może ograniczyć wystąpienie powikłań i kolejnych napadów arytmii. Zaleca się m.in.:
- zmniejszenie ilości wypijanej kawy;
- wyeliminowanie z diety napojów energetycznych;
- ograniczenie lub rezygnację z picia alkoholu;
- zaprzestanie palenia tytoniu;
- właściwe leczenie chorób współistniejących prowadzących do wystąpienia napadu migotania (np. właściwe leczenie nadczynności tarczycy czy nadciśnienia tętniczego);
- stałe przyjmowanie zalecanych leków kontrolujących rytm.
Ablacja, czyli leczenie inwazyjne migotania przedsionków
W leczeniu migotania przedsionków zastosowanie ma także leczenie inwazyjne, do którego zaliczamy:
- ablację przezskórną z izolacją żył płucnych, ablację zwojów autonomicznych – zabiegi wykonywane są w ośrodkach kardiologicznych;
- ablację chirurgiczną (obcięcie uszka, czyli fragmentu lewego przedsionka, podczas operacji kardiochirurgicznej).
Dowiedz się więcej: Ablacja jako metoda leczenia zaburzeń rytmu serca – na czym polega?
Migotanie przedsionków – powikłania
Do powikłań migotania przedsionków zaliczamy przede wszystkim powikłania zakrzepowo-zatorowe:
- udar niedokrwienny;
- przejściowe niedokrwienie mózgu, tzw. TIA;
- zator do tętnic obwodowych, np. tętnicy udowej (ostre niedokrwienie kończyny dolnej);
- zator tętnicy śledzionowej (udar śledziony);
- zator tętnic krezkowych (ostre niedokrwienie jelit);
- niewydolność serca.
Powikłania zakrzepowo-zatorowe wynikają z powstania skrzepliny w uszku lewego przedsionka. Z tego powodu pacjenci z migotaniem przedsionków oraz wysokim ryzykiem wystąpienia powikłań zatorowych powinni przyjmować doustne leki przeciwkrzepliwe. Jest to podstawowe leczenie w tej jednostce chorobowej bez względu na typ migotania.
Powikłania migotania przedsionków – czynniki ryzyka
Ryzyko wystąpienia zatoru oblicza lekarz na podstawie odpowiednich skal, np. skali CHADS-VASc, która uwzględnia:
- C (conquestive heart failure) – nasilenie niewydolności serca;
- H (hypertension) – występowanie nadciśnienia tętniczego;
- A (age) – wiek pacjenta powyżej 74 lat;
- D (diabetes mellitus) – występowanie cukrzycy;
- S (stroke) – przebyty udar niedokrwienny mózgu lub TIA;
- V (vascular disease) – choroba naczyniowa, tj. angiograficznie istotna choroba wieńcowa, przebyty zawał serca, miażdżycowa choroba tętnic obwodowych, blaszka miażdżycowa w aorcie;
- A (age) – wiek pacjenta 65–74 lat;
- Sc (sex) – płeć żeńska.
Przed stosowaniem leczenia przeciwkrzepliwego lekarz ocenia także możliwość wystąpienia krwawienia podczas przyjmowania leku. Przed włączeniem leku przeciwkrzepliwego należy więc dokładanie określić korzyści oraz ewentualne skutki uboczne jego stosowania. Zazwyczaj korzyści ze stosowania leku są dużo większe niż możliwość wystąpienia krwawienia, dlatego lek jest pacjentowi podawany. Niemniej jednak przy dużym ryzyku krwawienia schematy leczenia uwzględniają możliwość modyfikacji dawki leku (lub dobierane są preparaty o mniejszym ryzyku krwawienia).
Leki przeciwkrzepliwe nie dla każdego
Osobną grupę stanową pacjenci z migotaniem przedsionków oraz wysokim ryzykiem udaru, którzy nie mogą przyjmować leków przeciwkrzepliwych, ponieważ wystąpiło u nich krwawienie podczas stosowania leku (np. do gałki ocznej, do mózgu, krwawienie z przewodu pokarmowego, krwioplucie). Tacy pacjenci mogą być poddani zabiegowi przezskórnego zamknięcia uszka lewego przedsionka. Jest to zabieg niewymagający rozcięcia klatki piersiowej, przeprowadzany w znieczuleniu ogólnym. Należy pamiętać, że zabieg ten nie wyleczy migotania przedsionków, tylko zapobiegnie ewentualnemu wystąpieniu udaru niedokrwiennego mózgu. Zmniejszy tym samym ryzyko wystąpienia powikłań, ponieważ to w uszku lewego przedsionka najczęściej powstają skrzepliny w migotaniu przedsionków.
Niewydolność serca a migotanie przedsionków
Odrębnym powikłaniem migotania przedsionków jest niewydolność serca. Niewydolność serca może wystąpić w przypadku wieloletniego migotania przedsionków z szybką czynnością serca, niewłaściwie leczonego migotania przedsionków lub w wyniku utajonego migotania, kiedy to pacjent nie jest świadomy, że ma arytmię serca i nie zgłasza się na wizyty kontrolne do lekarza. Przewlekła arytmia stanowi bowiem czynnik uszkadzający cały mięsień sercowy, a przeciążenia ciśnieniowe prowadzą do poszerzenia jam serca i upośledzenia kurczliwości.
Autor: Redakcja
