Najczęściej występującą tachyarytmią utrwaloną jest migotanie przedsionków (AF, atrial fibrillation), stwierdzane u 1-2% populacji i mogące wystąpić u pacjenta w każdym wieku. Ryzyko pojawienia się migotania przedsionków wzrasta jednak z wiekiem; zachorowalność u pacjentów powyżej 65. roku życia szacuje się już na 5-15%.
Migotanie przedsionków uważa się obecnie za bardzo poważny problem zdrowotny, skalą szerzenia się w populacji porównywalny do niewydolności serca. Nie powinien być bagatelizowany, gdyż zdecydowanie zwiększa ryzyko udaru mózgu, rozwoju dysfunkcji lewej komory serca oraz aż dwukrotnie częściej jest przyczyną zgonu – w porównaniu z pacjentami z prawidłowym rytmem zatokowym. Migotanie przedsionków wiąże się również ze zwiększeniem ryzyka powstania zatorowości obwodowej i innych epizodów zakrzepowo-zatorowych, częstszych hospitalizacji i pogłębiającej się niewydolności fizycznej chorego.
Dowiedz się więcej: Migotanie przedsionków – objawy, przyczyny, leczenie
Co to jest ablacja serca?
Termin ablacja to techniczna nazwa usuwania powierzchownej warstwy materiału. Jest wykorzystywany przede wszystkim w geologii, np. do opisywania procesów topnienia lodowców czy erozji skał. W medycynie o ablacji mówi się wówczas, gdy dochodzi do celowego uszkodzenia tkanek za pomocą czynników fizycznych lub chemicznych.
Zabiegi wykorzystujące ablację stosuje się przede wszystkim w okulistyce, laryngologii, onkologii, ginekologii, gastroenterologii i kardiologii, a czynnikami celowo oddziałującymi destrukcyjnie na zbędne tkanki jest m.in. światło lasera, niska temperatura, energia mikrofal, alkohol i inne substancje chemiczne oraz prąd o częstotliwości radiowej (RF, radiofrequency). To właśnie ten ostatni czynnik stanowi najczęściej wybieraną metodę w ablacji serca, czyli zabiegu polegającym na zniszczeniu lub odizolowaniu obszaru serca, który powoduje powstawanie arytmii. W niektórych przypadkach stosuje się też krioablację wykorzystującą niską temperaturę.
Jak przebiega zabieg ablacji serca?
Kluczowe dla powodzenia zabiegu ablacji jest znalezienie właściwego miejsca stanowiącego anatomiczne podłoże arytmii i precyzyjne wygrzanie przy pomocy prądu o częstotliwości radiowej (rzadziej – wymrożenie) odpowiedniego obszaru problematycznej tkanki serca. Przed zabiegiem przeprowadzane jest inwazyjne badanie elektrofizjologiczne (EPS) pozwalające na dokładne zlokalizowanie obszaru odpowiadającego za nieprawidłową aktywność elektryczną serca.
Sam zabieg ablacji jest wykonywany przezskórnie (tzw. ablacja przezskórna) i jest zabiegiem mało inwazyjnym, zazwyczaj z wykorzystaniem znieczulenia miejscowego. Istnieje kilka technik wykonywania ablacji, cechujących się różną skutecznością w różnych typach arytmii i z różnym poziomem refundacji NFZ.
Zabieg wykonuje się przy pomocy cienkich prowadnic wprowadzanych do żył lub tętnic (pod kontrolą obrazu RTG lub systemu 3D), przez które do serca trafiają elektrody diagnostyczne i elektroda ablacyjna. Końcówka elektrody ablacyjnej jest rozgrzewana prądem o częstotliwości radiowej do temperatury ok. 60°C i za pomocą ciepła niszczony jest obszar będący źródłem arytmii. To tzw. metoda klasyczna, skuteczna w przypadku zespołów preekscytacji, częstoskurczu węzłowego lub typowego trzepotania przedsionków.
Inną metodą jest krioablacja balonowa migotania przedsionków, w której przebiegu cewnikiem z balonem zamyka się ujście żyły płucnej, a następnie balon mrozi się, obniżając temperaturę tkanki do -60°C, co powoduje ten sam efekt – zniszczenie wybranej tkanki serca i powstanie małej blizny, która nie przewodzi impulsów elektrycznych. Zabiegi ablacji różnego typu trwają zazwyczaj od 2 do 4 godzin, a pacjent przez cały ten czas pozostaje przytomny.
Ablacja – jak się przygotować?
Pacjenta do zabiegu ablacji kwalifikuje lekarz kardiolog. Sposób przygotowania do zabiegu zależy od wielu czynników, takich jak rodzaj arytmii i technika wykorzystywana w czasie zabiegu, a także wiek pacjenta, występowanie otyłości czy poważnych chorób. Każdy pacjent kierowany do wykonania ablacji serca powinien być zaszczepiony przeciwko wirusowemu zapaleniu wątroby typu B oraz dysponować dokumentacją leczenia, m.in. aktualnymi wynikami EKG, echa serca, badań krwi, czasem też testów wysiłkowych, koronarografii czy TK serca – w zależności od zaleceń. Niezbędny jest też wykaz przyjmowanych przez pacjenta leków oraz oznaczenie grupy krwi.
Przeciwwskazaniem do zabiegu ablacji jest ciąża (promieniowanie radiowe może stanowić zagrożenie dla płodu), dlatego kobiety w wieku rozrodczym mogą być poproszone o wykonanie testu ciążowego. Zabieg ablacji serca może nie być możliwy do przeprowadzenia również u pacjentów ze znacznym stopniem otyłości, z zaburzeniami ukrwienia kończyn dolnych, z obecnością skrzeplin w mięśniu sercowym oraz w sytuacji, gdy z przyczyn anatomicznych nie jest możliwe znalezienie odpowiedniego dostępu naczyniowego do struktur serca.
Ablacja serca – powikłania
Ablacja serca jest zabiegiem mało inwazyjnym, uważanym za bezpieczny i skuteczny. Prawdopodobieństwo powikłań po zabiegu jest bardzo małe, szacowane na ok. 1%, a do możliwych skutków ubocznych zaliczają się:
- krwiaki, tętniaki w miejscu wkłucia;
- uszkodzenie naczyń lub zastawek;
- tamponada serca;
- przebicie ściany mięśnia sercowego;
- krwawienie do osierdzia;
- zaburzenia przewodnictwa przedsionkowo-komorowego;
- tętniak rzekomy;
- zakrzepica;
- zatorowość płucna;
- arytmie spowodowane cewnikami;
- infekcje;
- udar mózgu.
Skuteczność zabiegu ablacji serca
Ablacja serca jest zabiegiem o dużej skuteczności, szacowanej na 60-90% w migotaniu przedsionków, 90% w trzepotaniu przedsionków, 80-90% w częstoskurczu przedsionkowym, nawet 95% w nawrotnym częstoskurczu przedsionkowo-komorowym węzłowym i zespole Wolffa-parkinsona-white’a oraz 70-90% w arytmiach komorowych.
Rezultaty nie są jednak natychmiastowe – do 3 miesięcy po zabiegu pojawiają się nawroty migotania przedsionków, z czego aż u 15% pacjentów arytmia ulega nasileniu. Przyczyną jest trwające właśnie około 3 miesięcy tworzenie się blizny w obszarze uszkodzonym przez elektrody, której zadaniem jest uniemożliwienie przewodzenia impulsów elektrycznych indukujących arytmię. Po tym czasie, w większości przypadków, blizna skutecznie zapobiega powstawaniu i rozprzestrzenianiu arytmii.
Przeczytaj: Arytmia serca – przyczyny, objawy, leczenie
Rekonwalescencja po ablacji serca
Tempo dochodzenia do pełnej sprawności po ablacji serca zależy od stanu chorego – przyjmuje się, że gojenie trwa około 3 miesięcy, a do 6 miesięcy następuje stabilizacja korzystnych skutków zabiegu. Pacjent pozostaje w szpitalu przez kilka dni (zwykle od 5 do 7 dni; jeśli zabieg był niewielki, wypis można jednak otrzymać nawet po 2 dobach), a po powrocie do domu musi dbać o czystość w miejscu wkłucia i bacznie je obserwować – zaniepokoić powinien silny ból, zgrubienie, krwawienie, brak tętna w pachwinie. Przez kilka tygodni należy:
- unikać obciążania kończyny dolnej po stronie nakłucia;
- powstrzymać się od prac fizycznych;
- nie brać długich, gorących kąpieli, lecz letni prysznic;
- unikać jazdy na rowerze oraz podnoszenia, pchania i ciągnięcia ciężkich przedmiotów;
- powstrzymać się od odwiedzania siłowni i wykonywania ćwiczeń, które powodują wstrzymanie oddechu i aktywizację mięśni brzucha;
- unikać długich, intensywnych spacerów;
- przyjmować zalecone przez lekarza leki (wszyscy pacjenci przez 3 miesiące po zabiegu powinni stosować leczenie przeciwkrzepliwe, zazwyczaj również antyarytmiczne);
- regularnie stawiać się na kontrole w poradni specjalistycznej (pierwsza wizyta odbywa się po około miesiącu od zabiegu, kolejne są umawiane co mniej więcej 3 miesiące).
Jeśli lekarz nie zaleci inaczej, już po tygodniu od zabiegu można wznowić aktywność seksualną, a do pełnej aktywności fizycznej i uprawiania sportu powraca się po mniej więcej 3 miesiącach. Pacjent pozostaje pod ścisłą opieką kardiologiczną przez około rok. Na powodzenie terapii duży wpływ ma prowadzenie zdrowego stylu życia, a zwłaszcza redukcja modyfikowalnych czynników ryzyka chorób układu sercowo-naczyniowego, w tym przede wszystkim:
- kontrola i leczenie nadciśnienia tętniczego i zaburzeń lipidowych;
- terapia cukrzycy;
- zaprzestanie palenia tytoniu;
- kontrola i redukcja masy ciała;
- wprowadzenie regularnej aktywności fizycznej;
- prawidłowe odżywianie;
- nienadużywanie alkoholu;
- redukcja stresu;
- odpowiednie nawadnianie organizmu.
Pacjenci po zabiegu ablacji muszą regularnie przyjmować leki zlecone przez lekarza; niedozwolone jest samodzielne modyfikowanie leczenia.
Polecamy artykuł: Częstoskurcz serca – rodzaje, objawy. Jak leczyć?
Bibliografia:
1. Jedynak Z., Kępski R., Walczak F., Ablacja – fascynująca metoda usuwania arytmii, „Forum Medycyny Rodzinnej” 2010, t. 4, nr 1, s. 53–58.
2. Sałacki A., Co to jest ablacja?, „Medycyna po Dyplomie” 2017, nr 4.
