Przyczyny wodobrzusza
W prawidłowych warunkach w obrębie jamy brzusznej (a konkretnie w jamie otrzewnej) występuje niewielka ilość płynu, maksymalnie 150 ml. O wodobrzuszu mówimy w sytuacji nadmiernego gromadzenia się płynu w jamie otrzewnej.
Najczęściej wodobrzusze jest objawem marskości wątroby (81% przypadków), chorób nowotworowych (10% przypadków) i niewydolności serca (3% przypadków). Inne przyczyny wodobrzusza są zdecydowanie rzadsze. U kobiet stan ten może wskazywać na guza jajnika.
W większości przypadków rozwój wodobrzusza ma związek z nadciśnieniem wrotnym – zbyt wysokim ciśnieniem w naczyniach żylnych, które odprowadzają krew z narządów jamy brzusznej. Gromadzenie płynu w jamie otrzewnej może być też wynikiem innych mechanizmów:
- zbyt małej ilości albumin (produkowanych w wątrobie białek) we krwi,
- zmian zapalnych lub nowotworowych otrzewnej,
- mechanicznego utrudnienia odpływu płynu tkankowego z narządów jamy brzusznej.
Wodobrzusze – objawy
Pierwszy objaw wodobrzusza zauważony przez chorego to często powiększenie obwodu brzucha (o którym świadczy np. ciasność ubrań, konieczność rozpinania paska do spodni). Oprócz tego pacjent może doświadczać:
- uczucia pełności i dyskomfortu w obrębie jamy brzusznej,
- wzdęcia,
- bólu brzucha (rzadziej).
W zaawansowanym stadium wodobrzusza, gdy w jamie otrzewnej zbierze się ok. 15 l płynu, pojawiają się duszności. Objawom wodobrzusza mogą towarzyszyć dolegliwości związane z chorobami, które stanowią jego przyczynę. W przypadku marskości wątroby jest to m.in. żółtaczka, świąd skóry, obrzęki nóg.
Jak wygląda wodobrzusze?
W zależności od ilości płynu w brzuchu wodobrzusze dzielimy na łagodne, umiarkowane oraz zaawansowane. W przypadku wodobrzusza umiarkowanego występuje brzuch rozlany, symetrycznie uwypuklony po bokach (tzw. brzuch żabi). Przy wodobrzuszu zaawansowanym brzuch jest napięty, a skóra cienka i lśniąca. Można zaobserwować wygładzenie pępka lub przepuklinę pępkową oraz prześwitujące naczynia żylne. Uwypuklony brzuch i chude kończyny nadają choremu wygląd „kasztanowego ludzika”.
Rozpoznanie wodobrzusza
Ze względu na niewielką ilość nadmiarowego płynu, trudną do wykrycia w badaniu fizykalnym, wodobrzusze łagodne stwierdza się za pomocą badań obrazowych (USG, tomografia komputerowa).
Wodobrzusze umiarkowane lub zaawansowane może zostać wykryte przez lekarza w trakcie badania fizykalnego jamy brzusznej. Lekarz opukuje brzuch pacjenta, podczas gdy chory leży najpierw na jednym, a następnie na drugim boku. W ten sposób lekarz może zaobserwować przemieszczające się stłumienie odgłosu przez płyn. U pacjentów otyłych opukiwanie odbywa się po przyjęciu przez nich pozycji kolankowo-łokciowej. Inny fizykalny objaw świadczący o wodobrzuszu to chełbotanie, czyli wyczuwalne przemieszczanie się fali płynu.
Aby potwierdzić wodobrzusze rozpoznane podczas badania fizykalnego, wykonuje się badania obrazowe. Kolejnym krokiem jest określenie przyczyny nadmiernego gromadzenia się płynu w brzuchu. W tym celu lekarz zleca kolejne badania.
Jak leczyć wodobrzusze?
Leczenie zależy od przyczyny i stopnia zaawansowania wodobrzusza oraz ogólnego stanu pacjenta. Obejmuje leczenie choroby podstawowej i leczenie objawowe.
Leczenie objawowe wodobrzusza polega na dożylnym lub doustnym stosowaniu leków moczopędnych (diuretyków). U niektórych chorych istnieją wskazania do leczniczego nakłucia jamy otrzewnowej, co pozwala na upuszczenie płynu.
W procesie leczenia ważna jest ścisła współpraca lekarza i chorego. Pacjent powinien przyjmować leki zgodnie z instrukcjami lekarza, pamiętać o regularnych wizytach kontrolnych, a także stosować się do zaleceń dietetycznych.
Wodobrzusze – rokowanie
Rokowanie u chorych z wodobrzuszem zależy od skuteczności leczenia choroby stanowiącej przyczynę nadmiernego gromadzenia się płynu w jamie otrzewnej.
Bibliografia:
Gajewski P. (red.), Interna Szczeklika, Medycyna praktyczna, Kraków 2020, s. 930–932.
Terlikiewicz J., Marciniak L., Wodobrzusze, „Polska Medycyna Paliatywna” 2003, tom 2, nr 2, s. 105–109.
